Hội thảo khoa học “Di sản văn hóa, lịch sử Quảng Trị - Viết tiếp hòa bình”: Diễn đàn khoa học đa chiều, lan tỏa giá trị hòa bình và phát triển bền vững

Diễn đàn quy tụ trí tuệ, kết nối đa ngành, đa thế hệ

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27.7.1947 - 27.7.2027), Hội thảo là diễn đàn chính luận - học thuật, nơi các vấn đề lớn của mảnh đất Quảng Trị được đặt ra thông qua lăng kính di sản: Chiến tranh và hòa bình, ký ức và phát triển, tri ân và trách nhiệm, bản sắc và hội nhập. Hội thảo vì thế mang dáng dấp của một tuyên ngôn học thuật về cách tiếp cận di sản trong thời đại mới.

Với sự tham dự của các đồng chí lãnh đạo Trung ương, lãnh đạo tỉnh, các nhà khoa học, nhà quản lý, nhà báo, diễn giả, CCB, đoàn viên thanh niên và các tổ chức đồng hành, Hội thảo đã tạo nên một không gian trao đổi học thuật rộng mở. Chính cách tiếp cận đa chiều đa dạng này đã tạo nên chiều sâu đối thoại, tránh được lối tiếp cận đơn tuyến, khép kín thường thấy trong các hội thảo về lịch sử - di sản.

Điểm nổi bật của Hội thảo là sự kết hợp hài hòa giữa lý luận và thực tiễn, giữa nghiên cứu hàn lâm và trải nghiệm xã hội, giữa ký ức chiến tranh và yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Đây không chỉ là cuộc gặp gỡ của các tham luận, mà là sự gặp gỡ của các thế hệ, các cách tiếp cận và các hệ giá trị cùng hướng về một mục tiêu chung: Viết tiếp câu chuyện hòa bình trên mảnh đất từng chịu nhiều đau thương, mất mát.

Phát biểu khai mạc, Thượng tướng Bế Xuân Trường nhấn mạnh: Quảng Trị là vùng “đất lửa”, nơi mỗi tấc đất đều thấm đẫm hy sinh, nhưng cũng là nơi kết tinh mạnh mẽ khát vọng sống, khát vọng hòa bình và ý chí vươn lên của dân tộc. Từ Thành cổ Quảng Trị, sông Bến Hải - cầu Hiền Lương, Địa đạo Vịnh Mốc đến các nghĩa trang liệt sĩ quốc gia, hệ thống di sản nơi đây vừa là chứng tích lịch sử, vừa là nền tảng tinh thần để giáo dục truyền thống, xây dựng hòa bình và phát triển bền vững.

Tiếp cận di sản từ chiều sâu lịch sử đến chiều rộng hội nhập

Một trong những giá trị nổi bật của Hội thảo là cách tổ chức khoa học, chặt chẽ và có chiều sâu, thể hiện tư duy tiếp cận di sản theo cấu trúc đa tầng. Ba phiên chuyên đề không tồn tại rời rạc, mà bổ sung, nâng đỡ cho nhau, tạo thành một chỉnh thể logic: Từ di sản lịch sử (phiên 1) - nhận diện giá trị cốt lõi, sang con người và bản sắc văn hóa (phiên 2) - xác định chủ thể kế thừa, đến xây dựng hòa bình và phát triển (phiên 3) - định hướng tương lai.

Cách tiếp cận này cho thấy Hội thảo không chỉ dừng ở mô tả hay ca ngợi, mà đi sâu vào bản chất vấn đề: Di sản chỉ thực sự sống khi gắn với con người và được đặt trong chiến lược phát triển bền vững.

Ký ức chiến tranh - từ nỗi đau đến triết lý hòa bình

Các tham luận tại phiên thứ nhất đã làm nổi bật một luận điểm xuyên suốt: Ký ức chiến tranh ở Quảng Trị không nhằm khơi lại nỗi đau, mà để hình thành một triết học hòa bình sâu sắc.

Những phân tích về khát vọng sống, khát vọng thống nhất và khát vọng hòa giải cho thấy chiến tranh, dù tàn khốc, đã tôi luyện nên sức mạnh tinh thần đặc biệt của con người Việt Nam. Quảng Trị trở thành nơi hội tụ ba tầng khát vọng ấy, và chính điều đó làm nên giá trị vượt thời gian của các di tích.

Quan trọng hơn, Hội thảo đã đặt ký ức chiến tranh vào bối cảnh hậu chiến và hội nhập, nhấn mạnh yêu cầu chuyển hóa ký ức thành nguồn lực mềm: Giáo dục thế hệ trẻ, thúc đẩy đối thoại quốc tế, xây dựng hình ảnh Việt Nam yêu chuộng hòa bình.

Ở đây, di tích không còn là “đá, gạch, bê tông”, mà là không gian đạo đức, nơi con người học cách trân trọng sự sống, tôn trọng nhân phẩm và trách nhiệm gìn giữ hòa bình.

