Biểu tượng của tuổi trẻ Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử

Lực lượng TNXP ra đời trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang bước vào giai đoạn cam go, ác liệt. Để đáp ứng yêu cầu cấp thiết về hậu cần và đảm bảo giao thông phục vụ chiến trường, Đội TNXP công tác số 1 gồm 225 đội viên do đồng chí Vũ Kỳ phụ trách đã được thành lập tại Chiến khu Việt Bắc. Đây là lực lượng TNXP đầu tiên, mở đầu cho phong trào TNXP rộng khắp cả nước sau này.

Trong kháng chiến chống Pháp (1945-1954), TNXP tham gia phục vụ ở tất cả các chiến dịch lớn như: Chiến dịch Biên giới, Chiến dịch Hòa Bình, Tây Bắc, Thượng Lào và đặc biệt là Chiến dịch Điện Biên Phủ. Họ vận chuyển lương thực, vũ khí, cứu thương, sửa đường, đảm bảo thông tin liên lạc... với tinh thần “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”.Họ sống, chiến đấu, làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, gian khổ, xứng đáng với danh hiệu “ba cùng”: Cùng ăn, cùng ở, cùng làm việc với bộ đội.

Ngày 28-3-1951, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm Liên phân đội 312 - Đội TNXP công tác Trung ương đang làm nhiệm vụ tại cầu Nà Cù, xã Cẩm Giàng, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tặng các đội viên 4 câu thơ:“Không có việc gì khó/ Chỉ sợ lòng không bền/ Đào núi và lấp biển/ Quyết chí ắt làm nên”.

Đặc biệt, trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, lực lượng TNXP đã huy động trên 20.000 đội viên, vận chuyển hàng trăm nghìn tấn lương thực, vũ khí phục vụ chiến dịch. Lực lượng TNXP được mệnh danh là “chiếc cầu nối sống giữa hậu phương và tiền tuyến”. Trong suốt 9 năm kháng chiến chống Pháp, hơn 3.000 đội viên TNXP đã anh dũng hy sinh, hàng nghìn người khác bị thương, bị phơi nhiễm chất độc, để lại những mất mát lớn lao nhưng đầy tự hào.

Trong thư ngày 8-5-1954, Bác Hồ khen: "Quân ta đã giải phóng Điện Biên Phủ. Bác và Chính phủ thân ái gửi lời khen ngợi cán bộ, chiến sĩ, dân công, TNXP và đồng bào địa phương đã làm tròn nhiệm vụ một cách vẻ vang. Thắng lợi tuy lớn nhưng mới là bắt đầu. Chúng ta kiên quyết kháng chiến để tranh lại độc lập, thống nhất, dân chủ, hòa bình".

Trong không khí hân hoan sau chiến thắng, các đơn vị bộ đội lần lượt hành quân trở về miền xuôi để nhận nhiệm vụ mới. Cùng thời điểm đó, lực lượng TNXP của hai đội 34 và 40 với tổng số khoảng 8.000 cán bộ, đội viên (bao gồm cả lực lượng mới bổ sung sau chiến dịch) lại nhận được chỉ thị từ Ban Chỉ huy Đoàn TNXP T.Ư, truyền đạt mệnh lệnh của Bác Hồ: Hành quân ngược lên biên giới Lai Châu - Trung Quốc để làm đường chiến lược, chuẩn bị cho những kế hoạch tiếp theo.Đây là một bước ngoặt lớn đối với lực lượng TNXP. Tâm lý của cán bộ, đội viên lúc đó khá phức tạp, bởi phần lớn đều tin rằng sau chiến thắng sẽ được trở về quê hương, đoàn tụ gia đình, tiếp tục việc học hoặc công tác tại địa phương.

Để ổn định tư tưởng và tạo sự thống nhất trong nhận thức, đặc biệt là trong hàng ngũ đảng viên, một đợt sinh hoạt học tập chính trị được tổ chức một cách khẩn trương, nghiêm túc và chu đáo.Tài liệu học tập bao gồm chỉ thị của Bác Hồ về tầm quan trọng của con đường chiến lược, cùng các bài viết của Người về lực lượng TNXP. Trong quá trình học tập, các đơn vị cũng tiến hành kiểm điểm, biểu dương những ưu điểm và thẳng thắn phê phán tư tưởng tự mãn, chủ quan, mong muốn nghỉ ngơi. Sau đợt sinh hoạt, toàn thể cán bộ, đội viên đều thể hiện tinh thần quyết tâm cao, sẵn sàng nhận mọi nhiệm vụ, dù ở bất kỳ đâu hay trong hoàn cảnh nào.

