BIẾN DỮ LIỆU SỐ THÀNH SỨC MẠNH QUẢN TRỊ QUỐC GIA

Đây không chỉ là một công trình công nghệ thông tin mà là cấu phần cốt lõi của mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Hạ tầng dữ liệu -­ “xương sống” của quốc gia số

Trao đổi với PV Báo CCB Việt Nam, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, cho biết:

Với chức năng tích hợp và điều phối, Trung tâm Dữ liệu quốc gia kết nối liên thông 20 cơ sở dữ liệu quốc gia và 116 cơ sở dữ liệu chuyên ngành; chuẩn hóa hơn 6.300 thuộc tính dữ liệu cốt lõi nhằm từng bước hình thành hệ thống dữ liệu tập trung, thống nhất và dùng chung.

Điều quan trọng nằm ở chỗ, dữ liệu không còn bị phân tán thành các “ốc đảo thông tin” mà được tổ chức thành dòng chảy thống nhất phục vụ quản trị quốc gia.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ tài chính, thương mại điện tử và kinh tế số sẽ có nền tảng phát triển bền vững hơn.

Nghị quyết Đại hội XIV cũng đặt Trung tâm Dữ liệu quốc gia trong tổng thể các hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân hay điện gió ngoài khơi. Điều này cho thấy dữ liệu không còn là yếu tố phụ trợ mà đã trở thành “xương sống” của quốc gia số - Thiếu tướng Cương nhấn mạnh.

Bên cạnh mục tiêu phát triển kinh tế, Trung tâm còn đóng vai trò bảo vệ chủ quyền dữ liệu, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và tạo dựng niềm tin số - yếu tố quyết định để chuyển đổi số đi vào thực chất.

 Từ nguyên tắc “đúng ­- đủ -­ sạch -­ sống” đến vận hành thống nhất

Trong quá trình xây dựng Trung tâm Dữ liệu quốc gia, nguyên tắc cốt lõi được quán triệt xuyên suốt là dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung” - Thiếu tướng Cương cho biết thêm.

Đây không chỉ là tiêu chí kỹ thuật mà còn là chuẩn mực quản trị mới. Dữ liệu phải phản ánh đúng thực tiễn quản lý nhà nước, được chuẩn hóa và cập nhật liên tục, đồng thời có khả năng chia sẻ hiệu quả giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị.

Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia và các nghị định, quyết định liên quan đã tạo nền móng pháp lý để việc kết nối, chia sẻ dữ liệu diễn ra thống nhất, tránh đầu tư trùng lặp và bảo đảm khả năng mở rộng lâu dài.

Trung tâm Dữ liệu quốc gia đóng vai trò hạt nhân tích hợp, giám sát và điều phối dữ liệu dùng chung, trong khi các bộ, ngành và địa phương vẫn là chủ quản dữ liệu, chịu trách nhiệm về chất lượng và an toàn thông tin. Cơ chế này giúp cân bằng giữa sự thông suốt trong khai thác và kỷ cương, kỷ luật dữ liệu.

Trên nền tảng đó, Cổng Dịch vụ công quốc gia vận hành theo mô hình “một cửa số”, khai thác trực tiếp dữ liệu để phục vụ người dân và doanh nghiệp theo nguyên tắc “một lần cung cấp ­ nhiều lần sử dụng”.

Song song, hệ thống chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ được kết nối dữ liệu thời gian thực, cho phép chuyển từ điều hành theo báo cáo sang điều hành dựa trên dữ liệu.

Việc hình thành Sàn dữ liệu quốc gia và Cổng dữ liệu quốc gia cũng mở ra không gian mới cho đổi mới sáng tạo, nơi dữ liệu mở và dữ liệu dùng chung trở thành nguồn lực thúc đẩy kinh tế số.

Đáng chú ý, toàn bộ quá trình chia sẻ và khai thác dữ liệu đều được kiểm soát chặt chẽ thông qua cơ chế phân quyền, xác thực, ký số và lưu vết.

Dữ liệu được phân loại thành nhiều nhóm như dữ liệu gốc, dữ liệu chủ, dữ liệu cốt lõi và dữ liệu dùng chung; mỗi trường dữ liệu đều có nhãn về nguồn gốc, mức độ bảo mật và phạm vi khai thác.