Bản sắc văn hóa và vai trò của con người trong bảo tồn di sản

Phiên thứ hai của Hội thảo cho thấy một bước tiến quan trọng trong tư duy: Di sản không thể tồn tại nếu thiếu con người. Việc bàn về Tuồng Chợ Cạn, về thanh niên Quảng Trị hay về giao lưu quốc tế không chỉ nhằm mở rộng nội dung, mà để khẳng định vai trò chủ thể của cộng đồng.

Câu chuyện Tuồng Chợ Cạn không đơn thuần là sự tiếc nuối một loại hình nghệ thuật đã mai một, mà là lời cảnh tỉnh về nguy cơ mất mát di sản phi vật thể nếu thiếu chính sách bảo tồn dài hạn và sự tham gia của xã hội. Ở chiều ngược lại, vai trò của thanh niên trong số hóa di sản cho thấy cách di sản có thể “sống lại” trong không gian số, tiếp cận thế hệ trẻ và cộng đồng quốc tế.

Điều đáng chú ý là Hội thảo không xem thanh niên chỉ là lực lượng kế thừa thụ động, mà là chủ thể sáng tạo, người kể chuyện di sản trong thời đại mới. Đây chính là điểm then chốt để di sản không bị đóng khung trong bảo tàng, mà lan tỏa trong đời sống đương đại.

Di sản - hòa bình - phát triển: Một chỉnh thể không thể tách rời

Phiên thứ ba của Hội thảo đã nâng tầm vấn đề khi đặt di sản Quảng Trị trong mối quan hệ hữu cơ với xây dựng hòa bình và phát triển kinh tế - xã hội. Các đề xuất về Khu tâm linh bên bờ bắc sông Thạch Hãn, về Đề án “Quảng Trị - Biểu tượng hòa bình của thế giới” hay về phát triển du lịch tâm linh không chỉ mang tính biểu tượng, mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược.

Điểm đáng giá là Hội thảo không né tránh những thách thức: Nguy cơ thương mại hóa di tích, thiếu chiều sâu diễn giải, phát triển du lịch manh mún. Việc chỉ ra những hạn chế này cho thấy tinh thần khoa học nghiêm túc và trách nhiệm xã hội cao.

Trong bối cảnh thế giới vẫn còn nhiều xung đột, việc xây dựng Quảng Trị thành không gian ký ức - hòa giải - hòa bình không chỉ có ý nghĩa với Việt Nam, mà còn mang giá trị nhân loại. Di sản ở đây trở thành ngôn ngữ chung của nhân loại, vượt qua biên giới quốc gia.

Khẳng định vai trò của Hội thảo trong định hình tư duy phát triển

Nhìn tổng thể, Hội thảo “Di sản văn hóa, lịch sử Quảng Trị - Viết tiếp hòa bình” là một dấu mốc tư duy trong cách tiếp cận di sản ở Việt Nam hiện nay. Hội thảo đã góp phần: Chuyển từ tư duy bảo tồn tĩnh sang phát huy động; chuyển từ tiếp cận đơn ngành sang liên ngành; chuyển từ ký ức bi thương sang thông điệp hòa bình; chuyển từ quá khứ khép kín sang tương lai mở.

Giá trị lớn nhất của Hội thảo là góp phần định hình một cách tiếp cận mới đối với di sản Quảng Trị: Coi di sản là “hạ tầng ký ức”, là nguồn lực mềm, là nền tảng tinh thần cho phát triển kinh tế, ngoại giao văn hóa và hội nhập quốc tế.

Thông qua các trao đổi học thuật, Hội thảo đã khơi mở nhiều ý tưởng mới, góp phần hình thành các chương trình, dự án nghiên cứu và phát triển có chiều sâu, mang tính liên kết địa phương - quốc gia - quốc tế. Đồng thời, Hội thảo cũng góp phần nâng cao nhận thức xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ, về trách nhiệm gìn giữ ký ức lịch sử, trân trọng giá trị hòa bình và chủ động “viết tiếp hòa bình” bằng những hành động cụ thể trong hiện tại.

Từ mảnh đất từng chịu bom đạn khốc liệt, Quảng Trị hôm nay đang từng bước chuyển mình, biến ký ức chiến tranh thành nguồn lực tinh thần và động lực phát triển. Hội thảo “Di sản văn hóa, lịch sử Quảng Trị - Viết tiếp hòa bình” góp phần quan trọng vào quá trình ấy, khẳng định rằng hòa bình không chỉ là kết quả của quá khứ, mà là một sự nghiệp cần được tiếp nối bằng trí tuệ, trách nhiệm và khát vọng của các thế hệ hôm nay và mai sau.

Với tính đa dạng về thành phần tham dự, chiều sâu về nội dung khoa học và tầm nhìn về phát triển bền vững, Hội thảo thực sự là một dấu mốc có ý nghĩa, góp phần lan tỏa thông điệp nhân văn về hòa bình, hòa giải và phát triển - không chỉ đối với Quảng Trị, mà còn đối với cả nước và cộng đồng quốc tế.