Giai đoạn kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), phát huy truyền thống của thế hệ TNXP chống Pháp, để có lực lượng cơ động đặc biệt thường trực phục vụ bội đội chiến đấu và khi cần thiết tham gia chiến đấu, mở đường, bảo đảm giao thông phục vụ các chiến trường, được T.Ư Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ giao nhiệm vụ, T.Ư Đoàn phát động phong trào gia nhập TNXP chống Mỹ, cứu nước. Ngày 21-6-1965, Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị số 71/TTg-CN về thành lập các Đội TNXP chống Mỹ, cứu nước. Lực lượng TNXP đã trực tiếp tham gia phục vụ chiến trường miền Nam qua các tuyến đường huyết mạch như Đường Trường Sơn; Đường Hồ Chí Minh trên bộ và trên biển. Họ đảm nhiệm các nhiệm vụ nặng nề và nguy hiểm: Mở đường, sửa đường, làm cầu phà, bảo đảm giao thông thông suốt dưới làn mưa bom bão đạn của kẻ thù.Tại những điểm nóng như Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), đèo Phu La Nhích, hay Đường 20 Quyết Thắng, bóng dáng những đoàn TNXP luôn hiện diện, kiên cường bám trụ để bảo vệ từng cung đường chiến lược, góp phần duy trì tuyến hậu cần sống còn cho chiến trường miền Nam.

Ngay sau đó đã có 140.000 nam, nữ cán bộ, đội viên TNXP gia nhập 170 đội và 50 đại đội trực thuộc với quyết tâm “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, “Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”. Ở miền Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng, từ ngày 17 đến 26-3-1965, Đại hội Đoàn Thanh niên nhân dân cách mạng miền Nam lần thứ nhất đã đề ra phương hướng hoạt động cho phong trào thanh niên. Ngay sau đó ngày 20-4-1965, đơn vị TNXP Giải phóng miền Nam đầu tiên được thành lập, bước đầu có quân số 108 cán bộ, đội viên; tiếp tục phát triển thành Tổng đội TNXP Giải phóng miền Nam với quân số gần 5.000 người để phục vụ các sư đoàn bộ đội chủ lực và làm nhiệm vụ hậu cần cho Quân giải phóng ở miền Đông Nam Bộ; đồng thời thành lập các đơn vị TNXP tập trung với gần 5.000 người phục vụ bộ đội chủ lực ở khu, tỉnh; nhiều nơi cũng đã phát triển TNXP huyện, xã. TNXP giải phóng miền Nam đã có lực lượng hùng hậu với 45.000 nam, nữ cán bộ, đội viên phục vụ ở các chiến trường.

Tinh thần dũng cảm, ý chí quật cường của TNXP được thể hiện rõ nét qua biết bao tấm gương hy sinh anh dũng. Tiêu biểu là 10 nữ TNXP Ngã ba Đồng Lộc - những cô gái tuổi đôi mươi đã ngã xuống khi đang làm nhiệm vụ, trở thành biểu tượng bất tử của lòng quả cảm và lý tưởng sống cao đẹp của tuổi trẻ Việt Nam.

Hòa bình lập lại, TNXP tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong công cuộc hàn gắn vết thương chiến tranh, khai hoang mở đất, xây dựng kinh tế mới, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa. Họ cũng tham gia vào các công trình trọng điểm quốc gia như đắp đê, xây hồ thủy lợi, mở đường, góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội thời kỳ hậu chiến.

Từ những năm 1990 trở lại đây, lực lượng TNXP được tổ chức lại phù hợp với thời kỳ đổi mới, không còn mang tính chất quân sự bán vũ trang như thời chiến. Thay vào đó, TNXP trở thành lực lượng lao động xã hội đặc biệt, tham gia vào các chương trình bảo vệ môi trường, phát triển Nông thôn mới, xây dựng hạ tầng, đảm bảo an sinh xã hội và phòng chống tệ nạn. Tại nhiều địa phương như TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội... các đội TNXP chuyên trách đã và đang tích cực hỗ trợ người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng, giữ gìn an ninh trật tự, góp phần xây dựng đô thị văn minh, hiện đại.

Trải qua 75 năm, lực lượng TNXP đã khẳng định vai trò quan trọng trong lịch sử cách mạng và xây dựng đất nước. Lịch sử đã ghi danh lực lượng TNXP như một minh chứng sống động về sức mạnh của lòng yêu nước, tinh thần cống hiến và ý chí sắt đá của thế hệ trẻ Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến. Những đóng góp to lớn và hy sinh thầm lặng ấy mãi là niềm tự hào, là ngọn lửa truyền thống soi sáng cho các thế hệ mai sau. TNXP không chỉ là lực lượng hành động mà còn là biểu tượng sống động cho khát vọng cống hiến, tinh thần trách nhiệm và lý tưởng cách mạng của tuổi trẻ Việt Nam.