Ngày xuân về “ Thủ phủ “Trầm Hương

Những con đường trải dài trong nắng sớm rợp bóng cờ, hoa; dọc hai bên đường san sát những khu vườn Trầm nối nhau xanh mướt; những cây Trầm dáng thẳng đứng, cao vút giữa trời xanh. Nơi đây còn được mệnh danh là “thủ phủ“ Trầm Hương. Người bán, người mua vào ra tấp nập, mùi hương trầm phảng phất trong gió thoảng. 

Vùng quê có 2 đặc sản quí hiếm.

Xã Phúc Trạch được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số ba xã Hương Liên, Hương Trạch, Phúc Trạch theo Nghị quyết số 1665/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, với diện tích 201,42 km², dân số 18.163 người, trong đó có 200 hộ đồng bào dân tộc Mường và Chứt sinh sống. Phúc Trạch được đánh giá là xã có nhiều tiềm năng trong việc phát triển kinh tế xã hội; trên vùng đất đồi núi này, cùng với cây Bưởi Phúc Trạch nổi tiếng, cây dó bầu đã và đang khẳng định vai trò là cây trồng chủ lực, mang lại giá trị kinh tế cao.

Toàn xã hiện có hơn 780 ha trồng dó bầu. Nhờ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù, cây sinh trưởng tốt, cho chất lượng trầm hương được các cơ quan chuyên môn và tổ chức trầm hương trong nước, quốc tế, trong đó có Hội Trầm hương Hàn Quốc (IFA), đánh giá rất cao, thậm chí “thuộc tốp đầu thế giới” về chất lượng cây dó bầu và các sản phẩm trầm hương Phúc Trạch.

Dó bầu, trầm hương không chỉ mang ý nghĩa văn hóa, tâm linh mà còn trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị, góp phần quan trọng trong công cuộc xóa đói, giảm nghèo, nâng cao đời sống cho người dân miền núi. Theo thống kê, tổng doanh thu từ cây dó trầm và các hoạt động chế biến, thương mại liên quan trên địa bàn Phúc Trạch hiện đạt gần 100 tỷ đồng mỗi năm. Trước đây, cây Dó ở nơi này chỉ được xem là một loại cây gỗ thông thường, không có giá trị cho đến khi các thương lái đến thu mua với mức giá rất cao, người ta mới nhận ra tiềm lực kinh tế từ cây Dó. Đối với đồng bào dân tộc Chứt ở bản Rào Tre – nơi tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo còn cao – trầm hương được xem là hướng sinh kế lâu dài, phù hợp điều kiện sản xuất và gắn với phát triển kinh tế rừng bền vững.

Ông Phan Quốc Thanh, Phó chủ tịch UBND xã Phúc Trạch cho biết: “Phúc Trạch được thiên nhiên ban tặng cho hai cây đặc sản quí hiếm, có thể giúp người dân làm giàu, đó là cây Bưởi và Dó trầm; Dó trầm là cây trồng phù hợp với điều kiện sinh thái, có giá trị kinh tế cao và ổn định.Thời gian tới, địa phương tiếp tục quy hoạch vùng trồng tập trung, khuyến khích người dân liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã để phát triển theo chuỗi giá trị, qua đó nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững, nhất là các vùng đồng bào dân tộc thiểu số.”

Xã đang chủ trương mở rộng diện tích, chú trọng phát triển chế biến sâu và tập trung xây dựng thương hiệu. Nhiều cơ sở, hợp tác xã đã đầu tư dây chuyền sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm từ trầm hương như nhang trầm, hương trầm, tinh dầu, đồ mỹ nghệ. Hiện nay, các sản phẩm Hương trầm Đinh Gia, Hương trầm Hiền Linh, Hương trầm Hoàng Lan, Hương trầm Thọ Nga… đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh, từng bước khẳng định chỗ đứng trên thị trường.

Để Dó Trầm Phúc Trạch tỏa đi muôn phương

Hiểu được giá trị kinh tế của cây Dó Trầm, địa phương không chỉ tập trung phát triển các vùng trồng nguyên liệu mà đang tìm các phương án xây dựng các cơ sở chế tác, tinh chế sản phẩm; nhiều cơ sở sản xuất, hợp tác xã đã mạnh dạn đầu tư trang thiết bị, máy móc, nhân công để cho ra hàng loạt sản phẩm chất lượng cao từ cây Dó Trầm.

