Ai chủ mưu phá hoại tuyến đường ống khí đốt North Stream?

Đêm 20-8-2025, Serhii K, 49 tuổi, nghi phạm tấn công 3 nhánh của đường ống Nord Stream 1 và 2, đã bị cảnh sát Italy bắt giữ tại khu nghỉ mát ven biển Rimini trên bờ biển Adriatic của Italy, theo lệnh truy nã châu Âu do Đức ban hành. Kết quả điều tra của Đức cho biết Serhii K. là thành viên của một nhóm đã đặt chất nổ phá hủy các tuyến đường ống dẫn khí trên.

Trở lại với sự kiện gây chấn động dư luận cách đây 3 năm. Hôm 26-9-2022, công ty vận hành Nord Stream 2 bất ngờ thông báo về tình trạng sụt giảm áp suất mạnh đột ngột xảy ra tại một đường ống thuộc tuyến Nord Stream 2 dẫn khí đốt từ Nga sang châu Âu, nơi chứa đầy khí kỹ thuật trong quá trình xây dựng. Tiếp đến, nhà điều hành Nord Stream 1 cũng phát hiện tình trạng tương tự trên cả hai đường ống thuộc tuyến này. Mặc dù Nord Stream 1 đã ngừng hoạt động từ cuối tháng 8-2022, nhưng đã được nạp đầy khí đốt.

Nord Stream là một cặp đường ống dẫn khí đốt tự nhiên chạy dưới Biển Baltic từ Nga tới Đức. Nord Stream 1 chạy từ Vyborg ở tây bắc Nga, gần Phần Lan, còn Nord Stream 2 chạy từ Ust-Luga ở tây bắc Nga gần Estonia. Cả hai đường ống này đều chạy đến Lubmin ở bang Mecklenburg - Vorpommern, miền đông bắc Đức. Mỗi tuyến gồm hai đường ống, ký hiệu là A và B, mỗi đường ống dài hơn 1.200km và có đường kính xấp xỉ 1.220mm. Tổng công suất kết hợp của bốn đường ống là 110 triệu mét khối khí đốt tự nhiên mỗi năm.

Nord Stream 1 được khánh thành vào tháng 11-2011 với số vốn đầu tư kỷ lục là 10,2 tỷ USD. Kiểm soát 51% cổ phần của Công ty điều hành đường ống dẫn khí đốt Nord Stream AG là Tập đoàn Gazprom của Nga. Các đối tác chính trong dự án này là Wintershall Holding AG và E.ON của Đức, Tập đoàn năng lượng khổng lồ Engie của Pháp và N.V. Nederlandse Gasunie của Hà Lan. Nord Stream 2 được hoàn thành vào năm 2021 với số vốn đầu tư 10,16 tỷ USD. Hình thức và tỷ lệ sở hữu của Nord Stream tương tự như Nord Stream 1. Trong đó, Gazprom sở hữu cổ phần kiểm soát 51%, còn 49% cổ phần còn lại được phân phối cho các công ty châu Âu tham gia.

 Xét từ góc độ kinh tế, khỏi phải nói những lợi ích mà Nord Stream đem lại, không chỉ với Đức mà còn cả với châu Âu. Theo con số thống kê của Viện nghiên cứu Prognos, ngoại trừ suy giảm trong năm 2020 do tác động của đại dịch Covid-19, nhu cầu tiêu thụ khí đốt của Liên minh châu Âu (EU) liên tục tăng, từ 400 tỷ m³ năm 2015 lên 470 tỷ m³ năm 2019. Với khả năng cung cấp khoảng 110 tỷ m³ khí đốt mỗi năm, Nord Stream 1 và 2 đủ sức giải tỏa cơn khát năng lượng của châu Âu.

Thế nhưng, những vấn đề địa chính trị đối với châu Âu và Mỹ đã khiến số phận của Nord Stream 2 long đong. Ngay từ khi bắt đầu khởi công vào năm 2018 và trong suốt quá trình xây dựng, Nord Stream 2 đã gặp nhiều trở ngại. Ukraine và Ba Lan không muốn Nga và Đức bắt tay xây dựng tuyến đường ống khí đốt này. Vấn đề là bởi lâu nay, các tuyến đường ống dẫn khí đốt của Nga sang châu Âu phần lớn đều chạy qua lãnh thổ hai nước này. Khi Nord Stream 2 hoàn thành, nguồn thu từ phí trung chuyển khí đốt mà Ukraine và Ba Lan thu được sẽ giảm, ảnh hưởng đến kinh tế của các nước này.

Ngay cả khi đã hoàn tất vào tháng 9-2021, Nord Stream 2 vẫn gặp rắc rối khi cơ quan chức năng của Đức dừng quy trình phê chuẩn đường ống này - động thái cần thiết để đưa đường ống vào hoạt động. Sau khi Nga chính thức công nhận độc lập hai vùng ly khai ở miền Đông Ukraine là Donetsk Luhansk và tiếp đó là xung đột Nga - Ukraine nổ ra, Thủ tướng Đức Olaf Scholz đã quyết định dừng vô thời hạn quy trình phê chuẩn Nord Stream 2.

Những yếu tố phức tạp trên khiến việc điều tra xem kẻ nào đứng sau vụ phá hoại Nord Stream 1 và 2 bị kéo dài và gặp nhiều khó khăn. Theo các nhà điều tra Đức, có 7 đối tượng liên quan đến loạt vụ nổ đường ống dẫn khí Nord Stream, trong đó 6 nghi phạm mang quốc tịch Ukraina, 1 người được cho là đã thiệt mạng vào tháng 12-2024 khi tham gia chiến sự ở miền Đông Ukraina. Các thành viên nhóm này gồm thuyền trưởng, điều phối viên, chuyên gia chất nổ và 4 thợ lặn. Chúng tiếp cận hiện trường trên Biển Baltic bằng du thuyền Andromeda khởi hành từ Rostock (Đức).

Nguồn tin an ninh còn cho biết kẻ chủ mưu vụ Sergey K. từng học tại một trường đào tạo sĩ quan tình báo và làm việc cho cơ quan tình báo Ukraina đến năm 2015, sau đó chuyển sang lĩnh vực năng lượng. Sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine, ông ta được cho là quay trở lại phục vụ lực lượng đặc nhiệm Ukraina. Theo cáo buộc, Sergey K. đóng vai trò điều phối trong nhóm 7 người, cùng các đồng phạm thuê du thuyền Andromeda bằng hộ chiếu giả, rồi đặt chất nổ dưới lòng biển gần đảo Bornholm. Nếu bị kết tội tại Đức, ông ta có thể đối mặt mức án lên tới 15 năm tù.

Phía công tố Đức nhấn mạnh, hiện chưa đủ bằng chứng để khẳng định đây là một chiến dịch chính thức do nhà nước Ukraina chỉ đạo, hay là hành động của một nhóm đặc vụ được thuê bởi bên thứ ba. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng một vụ tấn công phức tạp dưới biển sâu như vụ Nord Stream đòi hỏi phải có tổ chức và kỹ thuật phức tạp, chứ không thể do một nhóm tự phát như của Sergey K. thực hiện.