Bệnh zona thần kinh có phòng ngừa được không?

Theo chuyên gia, người bị zona thần kinh sẽ có các triệu chứng như: có cảm giác bỏng rát ở da; đau nhức dữ dội nơi các dây thần kinh virus cư trú; xuất hiện các mụn nước (tuỳ theo hướng di chuyển của virus ở các dây thần kinh, các mụn nước này có thể xuất hiện ở một bên thân trên các xương sườn, ở một bên cổ, ở một bên tay trái, ở một bên mặt hoặc ở một bên mắt trái). Sau khoảng hơn một tuần, các mụn nước này sẽ đóng vảy khô đi và thường để lại sẹo (giống sẹo bệnh thủy đậu), nhưng triệu chứng đau nhức có thể kéo dài hàng tháng hay hàng năm. Người cao tuổi, khi hệ miễn dịch của cơ thể đã bị suy yếu, virus có cơ hội tấn công vào cơ thể gây ra một số bệnh lý, trong số đó có bệnh zona thần kinh.

Một số dấu hiệu cảnh báo điển hình của bệnh là tê bì một bên mặt hoặc tai, sau đó xuất hiện mụn nước hoặc liệt nửa mặt; Miệng lệch, không cười được, không nhăn trán, không nhắm kín mắt, nguy cơ loét giác mạc; Mất vị giác một phần, chảy nước dãi, khó ăn nhai. Nếu không được điều trị kịp thời, biến chứng này có thể dẫn đến liệt mặt vĩnh viễn và các vấn đề thính giác nghiêm trọng. Nếu virus tái hoạt ở dây thần kinh mặt (dây số VII), người bệnh có nguy cơ gặp phải biến chứng liệt mặt ngoại biên - một hậu quả nặng nề nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát nếu phát hiện sớm.

Hiện nay, có 4 phương pháp điều trị bệnh zona thần kinh như sau:

- Dùng thuốc kháng virus: Sử dụng sớm trong vòng 72 giờ đầu từ khi xuất hiện triệu chứng để ức chế sự phát triển của virus và làm giảm mức độ nghiêm trọng cũng như biến chứng của bệnh.

- Corticosteroid: Sử dụng trong giai đoạn đầu, để làm giảm sưng nề và đau, tránh các biến chứng.

- Dùng thuốc giảm đau: Paracetamol hoặc các thuốc giảm đau thần kinh có thể được sử dụng để kiểm soát cơn đau.

- Chăm sóc tại chỗ: Làm sạch vùng da tổn thương nhằm hạn chế nhiễm trùng thứ phát và sử dụng các thuốc bôi tuỳ vào từng giai đoạn bệnh để nhanh liền thương và hạn chế hình thành sẹo. Nhỏ nước mắt nhân tạo, thuốc mỡ tra mắt, che mắt phòng loét giác mạc. Bên cạnh đó, phối hợp với Đông y và vật lý trị liệu bằng các bài tập mặt cũng có thể giúp cải thiện hoặc kiểm soát các cơ mặt.

Các chuyên gia nhấn mạnh, vắc xin phòng zona thần kinh có thể phòng ngừa mắc bệnh zona thần kinh với tỷ lệ rất cao. Có hai loại vắc xin chính là vắc xin sống giảm độc lực và vắc xin tái tổ hợp. Vắc xin sống giảm độc lực là vắc xin sử dụng toàn bộ virus đã được bất hoạt để sản xuất ra, do đó, nó có khả năng kích hoạt miễn dịch mạnh mẽ nhưng thường không được sử dụng cho người bị suy giảm miễn dịch do có khả năng gây bệnh. Thứ hai là vắc xin tái tổ hợp là loại vắc xin sử dụng kháng nguyên đặc trưng tạo ra đáp ứng miễn dịch đặc hiệu có khả năng phòng ngừa bệnh, vì vậy, nó thường không tạo ra miễn dịch mạnh mẽ và bền vững ngay từ đầu, thường cần tiêm nhiều mũi và tiêm nhắc lại.

Vắc xin zona thần kinh có hiệu lực rất cao trong việc phòng ngừa khởi phát zona thần kinh và các biến chứng của bệnh zona thần kinh. Đối với người có hệ miễn dịch bình thường độ tuổi từ 50-69 khi tiêm vắc xin phòng zona thần kinh có hiệu quả lên đến 97%, độ tuổi từ 70 trở lên thì hiệu quả khoảng 91%. Phòng ngừa biến chứng đau sau zona hiệu quả lên đến hơn 91%. Đối với đối tượng có hệ miễn dịch yếu thì vắc xin có hiệu quả trong khoảng 68-91%.

