Vụ 6 CCB tỉnh Lâm Đồng dọn đất trồng rừng bị phạt tù oan (?)

Cả 6 bị cáo trong vụ án đều là cựu chiến binh (CCB), gồm: Vũ Tất Đắc, sinh năm 1953; Hoàng Văn Sằn, sinh năm 1957; Ngân Xuân Dũng, sinh năm 1960; Đỗ Mạnh Hùng, sinh năm 1962; Nguyễn Nam Thái, sinh năm 1967 và Cao Minh Điếm, sinh năm 1968, cùng trú tại thôn 6, xã Trường Xuân, tỉnh Lâm Đồng (trước ngày 1-7-2025, là thôn 6, xã Trường Xuân, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông). Vụ án này, ban đầu có 7 bị cáo, nhưng bị cáo Đoàn Xuân Trường đã chết trong quá trình xét xử sơ thẩm (lần 1), nên đã đình chỉ điều tra. Bản án phúc thẩm (lần 3) không khác các bản án sơ thẩm (lần 1, lần 2, lần 3) và phúc thẩm (lần 2), có dấu hiệu tuyên oan sai cho 6 CCB.

Tính đến nay, hành trình kêu oan của 6 CCB đã kéo dài hơn 11 năm. Và chỉ khi, TAND và Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) Cấp cao tại TP. HCM vào cuộc, những dấu hiệu oan sai mới dần sáng tỏ. Cụ thể, trên cơ sở kêu oan của 6 CCB khi đã thi hành “án oan” xong, ngày 18-5-2020, Ủy ban Thẩm phán TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh đã ban hành Quyết định giám đốc thẩm số 16/2020/HS-GĐT, hủy toàn bộ Bản án phúc thẩm số 117/2017/HS-PT, ngày 14,15-12-2016 của TAND tỉnh Đắk Nông và Bản án sơ thẩm số 45/2017/HS-ST, ngày 12-9-2017 của TAND thị xã Gia Nghĩa, giao hồ sơ vụ án cho VKSND TP. Gia Nghĩa để điều tra lại.

Ủy ban Thẩm phán TAND Cấp cao nhận định các nội dung vụ án chưa được điều tra làm rõ, tóm tắt gồm: Chưa chứng minh làm rõ khu vực đất thuộc lô 3, lô 6, khoảnh 1, Tiểu khu 1710 nơi xảy ra vụ án là đất rừng tự nhiên sản xuất hay đất trống. Diện tích đất rừng bị hủy hoại thể hiện trong các tài liệu hồ sơ vụ án là khác nhau (0,98ha; 0,8ha; 0,78ha). Việc đo đạc hiện trường của Hạt Kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa thực hiện không đúng yêu cầu kỹ thuật, nên kết quả đo đạc không có giá trị pháp lý. Trường hợp này, Cơ quan điều tra phải yêu cầu đo đạc lại diện tích đất rừng bị xâm hại để xác định một cách chính xác diện tích mới có cơ sở giải quyết vụ án đúng pháp luật. Kết luận giám định ngày 24-4-2015 và 14-7-2016, đều do ông Huỳnh Văn Triệu ký với tư cách giám định viên tư pháp. Việc giám định lại diện tích đất rừng bị thiệt hại do cùng một người thực hiện là trái với quy định tại điểm b, khoản 1, Điều 34, Luật Giám định Tư pháp năm 2013. Việc giám định thuộc nhiều lĩnh vực chuyên môn nên cần thiết phải giám định tập thể theo quy định tại khoản 3, Điều 28, Luật Giám định Tư pháp năm 2013. Việc giám định diện tích rừng bị hủy hoại không được giám định viên có chuyên môn giám định mà căn cứ vào Biên bản hiện trường nên không có giá trị pháp lý. Theo Biên bản vi phạm hành chính ngày 27-3-2015; Biên bản xác minh ngày 28-3-2015 của Chi cục Kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa xác định diện tích đất rừng tại lô 3, lô 6, khoảnh 1, Tiểu khu 1710 mức độ thiệt hại 100%. Như vậy có nghĩa trong 2 ngày 24, 25-1-2015 diện tích rừng đã bị hủy hoại hoàn toàn, Cơ quan điều tra không chứng minh được diện tích đất rừng còn lại (sau ngày 24, 25-1-2015) mà chỉ dựa vào lời giải thích của ông Nguyễn Thanh Tùng (cán bộ Hạt kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa) để xác định có hành vi phá rừng tiếp vào các ngày 19, 20-4-2015 tại cùng vị trí là không có căn cứ.

Ngày 30-1-2026, TAND Khu vực 6 - Lâm Đồng mở phiên tòa sơ thẩm (lần 3). Bản án hình sự sơ thẩm số 06/2026/HS-ST, giữ nguyên hình phạt, tuyên 6 bị cáo phạm tội “hủy hoại rừng”, phạt bị cáo Đỗ Mạnh Hùng 7 tháng tù, các bị cáo còn lại mỗi bị cáo bị tuyên phạt 6 tháng tù và bồi thường trách nhiệm dân sự hơn 53 triệu đồng. Sau phiên tòa, các bị cáo kháng cáo. Ngày 29, 30-6-2026, TAND tỉnh Lâm Đồng xét xử phúc thẩm (lần 3) tuyên y án sơ thẩm (lần 3). Các bản án sơ thẩm và phúc thẩm (lần 3) tiếp tục có dấu hiệu tuyên oan sai cho các bị cáo.

Theo phân tích của Luật sư Nguyễn Thanh Huy (Đoàn Luật sư tỉnh Lâm Đồng): TAND tỉnh Lâm Đồng xác định đối tượng bị xâm hại là “rừng sản xuất” là dựa vào “rừng trên các tài liệu giấy tờ” và “rừng” qua lời khai mà không xem xét thực tế tại hiện trường. Việc xác định đối tượng bị xâm hại như trên là giống như các lần xét xử trước đây, và trái với yêu cầu tổ chức điều tra lại theo Quyết định Giám đốc thẩm số 16/2020/HS-GĐT, ngày 18-5-2020, của Ủy ban Thẩm phán TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh; và trái với yêu cầu điều tra lại, theo Công văn số 39/VC3-V1, ngày 31-7-2020, của VKSND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh. Việc kết luận đối tượng bị xâm hại như trên đã được Ủy ban Thẩm phán TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh và VKSND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh kết luận là “không có giá trị pháp lý”. Các cơ quan này yêu cầu phải đo đếm số lượng gốc cây, mật độ cây, độ cao vút ngọn, xác định độ che phủ; và áp dụng Thông tư số 34/2009/TT-BNNPTNT, ngày 10-6-2009, của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) để xác định khu đất này có còn rừng thực tế hay không. Quá trình điều tra lại, mặc dù cơ quan điều tra đã thu thập nhiều nguồn tư liệu, nhiều lời khai, (…), nhưng vẫn không kiểm đếm được số lượng, kích thước, chủng loại, mật độ các cây bị đốn hạ thực tế(!). Bên cạnh đó việc xác định diện tích, vị trí rừng bị xâm hại, TAND tỉnh Lâm Đồng căn cứ vào Biên bản khám nghiệm hiện trường ngày 21-4-2015, và Kết luận giám định của ông Huỳnh Văn Triệu để xác định diện tích rừng bị hủy hoại là 0,98ha, tại vị trí lô 3, lô 6, khoảnh 1, Tiểu khu 1710 là không hợp pháp. Vì nội dung này, TAND Cấp cao và Viện KSND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh đã kết luận là bất hợp pháp.

Trong quá trình điều tra lại, để xét xử sơ thẩm (lần 3), ngày 21-10-2021, Công an TP. Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông đã trưng cầu giám định của Hội đồng giám định Bộ NN&PTNT. Ngày 27-6-2022, Bộ NN&PTNT ban hành kết luận giám định, với nội dung: “Thiếu căn cứ là số liệu điều tra các chỉ tiêu về đường kính và chiều cao vút ngọn của các cây gỗ trong các lô rừng, thiếu căn cứ về trạng thái rừng trước thời điểm mất rừng, nên KHÔNG xác định được giá trị rừng bị thiệt hại tại lô 3, lô 6, khoảnh 1, Tiểu khu 1710, Xí nghiệp Lâm nghiệp Nghĩa Tín, phường Quảng Thành, TP. Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông”. Lẽ ra, Công an TP. Gia Nghĩa phải căn cứ vào Kết luận giám định của Bộ NN&PTNT, cùng các bằng chứng ngoại phạm để đình chỉ điều tra bị can, đình chỉ điều tra vụ án theo quy định tại các Điều 157, 230 và 247 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Bản án sơ thẩm  và phúc thẩm (lần 3) tuyên 6 bị cáo tội “hủy hoại rừng” đã vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hình sự. Bởi lẽ, tội “hủy hoại rừng” là tội cấu thành vật chất, phải định lượng chính xác các yếu tố vật chất như trạng thái rừng, diện tích rừng, thiệt hại về lâm sản và môi trường, (…) theo đúng quy trình tố tụng. Nhưng các cơ quan tố tụng hình sự tỉnh Lâm Đồng không định lượng được các yếu tố vật chất của vụ án, mà chỉ dựa vào biên bản hiện trường mô tả chung chung, lời khai cảm tính của các nhân chứng, (…) và kết luận giám định của ông Huỳnh Văn Triệu, trong khi tư cách giám định viên của ông Huỳnh Văn Triệu là giám định cá nhân liên quan đến nhiều lĩnh vực chuyên môn đã được TAND Cấp cao, VKSND Cấp cao chỉ ra là không hợp pháp.

Thiết nghĩ, phân tích diễn biến vụ án này, không khó để nhận ra những dấu hiệu oan sai sau: Trước hết về diện tích rừng bị thiệt hại 0,98 ha (tức 9.800 m2). Trong trường hợp đây là rừng sản xuất như các cơ quan tố tụng hình sự buộc tội các bị cáo, thử hỏi bằng cách nào trong khoảng thời gian 17 giờ đồng hồ của 4 buổi sáng 24, 25-1-2015 và 19, 20-4-2015, 7 CCB tuổi cao, sức yếu có thể huỷ hoại được 0,98 ha rừng, với tổng khối lượng gỗ thiệt hại 64 m3(?). Trong khi đó, trong số 7 bị cáo, thì bị cáo Nguyễn Nam Thái được xác định là không tham gia việc dọn rừng. Vậy chỉ còn 6 bị cáo, phá 576,47m2/giờ; bình quân mỗi bị cáo phá hơn 96 m2/giờ. Không biết các cơ quan tố tụng hình sự tỉnh Lâm Đồng có làm rõ được khả năng “siêu phàm” trong phá rừng của các bị cáo ở vụ án này không (?). Bởi với, 17 giờ có nghĩa là trong hơn 2 ngày công lao động, bằng cách nào để 6 CCB tuổi cao, sức yếu hủy hoại được 9.800 m2 rừng sản xuất(!).

  Về xác định có rừng bị thiệt hại thực tế hay không, theo phân tích của Ủy ban thẩm phán TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh tại Quyết định giám đốc thẩm số 16/2020/HS-GĐT: Biên bản vi phạm hành chính ngày 27-3-2015 và Biên bản xác minh ngày 28-3-2015, của Chi cục Kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa đã xác định diện tích đất rừng tại lô 3, lô 6, khoảnh 1, Tiểu khu 1710 mức độ thiệt hại 100%. Như vậy, trong trường hợp các bị cáo có hành vi phá rừng đi chăng nữa, thì diện tích rừng bị huỷ hoại chỉ xảy ra vào 2 buổi sáng 24, 25-1-2015, theo tài liệu điều tra lưu trong hồ sơ vụ án chỉ là 4.000 m2. Vì đến ngày 28-3-2015, rừng đã bị thiệt hại 100%, thì tại vị trí này làm gì còn rừng để các bị cáo huỷ hoại tiếp 5.800 m2 trong các buổi sáng 19, 20-4-2015(?). Và với 4.000 m2 rừng bị phá, thì không thể khởi tố vụ án hình sự vì chưa đủ yếu tố định lượng. Trong quá trình điều tra, xét xử lại (lần 3) các cơ quan tố tụng hình sự tỉnh Lâm Đồng cũng không chứng minh được diện tích bị phá, mà vẫn dựa vào các biên bản, bản giám định của Giám định viên đã bị TAND và VKSND cấp trên bác bỏ.

  Tòa sơ thẩm và Tòa phúc thẩm đều nhận định: Hoạt động điều tra có sai sót nhưng không làm thay đổi bản chất của vụ án. Song căn cứ Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, thì những sai sót trong hoạt động điều tra vụ án này là đặc biệt nghiêm trọng. Đó là, khi khám nghiệm hiện trường, Cơ quan điều tra đã không thu giữ vật chứng, không chụp bản ảnh hiện trường, không kiểm đếm số lượng gốc cây, thân cây, chủng loại,(...). Trong khi, các cơ quan tố tụng hình sự trước đây, cũng như trong xét xử (lần 3) này khẳng định các bị cáo gây thiệt hại gần 64 m3 gỗ từ nhóm 5 đến nhóm 7, có trị giá hơn 53 triệu đồng, nhưng quá trình khám nghiệm hiện trường số gỗ này (nếu có)  đã không được thu giữ, bảo quản đưa vào vật chứng của vụ án; khi khám nghiệm hiện trường, Cơ quan điều tra không chụp ảnh hiện trường. Tập bản ảnh hiện trường lưu trong hồ sơ vụ án được đưa vào sau khi Tòa sơ thẩm (lần 1) trả hồ sơ điều tra lạị và không rõ chụp tại vị trí nào, thiếu thành phần tham gia ký xác nhận. Biên bản xác minh lại hiện trường ngày 16-5-2015, đã chèn phần nội dung quan trọng vào sau, vấn đề này đã được Cơ quan giám định về Khoa học hình sự kết luận (...). Các hoạt động điều tra này đã vi phạm nghiêm trọng tại các Điều 75, 76, 150, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và thuộc trường hợp vi phạm tố tụng nghiêm trọng, làm thay đổi hoàn toàn bản chất của vụ án. Ngoài ra, với địa hình đồi núi hiểm trở, chướng ngại vật nhiều mà hoạt động khám nghiệm hiện trường phải nhiều biện pháp nghiệp vụ mà chỉ diễn ra trong vòng 1 giờ là không hợp lý; 5 điểm tọa độ ghi trong Biên bản khám nghiệm hiện trường ngày 21-4-2015 trùng hoàn toàn với 5 điểm tọa độ ghi trong Biên bản xác minh của Hạt kiểm lâm Gia Nghĩa lập ngày 28-3-2015 là không thể làm được, vì trước đó Hạt kiểm lâm khi kiểm tra hiện trường không cắm các mốc giới. Điều này cho thấy, hoạt động khám nghiệm hiện trường có dấu hiệu không được tiến hành tại thực địa, nhưng đây lại được sử dụng là tài liệu trung tâm để kết tội các bị cáo.

Một vấn đề nữa, là trong quá trình điều tra, xét xử của các cơ quan tố tụng hình sự tỉnh Đắk Nông trước đây, cũng như tỉnh Lâm Đồng trong xét xử (lần 3) này tiếp tục kết tội oan cho bị cáo Nguyễn Nam Thái, nguyên Thôn trưởng thôn 6, xã Trường Xuân vào thời điểm đó. Theo diễn biến, vào khoảng 9 giờ, ngày 24-1-2015, bị cáo Đỗ Mạnh Hùng sau khi cùng các CCB trong Chi hội vào khu đất để dọn dẹp thì xảy ra tranh chấp với anh Nguyễn Hữu Thuận là người có rẫy liền kề. Sợ xảy ra hậu quả xấu, nên ông Hùng gọi điện cho anh Thái và ông Hoàng Văn Cây (Công an viên thôn) vào giải quyết. Như vậy, việc anh Thái cùng ông Cây vào hiện trường là để giải quyết tranh chấp giữa anh Thuận với các hội viên Chi hội CCB. Sau khi hòa giải xong thì anh Thái và ông Cây ra về. Lần thứ hai, vào buổi trưa ngày 19-4-2015, các hội viên tổ chức ăn cơm trưa tại nhà CCB Hoàng Văn Tươi (cách vị trí dọn đất chừng 1 km) có mời anh Thái vào cùng ăn. Việc bị quy kết tham gia hủy hoại rừng 2 ngày là suy đoán bất lợi cho bị cáo Thái. Vì anh Thái với tư cách thôn trưởng, vào tham gia hòa giải tranh chấp là hoạt động hợp pháp, đúng chức năng, nhiệm vụ. Và nếu anh Thái không phải là thôn trưởng, thì chắc chắn ông Hùng sẽ không gọi điện yêu cầu đến để tổ chức hòa giải. Vị trí, vai trò của ông Hoàng Văn Cây giống hệt anh Thái, nhưng ông Cây lại được xác định là không phạm tội(?).

Như vậy, lẽ ra trong xét xử phúc thẩm (lần 3), không làm rõ những vấn đề mà TAND và VKSND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh yêu cầu, không chứng minh được hành vi phạm tội, thì TAND tỉnh Lâm Đồng phải căn cứ vào Kết luận giám định ngày 27-6-2022, của Bộ NN&PTNT để đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can theo quy định tại điểm a, khoản 1, Điều 230, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015. Và tuyên hủy Bản án sơ thẩm số 06/2026/HS-ST, ngày 30-1-2026 của TAND khu vực 6 - Lâm Đồng; tuyên các bị cáo không phạm tội “hủy hoại rừng”; đình chỉ vụ án theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự. Việc TAND tỉnh Lâm Đồng tuyên y án sơ thẩm (lần 3), tiếp tục có dấu hiệu oan sai, khiến hành trình kêu oan của 6 CCB đã kéo dài hơn 11 năm, chưa biết khi nào mới giải(?)./.