Trao tặng bộ tranh Kiều pháp lam độc bản - Mối duyên văn hóa bền chặt.

 Bộ tranh ấy, nếu không có những bàn tay, khối óc của người Huế, sẽ không bao giờ thành hình. Người đầu tiên phải nhắc đến là Thạc sĩ, họa sĩ Đỗ Hữu Triết, người đã chế tác bộ tranh. Anh là người Huế, lớn lên bên dòng Hương Giang, lớn lên trong không khí trầm mặc của kinh thành, của lăng tẩm, của những mái ngói rêu phong. Từ nhỏ, anh đã quen với pháp lam, một nghề thủ công cung đình Huế tinh xảo, đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và tình yêu sâu sắc với văn hóa truyền thống. Pháp lam là nghệ thuật tráng men nhiều màu lên cốt đồng, rồi nung ở nhiệt độ cao để tạo nên những tác phẩm vừa bền, vừa rực rỡ, vừa sang trọng. Ngày xưa, pháp lam chỉ dành cho vua chúa, cho cung đình. Ngày nay, nghề ấy tưởng như đã mai một, đã ngủ quên trong bảo tàng. Nhưng họa sĩ Đỗ Hữu Triết đã đánh thức nó dậy, đã thổi vào nó một linh hồn mới, linh hồn của Truyện Kiều.

 Lấy cảm hứng từ những bức tranh minh họa Truyện Kiều của họa sĩ Mạnh Hưng năm 1925, họa sĩ Đỗ Hữu Triết đã dành nhiều tháng, nhiều năm để nghiên cứu, để vẽ, để nung, để hỏng rồi làm lại. 20 tác phẩm trong bộ tranh không chỉ là 20 bức tranh, mà là 20 lần anh đối thoại với cụ Nguyễn Du, 20 lần anh tìm cách đưa nàng Kiều, đưa Kim Trọng, đưa Thúy Vân từ trang giấy của Hà Tĩnh bước ra, khoác lên mình màu men Huế, để trở thành những tác phẩm độc bản duy nhất ở Việt Nam. Để có được một bức tranh pháp lam, người nghệ nhân phải trải qua hàng chục công đoạn. Vẽ lên đồng, tráng men, nung, rồi lại vẽ, lại nung. Chỉ cần một lần nung quá lửa, một lần men không đều, bức tranh sẽ hỏng. Nhưng người Huế vốn nổi tiếng với sự nhẫn nại, với sự tỉ mỉ, với cái tâm làm nghề. Họ làm không phải để bán, mà để giữ nghề, để giữ hồn dân tộc. Và họa sĩ Đỗ Hữu Triết chính là một người như vậy.

 Người thứ hai phải nhắc đến là ông Nguyễn Chí Cư, ở TP Hồ Chí Minh, người sở hữu bộ tranh. Ông không phải là người Huế, nhưng tấm lòng của ông lại rất Huế, rất Hà Tĩnh. Ông đã bỏ ra rất nhiều tâm huyết, tiền của để sưu tầm, để giữ gìn bộ tranh, rồi lại quyết định trao tặng bộ tranh cho Hà Tĩnh, cho quê hương của cụ Nguyễn Du. Hành động ấy, không phải ai cũng làm được. Đó là hành động của một người hiểu giá trị của văn hóa, hiểu rằng di sản phải được trở về với nơi nó sinh ra, để mọi người cùng chiêm ngưỡng, cùng gìn giữ. Và còn rất nhiều người Huế thầm lặng khác đã góp phần làm nên sự kiện này. Đó là những nghệ nhân pháp lam ở Huế, những người đã ngày đêm bên lò nung, đã truyền nghề cho thế hệ sau. Đó là những nhà nghiên cứu văn hóa Huế, đã giúp họa sĩ Đỗ Hữu Triết hiểu sâu hơn về Truyện Kiều, về thời đại của Nguyễn Du. Đó là những người thợ thủ công, những người đã đóng khung, đã vận chuyển bộ tranh từ Huế vào Hà Tĩnh một cách cẩn thận nhất, để tranh không bị sứt mẻ, không bị trầy xước.

 Sự kiện trưng bày chuyên đề “Hà Tĩnh, danh nhân, di sản được UNESCO ghi danh” sáng 14/11, với hơn 150 bức ảnh tư liệu, với sự tham dự của lãnh đạo tỉnh, đã trở thành một cầu nối văn hóa. Ở đó, người Hà Tĩnh được nhìn thấy Truyện Kiều của quê mình qua bàn tay của người Huế. Người Huế được nhìn thấy pháp lam cung đình của mình đã tìm được một nơi xứng đáng để tỏa sáng, là quê hương của Đại thi hào Nguyễn Du. Huế và Hà Tĩnh, tưởng xa mà lại gần. Huế là Cố đô, là nơi lưu giữ những giá trị cung đình. Hà Tĩnh là quê hương của Nguyễn Du, là nơi sinh ra Truyện Kiều, là nơi có núi Hồng sông La, có 2 danh nhân văn hóa và 5 di sản được UNESCO vinh danh. Hai vùng đất ấy, một bên là di sản của triều đình, một bên là di sản của dân gian, nay gặp nhau trong một bộ tranh Kiều pháp lam, đã tạo nên một giá trị mới, một sức sống mới.

 Từ nay, văn hóa Cố đô và văn hóa Hà Tĩnh đã gần nhau hơn bao giờ hết. Gần nhau không phải vì địa lý, mà vì tấm lòng. Vì những người Huế đã mang cái tinh hoa nhất của mình đến tặng cho Hà Tĩnh. Vì người Hà Tĩnh đã đón nhận món quà ấy bằng tất cả sự trân trọng, bằng niềm tự hào về quê hương mình.

Xin cảm ơn những người Huế. Cảm ơn họa sĩ Đỗ Hữu Triết, cảm ơn ông Nguyễn Chí Cư, cảm ơn những nghệ nhân pháp lam thầm lặng. Nhờ có các anh, các chị, mà Truyện Kiều đã có thêm một đời sống mới, mà Hà Tĩnh và Huế đã có thêm một mối duyên văn hóa bền chặt, để đời sau còn nhớ mãi.