Đối tượng được chỉ định tiêm vắc xin phòng zona thần kinh là người lớn tuổi (từ 50 tuổi trở lên). Người trưởng thành từ 19 tuổi trở lên có nguy cơ cao mắc zona thần kinh do có tình trạng suy giảm miễn dịch (dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc mắc các bệnh lý gây suy giảm miễn dịch khác). Với đối tượng này chỉ dùng vắc xin tái tổ hợp và chống chỉ định dùng vắc xin sống giảm độc lực. Thường có một số phản ứng sau tiêm vắc xin phòng zona thần kinh như đau, sưng đỏ tại chỗ, sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ..., các phản ứng này thường tự khống chế sau khoảng 1-3 ngày.

Theo ghi nhận, các yếu tố gây bệnh zona thần kinh là do tuổi cao, người bị stress, người có hệ miễn dịch yếu, người bị bệnh bạch cầu, bệnh AIDS, người đang điều trị với thuốc ức chế miễn dịch, thuốc chống ung thư. Thuốc dùng trong điều trị bệnh zona thần kinh không chữa hết bệnh nhưng được sử dụng với mục đích giảm thời gian mắc bệnh, ngăn ngừa sự lây lan, giảm tổn thương của các mụn nước, giảm các cơn đau nhức do viêm các dây thần kinh.

Các bác sĩ cho biết, trong thực tế nhiều năm điều trị cho bệnh nhân bị zona thần kinh có một số bệnh nhân bị cơn đau sau zona thần kinh đôi khi kéo dài cả năm sau khi vết thương trên da đã lành. Nhiều trường hợp bị biến chứng gây bội nhiễm da, tạo thành mụn mủ loét sâu, viêm màng não, viêm tụy cắt ngang, xuất huyết giảm tiểu cầu... do điều trị bệnh muộn và sai cách. Nguy hiểm hơn khi zona thần kinh tấn công dây thần kinh tam thoa ở mặt, mụn nước sẽ mọc trên mặt, trong miệng và mắt, tổn thương vào dây thần kinh thị giác sẽ gây mù mắt, bệnh tấn công vào tai có thể làm giảm thính lực.

Sự chủ quan trong nhận thức càng trở nên nguy hiểm khi zona thần kinh tấn công vào nhóm người trên 50 tuổi đang mắc các bệnh lý mạn tính. Khảo sát của GSK chỉ rõ, có đến 25% số người được hỏi lầm tưởng rằng tình trạng bệnh nền không hề làm tăng nguy cơ mắc zona thần kinh. Thực tế y khoa lại chứng minh điều hoàn toàn ngược lại, các bệnh lý mạn tính kết hợp cùng sự suy giảm miễn dịch tự nhiên do tuổi tác đã tạo ra một “lỗ hổng” lý tưởng để virus VZV tái hoạt động.

Để phòng tránh bệnh zona thần kinh mọi người nên tiêm vắc xin phòng zona thần kinh, đây là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng liên quan, khuyến cáo cho người từ 50 tuổi trở lên và người trưởng thành từ 18 tuổi trở lên có nguy cơ cao mắc zona thần kinh (do suy giảm miễn dịch hoặc bị ức chế miễn dịch hoặc có khả năng bị ức chế miễn dịch do bệnh lý/liệu pháp điều trị...).

Người bệnh cần phải tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ trong quá trình điều trị. Tuyệt đối không điều trị theo mách bảo, truyền miệng trong dân gian như đắp đỗ xanh, gạo nếp hoặc các lá thuốc nam, ngậm rồi phun một loại chất lỏng lên vùng tổn thương da. Cách làm này không chữa được bệnh mà còn tăng nguy cơ bội nhiễm da, gây loét, kích ứng da.

Zona thần kinh thường gây bệnh khi cơ thể bị suy giảm sức đề kháng, một số trường hợp có HIV và zona là một trong những biểu hiện khi bệnh chuyển sang giai đoạn muộn. Để phòng tránh bệnh zona thần kinh mọi người cần phải giữ cơ thể khỏe mạnh, sạch sẽ, có chế độ ăn uống đủ chất dinh dưỡng, ăn nhiều rau xanh, tập thể dục đều đặn phù hợp thể lực, có lối sống và sinh hoạt lành mạnh.