Nhờ đó, cơ quan nhà nước từng bước chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị bằng dữ liệu thời gian thực, nâng cao chất lượng hoạch định chính sách và giảm đáng kể thủ tục hành chính.

Vượt thách thức thể chế, công nghệ, nhân lực, hướng tới Nhà nước số đến năm 2030

Mặc dù hành lang pháp lý về dữ liệu đã dần hoàn thiện, quá trình chuyển đổi sang quản trị dựa trên dữ liệu vẫn đối mặt nhiều thách thức.

Thiếu tướng Cương cho biết: Về thể chế, dữ liệu là loại tài sản mới nên nhiều quy định cũ xây dựng trên nền hồ sơ giấy chưa theo kịp thực tiễn số. Cơ chế chia sẻ dữ liệu liên ngành còn tồn tại điểm nghẽn, tâm lý cục bộ dữ liệu vẫn xuất hiện ở một số nơi.

Về công nghệ, dữ liệu phân tán trên nhiều hệ thống khác nhau khiến việc chuẩn hóa và làm sạch đòi hỏi nguồn lực lớn; trong khi nguy cơ tấn công mạng, rò rỉ thông tin và phụ thuộc công nghệ bên ngoài đặt ra yêu cầu cao về bảo đảm chủ quyền dữ liệu.

Bên cạnh đó, thách thức lớn nhất nằm ở nguồn nhân lực. Nhiều cơ quan có cán bộ công nghệ thông tin nhưng chưa hình thành đội ngũ chuyên trách về quản trị dữ liệu và khoa học dữ liệu.

Khi dữ liệu chưa được nhìn nhận như tài sản chiến lược, việc đầu tư và khai thác chưa đạt hiệu quả tương xứng. Vì vậy, phát triển dữ liệu quốc gia không chỉ là bài toán kỹ thuật mà là sự thay đổi căn bản về tư duy quản trị.

Trong bối cảnh Luật Trí tuệ nhân tạo đã tạo hành lang pháp lý mới, Trung tâm Dữ liệu quốc gia đang xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ AI, hình thành hạ tầng tri thức dùng chung cho Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội. Dữ liệu được chuẩn hóa, gán nhãn và kiểm soát chất lượng để phục vụ huấn luyện và đánh giá các mô hình AI minh bạch, hỗ trợ dự báo dân số, thị trường lao động, an sinh xã hội hay giao thông, y tế.

Tuy nhiên, nguyên tắc xuyên suốt vẫn là AI chỉ hỗ trợ phân tích; quyết định cuối cùng thuộc về con người nhằm bảo đảm trách nhiệm và kiểm soát.

Nói về tầm nhìn đến năm 2030, Thiếu tướng Cương chia sẻ: Trung tâm Dữ liệu quốc gia sẽ trở thành nền tảng vận hành của Nhà nước số, nơi mọi hoạt động quản lý dựa trên dữ liệu minh bạch và có thể kiểm chứng. Người dân không phải cung cấp lại thông tin đã có; dịch vụ công được cá thể hóa; doanh nghiệp có thể khai thác dữ liệu hợp pháp để đổi mới sáng tạo.

Xa hơn, kinh tế dữ liệu sẽ hình thành như một nguồn lực sản xuất mới, thúc đẩy hệ sinh thái số phát triển nhưng vẫn bảo đảm quyền riêng tư và chủ quyền dữ liệu quốc gia.

Thiếu tướng Cương khẳng định: Trung tâm Dữ liệu quốc gia không chỉ là nơi lưu trữ thông tin mà là nền tảng tạo dựng niềm tin số.

Khi thể chế được hoàn thiện, công nghệ được làm chủ và nguồn nhân lực dữ liệu được xây dựng bài bản, dữ liệu sẽ trở thành động lực then chốt để chuyển đổi phương thức quản trị -­ từ Nhà nước quản lý thủ tục sang Nhà nước quản trị xã hội bằng dữ liệu, hiện đại, minh bạch và hiệu quả trong kỷ nguyên số.