Nghị quyết  79-NQ/TW: Bước phát triển mới trong tư duy chiến lược về kinh tế nhà nước

Nghị quyết 79-NQ/TW ra đời trong bối cảnh nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ, thuận lợi đan xen không ít khó khăn, thách thức. Yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, nâng cao chất lượng tăng trưởng, củng cố nền tảng tự chủ của nền kinh tế, đồng thời chủ động, tích cực hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, đòi hỏi phải có những quyết sách mang tầm chiến lược, trong đó phát triển kinh tế nhà nước giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Từ thực tiễn phát triển đến yêu cầu đổi mới tư duy

Sau gần bốn mươi năm thực hiện công cuộc đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Quy mô nền kinh tế không ngừng được mở rộng; cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện rõ rệt; vị thế, uy tín quốc tế của Việt Nam ngày càng được nâng cao. Những thành tựu đó khẳng định tính đúng đắn của đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà Đảng ta kiên định lựa chọn.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy những hạn chế, bất cập cần được nhìn nhận một cách thẳng thắn. Chất lượng tăng trưởng chưa thực sự bền vững; năng suất lao động, hiệu quả sử dụng nguồn lực còn thấp so với tiềm năng; sức cạnh tranh của nền kinh tế chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng. Trong bức tranh chung đó, khu vực kinh tế nhà nước - dù giữ vai trò quan trọng - vẫn còn không ít điểm nghẽn.

Một bộ phận doanh nghiệp nhà nước hoạt động chưa tương xứng với quy mô nguồn lực được giao; cơ chế quản trị còn mang nặng dấu ấn hành chính; động lực đổi mới sáng tạo chưa mạnh; khả năng cạnh tranh trên thị trường, nhất là thị trường quốc tế, còn hạn chế. Những tồn tại này đã nhiều lần được Đảng chỉ rõ trong các nghị quyết, kết luận và yêu cầu khắc phục bằng những giải pháp đồng bộ, quyết liệt.

Trong các phát biểu chỉ đạo gần đây, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển kinh tế, khắc phục tình trạng trì trệ, hành chính hóa, coi hiệu quả, năng suất và năng lực cạnh tranh là thước đo quan trọng hàng đầu. Theo Tổng Bí thư, nếu không tạo được chuyển biến thực chất, khu vực kinh tế nhà nước sẽ khó hoàn thành vai trò nòng cốt trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Nghị quyết 79-NQ/TW được ban hành trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp, khó lường. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; xu hướng bảo hộ, cục bộ gia tăng; các chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục bị đứt gãy và tái cấu trúc; chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trở thành xu thế chủ đạo của phát triển.

Những biến động đó tác động sâu sắc đến các nền kinh tế, trong đó có Việt Nam. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao nội lực, tăng cường khả năng chống chịu và tự chủ của nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, kinh tế nhà nước - với vai trò nắm giữ các lĩnh vực then chốt, thiết yếu - được xác định là lực lượng nòng cốt trong việc bảo đảm an ninh kinh tế, an ninh năng lượng, an ninh tài chính - tiền tệ và ổn định vĩ mô.

Nghị quyết 79-NQ/TW ra đời thể hiện rõ quyết tâm chính trị cao của Bộ Chính trị trong việc củng cố và phát triển kinh tế nhà nước đủ mạnh, hoạt động hiệu quả, thực sự trở thành công cụ quan trọng để Nhà nước điều tiết nền kinh tế và dẫn dắt các thành phần kinh tế khác phát triển.

Khẳng định vai trò chủ đạo gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng

Một trong những nội dung cốt lõi của Nghị quyết 79-NQ/TW là tiếp tục khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, điểm mới quan trọng của Nghị quyết là nhấn mạnh yêu cầu nâng cao thực chất vai trò chủ đạo đó.

Theo tinh thần Nghị quyết, vai trò chủ đạo không được hiểu đơn thuần là chiếm tỷ trọng lớn về vốn hay tài sản, mà trước hết là khả năng định hướng, điều tiết và tạo nền tảng cho sự phát triển ổn định, bền vững của toàn bộ nền kinh tế. Kinh tế nhà nước phải thực sự phát huy vai trò nòng cốt trong các lĩnh vực then chốt, có tác động lan tỏa lớn; đi đầu trong phát triển kết cấu hạ tầng chiến lược; giữ vai trò chủ lực trong bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Đây là sự phát triển quan trọng trong tư duy, phù hợp với yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập, nhưng vẫn giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa. Nghị quyết 79-NQ/TW đặt kinh tế nhà nước trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ, toàn diện hơn bao giờ hết. Việc giữ vai trò chủ đạo không thể tách rời yêu cầu nâng cao hiệu quả, minh bạch và năng lực cạnh tranh.

Theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, đổi mới kinh tế nhà nước phải bắt đầu từ đổi mới tư duy lãnh đạo, quản lý, chuyển mạnh từ cơ chế quản lý hành chính sang quản trị hiện đại, vận hành theo nguyên tắc thị trường. Tổng Bí thư cũng lưu ý rằng, nếu doanh nghiệp nhà nước không cạnh tranh được, không tạo ra giá trị gia tăng thực chất, thì vai trò dẫn dắt sẽ khó được khẳng định trong thực tiễn.

Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, đổi mới cơ chế quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, nâng cao trách nhiệm của người đại diện vốn, tăng cường công khai, minh bạch và giám sát. Đây là những điều kiện tiên quyết để kinh tế nhà nước phát triển lành mạnh, hiệu quả và bền vững.

Tầm nhìn chiến lược: Tự chủ kinh tế gắn với hội nhập

Một nội dung có ý nghĩa chiến lược của Nghị quyết 79-NQ/TW là đặt phát triển kinh tế nhà nước trong mối quan hệ hài hòa giữa tự chủ kinh tế và hội nhập quốc tế. Nghị quyết xác định, kinh tế nhà nước phải là lực lượng nòng cốt trong việc giữ vững độc lập, tự chủ của nền kinh tế, nhất là trong các lĩnh vực trọng yếu, nhạy cảm.

Theo quan điểm được Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh, tự chủ kinh tế không đồng nghĩa với khép kín, mà là chủ động hội nhập trên cơ sở nâng cao nội lực, tăng khả năng chống chịu và bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc. Trên tinh thần đó, Nghị quyết yêu cầu kinh tế nhà nước phải chủ động tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, từng bước nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Đồng thời, Nghị quyết tiếp tục khẳng định mối quan hệ bổ trợ, cùng phát triển giữa các thành phần kinh tế. Kinh tế nhà nước mạnh sẽ tạo nền tảng ổn định để kinh tế tư nhân và các khu vực khác phát triển, qua đó nâng cao sức mạnh tổng hợp của nền kinh tế.

Đối với doanh nghiệp nhà nước, Nghị quyết 79-NQ/TW vừa mở ra thời cơ mới, vừa đặt ra yêu cầu đổi mới quyết liệt hơn. Doanh nghiệp nhà nước phải tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu; đẩy mạnh sắp xếp, cơ cấu lại theo hướng tinh gọn, hiệu quả; nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tài sản nhà nước.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh vai trò tiên phong của doanh nghiệp nhà nước trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Chỉ khi doanh nghiệp nhà nước thực sự hoạt động hiệu quả, minh bạch, có năng lực cạnh tranh thực chất, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước mới được khẳng định vững chắc trong thực tiễn.

Ở tầm vĩ mô, Nghị quyết 79-NQ/TW có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố nền tảng ổn định và tạo động lực mới cho phát triển kinh tế đất nước. Khi kinh tế nhà nước được phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững, Nhà nước sẽ có công cụ hữu hiệu hơn để điều tiết nền kinh tế, ứng phó với các biến động và bảo đảm các cân đối lớn.

Quan trọng hơn, Nghị quyết góp phần cụ thể hóa con đường phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa - mô hình phát triển vừa tuân theo các quy luật của thị trường, vừa bảo đảm vai trò định hướng, kiến tạo của Nhà nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Nghị quyết 79-NQ/TW là văn kiện có ý nghĩa chiến lược, thể hiện tầm nhìn dài hạn và quyết tâm chính trị cao của Đảng trong việc phát triển kinh tế nhà nước đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới. Nghị quyết vừa khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, vừa đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ, toàn diện, gắn trách nhiệm với hiệu quả thực chất.

Thực hiện thành công Nghị quyết 79-NQ/TW không chỉ là nhiệm vụ của khu vực kinh tế nhà nước, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị. Khi kinh tế nhà nước thực sự phát huy vai trò dẫn dắt, lan tỏa và nêu gương về hiệu quả, đó sẽ là nền tảng quan trọng để nước ta thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, sớm trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa.