Bí quyết ngăn ngừa ung thư tuyến tiền liệt

Bác sĩ Chuyên khoa II. Đặng Văn Khiêm (Phòng khám đa khoa An Sinh, số 75 Đốc Ngữ, Ngọc Hà, TP. Hà Nội) - nguyên Trưởng khoa Ung bướu, Bệnh viện Phổi Trung ương cho biết: “Nguyên nhân chính xác chưa được biết rõ, nhưng có một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh như do tuổi tác, nguy cơ tăng cao theo tuổi, đặc biệt ở nam giới trên 50 tuổi. Tiếp xúc với hoá chất độc hại, tiếp xúc với chất phóng xạ, hút thuốc lá. Tiền sử gia đình/di truyền, nếu có bố hoặc anh em trai từng mắc UTTTL, nguy cơ mắc bệnh sẽ cao hơn. Thứ hai là do chủng tộc, nam giới gốc Phi có nguy cơ mắc bệnh cao. Thứ ba là chế độ ăn uống, chế độ ăn nhiều chất béo động vật, thịt đỏ, ít rau củ và trái cây có thể làm tăng nguy cơ UTTTL. Nam giới béo phì có nguy cơ cao hơn. Chế độ ăn uống và sinh hoạt đóng vai trò rất quan trọng, không chỉ trong việc phòng ngừa mà còn trong việc hỗ trợ điều trị và làm chậm sự tiến triển của bệnh UTTTL”.

Các nghiên cứu cho thấy, chế độ ăn uống giàu chất béo động vật (chứa nhiều axit béo bão hoà), thịt đỏ và ít rau củ quả, ăn nhiều đường tinh luyện, uống rượu bia, hút thuốc lá có thể làm tăng nguy cơ mắc và khiến bệnh tiến triển nhanh hơn. Ngược lại, một chế độ ăn uống lành mạnh có thể bảo vệ tuyến tiền liệt.

Theo bác sĩ Khiêm, chế độ ăn cần giàu protein thực vật, ăn nhiều rau củ quả (trong rau củ quả có nhiều chất chống oxy hoá, vitamin, khoáng chất và chất xơ), nên ăn các chất béo lành mạnh cung cấp nhiều omega 3. Bên cạnh đó, lối sống năng động và khỏe mạnh là một biện pháp "tự vệ" quan trọng. Tập thể dục thường xuyên giúp duy trì cân nặng, cải thiện sức khỏe tim mạch và tăng cường hệ miễn dịch, nam giới béo phì cần kiểm soát cân nặng thông qua ăn uống và tập luyện để giảm nguy cơ mắc UTTTL. Căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tổng thể và hệ miễn dịch. Các hoạt động giảm căng thẳng như yoga, thiền, hoặc dành thời gian cho sở thích cá nhân có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh.

Bác sĩ Khiêm cho hay, UTTTL thường tiến triển âm thầm. Ở giai đoạn sớm, bệnh hầu như không có bất kỳ triệu chứng rõ ràng nào và thường chỉ được phát hiện thông qua các xét nghiệm sàng lọc (như xét nghiệm PSA hoặc khám trực tràng). Khi bệnh tiến triển, các dấu hiệu lâm sàng thường xuất hiện và có thể được chia thành các nhóm sau:

- Dấu hiệu rối loạn tiểu tiện (tương tự phì đại tuyến tiền liệt lành tính) đây là các triệu chứng phổ biến nhất khi khối u phát triển và chèn ép niệu đạo. Dòng nước tiểu yếu hoặc gián đoạn: Tiểu ngập ngừng, khó khăn khi bắt đầu hoặc duy trì dòng tiểu. Tiểu nhiều lần: Thường xuyên cảm thấy cần đi tiểu, đặc biệt là tiểu đêm nhiều lần. Tiểu gấp/Tiểu rắt: Cảm giác muốn đi tiểu đột ngột, khó nhịn. Tiểu không hết: Cảm giác bàng quang không trống hoàn toàn sau khi đi tiểu. Giai đoạn muộn hơn có thể gặp bí tiểu.

- Dấu hiệu liên quan đến máu và chức năng sinh lý; Các dấu hiệu này thường cảnh báo bệnh đã tiến triển hoặc xâm lấn các mô lân cận: Có máu trong nước tiểu. Có máu trong tinh dịch. Rối loạn cương dương. Đau khi xuất tinh. Mất khả năng kiểm soát bàng quang hoặc ruột (tiểu không tự chủ). Ở giai đoạn muộn có thể gặp tình trạng di căn (hay gặp di căn xương), cơ thể suy kiệt.

Người ta dựa vào vị trí, kích thước, tính chất của u, vị trí hạch, và sự di căn ung thư để đánh giá giai đoạn bệnh. UTTTL được phân loại thành bốn giai đoạn chính dựa trên hệ thống phân loại TNM (Tumor, Node, Metastasis) của Ủy ban Hỗn hợp về Ung thư Hoa Kỳ (AJCC), kết hợp với mức độ kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA) trong máu và điểm Gleason (độ ác tính của tế bào ung thư).

Cụ thể, giai đoạn I (giai đoạn sớm/khu trú), tiên lượng rất tốt, tỷ lệ sống sót sau 5 năm gần như 100% nếu được điều trị đúng. Giai đoạn II (giai đoạn khu trú), vẫn có tiên lượng rất tốt, cơ hội chữa khỏi cao với các phương pháp điều trị tích cực. Giai đoạn III (giai đoạn tiến triển tại chỗ/khu vực), bệnh có nguy cơ cao, cần điều trị tích cực bằng nhiều phương pháp kết hợp để kiểm soát bệnh. Giai đoạn IV (giai đoạn di căn), bệnh ở giai đoạn tiến triển, không thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể được kiểm soát bằng các liệu pháp toàn thân (như liệu pháp hormone, hóa trị, liệu pháp nhắm trúng đích) để kéo dài và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Bác sĩ Khiêm khuyến cáo, việc tầm soát và chẩn đoán sớm UTTTL đóng vai trò then chốt vì bệnh thường phát triển âm thầm ở giai đoạn đầu. Nếu có bất kỳ triệu chứng nào kể trên, đặc biệt là nam giới trên 50 tuổi, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa Tiết niệu để được thăm khám và tầm soát UTTTL bằng xét nghiệm PSA và khám trực tràng.