Trận đại chiến không gian

Giữa tháng 7 vừa rồi, lô 16 vệ tinh thứ hai của Rassvet đã được phóng và hoàn tất quá trình triển khai trên quỹ đạo. Cùng với 16 vệ tinh được phóng từ tháng 3-2026, các vệ tinh mới phóng sẽ tạo ra mạng lưới có khả năng phủ sóng hiệu quả, bảo đảm kết nối không gián đoạn trên toàn lãnh thổ Ukraine ít nhất hai lần mỗi ngày, mỗi lần kéo dài một giờ.

Khi cuộc xung đột Nga - Ukraine bước sang năm thứ năm, một thực tế ngày càng rõ nét là chiến tranh hiện đại không còn được quyết định đơn thuần bởi xe tăng, pháo binh hay tên lửa. Trong thời đại số hóa chiến trường, năng lực truyền dẫn dữ liệu thời gian thực đang trở thành yếu tố sống còn, quyết định tốc độ ra quyết định, khả năng phối hợp tác chiến và hiệu quả sử dụng các hệ thống vũ khí chính xác.

Cho đến nay, hệ thống Internet vệ tinh Starlink do công ty SpaceX của tỷ phú Mỹ Elon Musk phát triển nổi lên như một trong những nhân tố công nghệ có ảnh hưởng sâu rộng tới cuộc chiến Ukraine. Các thiết bị đầu cuối Starlink được chuyển tới Ukraine đã tạo nên một mạng lưới Internet vệ tinh có khả năng hoạt động độc lập với hạ tầng viễn thông mặt đất, giúp Kiev duy trì kết nối ngay cả khi nhiều trung tâm viễn thông, trạm phát sóng và tuyến cáp quang bị phá hủy hoặc gián đoạn.

Starlink đã tạo ra hạ tầng số cho toàn bộ hệ thống tác chiến hiện đại của Ukraine. Các đơn vị thiết bị bay không người lái (UAV) trinh sát, UAV cảm tử, pháo binh, lực lượng đặc nhiệm và sở chỉ huy có thể trao đổi dữ liệu gần như theo thời gian thực. Hình ảnh chiến trường được truyền trực tiếp từ UAV về trung tâm chỉ huy. Tọa độ mục tiêu được cập nhật tức thời cho các đơn vị hỏa lực. Các quyết định tác chiến được ban hành nhanh hơn nhiều so với mô hình chiến tranh truyền thống.

Để đối phó, bên cạnh việc chặn hoạt động của hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink bằng các phương tiện tác chiến điện tử, Nga bắt đầu triển khai dự án Rassvet, coi đây như quân bài chiến lược nhằm bẻ gãy thế độc tôn của Starlink nhờ khả năng tự chủ hạ tầng không gian và bảo mật tuyệt đối.

Rassvet do Cục 1440, Công ty hàng không vũ trụ tư nhân thuộc tập đoàn IKS Holding, phát triển. Dự án được khởi động năm 2023 và đến nay đã có 4 đợt phóng vệ tinh vào quỹ đạo. Theo các nhà thiết kế, các vệ tinh này hoạt động như các trạm phát sóng 5G trên không gian, được kết nối với nhau bằng công nghệ truyền thông laser, có khả năng truyền dữ liệu với tốc độ lên tới 1 Gbit/giây và độ trễ khoảng 50-70 mili giây. Tổng kinh phí của toàn bộ dự án ước tính khoảng 515 tỷ ruble (xấp xỉ 7 tỷ USD).

Không chọn cách tiếp cận bằng số lượng vệ tinh khổng lồ như Starlink (hiện đã vận hành hơn 10.000 vệ tinh và cung cấp dịch vụ thương mại toàn cầu từ nhiều năm nay), người Nga đặt cược vào một hệ thống tinh gọn hơn nhưng sở hữu sức mạnh băng thông đột phá, hứa hẹn tạo ra một mạng lưới Internet không thể bị cắt đứt ngay cả ở những vùng cực khắc nghiệt nhất hành tinh.

Khác với Starlink, các vệ tinh Rassvet hoạt động ở độ cao khoảng 800 km, cao hơn đáng kể so với quỹ đạo của Starlink thường ở độ cao 550 km. Lựa chọn này giúp giảm số lượng vệ tinh cần triển khai, đồng thời kéo dài tuổi thọ và mở rộng vùng phủ sóng. Những thông số kỹ thuật của Rassvet chưa thể sánh với năng lực vận hành hiện nay của Starlink nhưng đủ đáp ứng nhiều nhu cầu quân sự như truyền video thời gian thực, điều khiển UAV hoặc bảo đảm thông tin chỉ huy trên diện rộng.

Theo dự kiến, Byuro 1440 sẽ nâng số lượng vệ tinh lên 250 chiếc vào năm 2027, 730 vệ tinh vào năm 2030 và hơn 900 vào năm 2035. Tuy nhiên, việc thương mại hóa hệ thống Rassvet sẽ bắt đầu ngay từ năm sau. Mạng vệ tinh nội địa này có thể trở thành một trong những dự án công nghệ quan trọng của Nga trong bối cảnh nước này chịu nhiều biện pháp trừng phạt từ phương Tây.

Hiện nay, phần lớn hạ tầng thông tin liên lạc của Nga vẫn phụ thuộc vào các tuyến cáp quang trên bộ, cáp ngầm dưới biển cũng như các mạng vệ tinh do nước ngoài kiểm soát. Việc xây dựng Rassvet được kỳ vọng sẽ giúp thu hẹp khoảng cách kết nối tại nhiều khu vực rộng lớn của Nga, đặc biệt là Bắc Cực - nơi được đánh giá có tiềm năng trở thành tuyến hàng hải quan trọng khi băng tan do biến đổi khí hậu.

Dự án này cũng được xem là một phần trong chiến lược tăng cường chủ quyền số của Nga, cùng với việc phát triển các nền tảng phần mềm, công cụ tìm kiếm và hệ thống thanh toán nội địa. Nó sẽ mở cơ hội để Nga giành lại quyền tự chủ về hạ tầng thông tin chiến lược và phá vỡ thế độc tôn công nghệ của phương Tây trong không gian.

Trận đại chiến trên không gian giữa Starlink và Rassvet đã bắt đầu.