Bà Võ Thị Nga, chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh Trầm hương Thọ Nga cho biết: “ trước đây gia đình chỉ chuyên trồng cây dó bầu nhưng 10 năm nay bắt đầu chuyển sang chế tác các sản phẩm từ trầm. Nhận thấy nhu cầu về nhang trầm hương ngày càng cao, bà Nga đã mạnh dạn đầu tư máy móc hiện đại và quy trình sản xuất khép kín để nâng cao chất lượng cũng như sản lượng nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng…”

Hương trầm Đinh Gia đã được công nhận là sản phẩm OCOP đạt hạng 3 sao. Đây là cơ sở sản xuất hương trầm sử dụng nguyên liệu tự nhiên. Anh Nguyễn Chí Thành - chủ cơ sở hương trầm Đinh Gia cho biết: sản phẩm Hương Trầm Đinh Gia đã được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao; những năm qua việc xúc tiến, quảng bá, giới thiệu sản phẩm từ làng nghề trầm hương đã được xã và tỉnh rất chú trọng. Nhờ đó các sản phẩm được làm từ trầm hương của huyện Hương Khê đã vươn mình ra thị trường lớn…”

Anh Nguyễn Trọng Ngọc Quang (một chủ cơ sở ở xã Hương Giang, nay là xã Hương Đô) cho biết: xưởng chế tác của anh phần lớn nguyên liệu được thu mua từ vùng trồng dó trầm Phúc Trạch và các khu vực lân cận. Nhờ thổ nhưỡng và khí hậu đặc thù, trầm ở đây có thớ dầu dày, hương sâu, ngọt và bền, rất phù hợp để chế tác các tác phẩm mỹ nghệ cao cấp cũng như tinh chế làm nhang, hương, tinh dầu. “Tạo tác trầm hương không chỉ là nghề, mà là sự đối thoại với thiên nhiên.Mỗi khối trầm có một dáng, một mạch dầu, người thợ phải quan sát, cảm nhận và ‘thuận theo thớ gỗ’ để giữ trọn hồn cốt của trầm…”,

Ông Bùi Thức, đại diện một hợp tác xã sản xuất trầm Hiền Linh chia sẻ: “Nguồn trầm từ Phúc Trạch và vùng phụ cận có hương thơm sâu, bền, rất được thị trường ưa chuộng. Chúng tôi đầu tư nhà xưởng, máy móc, kết hợp tay nghề thủ công truyền thống để tạo ra sản phẩm tinh xảo, mỗi năm giải quyết việc làm cho hàng chục lao động địa phương với thu nhập ổn định. HTX gồm 7 thành viên hộ gia đình, hàng năm thu nhập khoảng 3 tỷ đồng/hộ…”

Ông Hoàng Quốc Nhã, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Phúc Trạch cho biết: “ Nghị quyết Đại hội Đảng bộ lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030 đã có định hướng phát triển mạnh mẽ hai giống cây đặc sản của Phúc Trạch, đó là cây Bưởi và Dó Trầm. Với cây Trầm, để phát huy lợi thế của địa phương và nhằm nâng cao đời sống cho người dân, chính quyền xã đã tích cực kêu gọi, thu hút doanh nghiệp đầu tư phát triển đồng bộ cây dó trầm theo chuỗi giá trị. Hiện Công ty TNHH Kỳ Nam Hương đang triển khai dự án với đầy đủ các hạng mục từ nghiên cứu giống, phát triển vùng trồng, chế biến tinh dầu, hương trầm, sản phẩm mỹ nghệ đến trưng bày, giới thiệu sản phẩm và định hướng gắn với du lịch trải nghiệm. Với định hướng đầu tư bài bản và dài hạn, Kỳ Nam Hương dự kiến sẽ rót vốn đầu tư cho toàn hệ sinh thái trong giai đoạn 5 đến 10 năm khoảng từ 300 đến 500 tỷ đồng…”

Qua sóng điện thoại, đại diện Công ty TNHH Kỳ Nam Hương, ông Nguyễn Kim Cương, Chủ tịch Công ty chia sẻ: Mục tiêu của dự án là tạo công ăn việc làm cho bà con nhân dân địa phương, vươn lên phát triển kinh tế bền vững ngay trên chính quê hương của mình. Đồng thời xây dựng thương hiệu trầm hương Hà Tĩnh có chỗ đứng vững chắc trên thị trường trong nước và từng bước vươn tầm quốc tế, đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, hướng tới xuất khẩu sang các thị trường tiềm năng như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Đông và châu Âu…

Rời làng Dó Trầm Phúc Trạch khi tết Bính Ngọ đã cận kề, chúng tôi mang về chút hương thơm từ Trầm mà lòng trào dâng niềm vui sướng; rồi đây cây Bưởi, cây Trầm Phúc Trạch sẽ bay cao, đi xa vươn mình ra thế giới; hi vọng sẽ là thương hiệu danh giá không chỉ của một vùng quê mà của Hà Tĩnh thân yêu.