Lá bài hiểm của nước Nga

Khỏi phải nói quyết định của Moscow khiến Berlin mất ăn mất ngủ thế nào. Nhiều người Đức không giấu giếm sự lo ngại, thậm chí là sợ hãi về việc Nga dừng đường ống dẫn dầu cuối cùng sang châu Âu. Lý do là bởi có tới 9 trong 10 ô tô ở vùng Berlin và Brandenburg là chạy bằng nhiên liệu của nhà máy lọc dầu PCK sử dụng dầu thô nhập khẩu từ Kazakhastan qua tuyến đường ống Druzhba.

Kể từ khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra, châu Âu trong đó có Đức đã giảm nhập khẩu dầu thô từ Nga, tiến tới mục tiêu ngừng hoàn toàn vào năm 2027. Thị phần dầu thô của Nga ở châu Âu đã giảm mạnh từ 25,8% năm 2021 xuống 2,2% vào năm 2025. Hiện châu Âu chỉ còn Hungary và Slovenia là ngoại lệ, được phép nhập dầu thô của Nga do không có nguồn cung khác.

Với Đức, sau khi ngừng mua dầu thô của Nga, Đức vẫn không đóng cửa các nhà máy lọc dầu như PCK từng chế biến loại dầu này. Các nhà máy lọc dầu đó vẫn cần nguyên liệu đầu vào và Kazakhstan trở thành một trong những nhà cung cấp thay thế. Trên lý thuyết, điều đó trông giống như một sự chuyển đổi hoàn toàn của Đức khỏi nguồn cung dầu lửa của Nga. Để thay thế, năm 2025, Đức nhập tổng cộng 2,146 triệu tấn dầu của Kazakhstan, tương đương khoảng 43.000 thùng/ngày, tăng 44% so với năm 2024. Chỉ riêng trong quý đầu tiên của năm 2026, con số này đã lên tới 730.000 tấn.

Những điều đáng nói ở đây là số dầu trên của Kazakhstan vẫn phải đi qua hệ thống đường ống dẫn dầu Druzhba của Nga trước khi đến được Đức. Trong tiếng Nga, Druzhba có nghĩa là tình bạn. Đây là một trong những hệ thống đường ống dẫn dầu lớn nhất thế giới có khả năng vận chuyển 2 triệu thùng/ngày, được xây dựng trong thời kỳ Liên Xô trước đây và đóng vai trò như một phần cơ bản của hệ thống năng lượng châu Âu. Như vậy, dầu thô có thể đến từ Kazakhstan, nhưng hành lang vận chuyển vẫn thuộc Nga.

Không những thế, dòng dầu của Nga sang Đức vẫn tiếp tục chảy, chỉ có khác là theo phương cách kín đáo hơn. Theo các nguồn tin, dầu của Kazakhastan đã được pha trộn với dầu của Nga và gán nhãn lại thành dầu KEBCO của Kazakhstan trước khi được bơm sang Đức qua tuyến đường ống Druzhba. Giải thích về việc này, Bộ Kinh tế Đức biện bạch rằng, mặc dù không thể tránh khỏi việc một số loại dầu của Nga sẽ được vận chuyển tới Đức, nhưng điều quan trọng là dòng tiền sẽ không chảy đến Nga, vì dầu sẽ được mua từ nhà cung cấp Kazakhstan, chứ không phải một doanh nghiệp Nga.

Như vậy, về hình thức, Đức đã thành công trong việc thay đổi nguồn cung dầu thô của Nga sang của Kazakhastan. Tuy nhiên, việc này không thay đổi được bản chất địa lý của tuyến đường vận chuyển cũng như thành phần thực chất của nguồn dầu. Điều đó có nghĩa là Nga vẫn có thể tác động đến dòng dầu có đến được đích hay không cũng như nguồn gốc thực chất của nó.

Chính vì thế, việc Nga dừng xuất khẩu dầu của Kazakhstan sang Đức qua đường ống Druzhba đang được coi là con bài của Moscow nhằm gây áp lực lên Berlin vì đã cung cấp vũ khí cho Ukraine. Không phải ngẫu nhiên mà Nga lập luận rằng sự gián đoạn của tuyến đường ống Druzhba là sự cố kỹ thuật do hậu quả từ những cuộc tấn công gần đây của Ukraine vào cơ sở hạ tầng ở Nga.

Trước mắt, PCK - nhà máy lọc dầu nằm cách Berlin khoảng 100km về phía Đông Bắc được dự báo sẽ là một trong những cơ sở bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Nhà máy này phụ thuộc tới 90% vào dầu thô từ Kazakhstan để cung cấp tới 90% xăng, dầu hỏa và nhiên liệu sưởi ấm cho thủ đô của Đức, sân bay Berlin và các khu vực lân cận thuộc một trong những vùng lạc hậu về kinh tế của Đức.

Thực trạng này đang gây ra những lo ngại lớn trong giới chính trị Đức. Ông Christian Gorke, một nghị sĩ từ đảng Linke cánh tả, cho rằng Nga đang tranh thủ tình hình ở Trung Đông để gây áp lực lên châu Âu. “Đây là một tình huống nghiêm trọng đối với nhà máy lọc dầu PCK và nguồn cung năng lượng cho những vùng rộng lớn của Đức” - ông Christian Gorke nói.

Hiện Đức đang phải vật lộn để tìm các giải pháp thay thế nhằm cứu PCK bởi nhà máy này không được kết nối với các tuyến đường ống và nguồn cung ở phía Tây nước Đức. Công ty điều hành đường ống PERN của Ba Lan cho biết sẵn sàng vận chuyển dầu cho PCK thông qua cảng Gdansk nếu được yêu cầu. Tuy nhiên, lượng dầu phải nhập khẩu bằng đường biển từ Ba Lan để bù đắp cho sự thiếu hụt sẽ đắt hơn đáng kể so với qua tuyến đường ống của Nga. Đối với nền kinh tế Đức đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ khủng hoảng năng lượng và tình trạng trì trệ, giải pháp này đơn giản là không khả thi về mặt kinh tế.

Tác động từ lá bài hiểm của Nga còn chưa dừng lại.