Ngày sức khỏe toàn dân (7-4):  Xây dựng xã hội khỏe mạnh từ nền tảng phòng bệnh toàn dân

Năm 2026 đánh dấu lần đầu tiên “Ngày Sức khỏe toàn dân” được tổ chức trên phạm vi cả nước, với chủ đề “Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khỏe mạnh”. Đây là dịp để toàn xã hội cùng nhìn nhận lại những thành tựu, thách thức trong công tác phòng bệnh, đồng thời củng cố quyết tâm xây dựng một nền y tế dự phòng vững mạnh, hiện đại, hướng tới mục tiêu mọi người dân đều được sống trong môi trường an toàn, được bảo vệ sức khỏe một cách toàn diện.

Từ tư duy “chữa bệnh” sang “phòng bệnh” - bước chuyển mang tính chiến lược

Trong nhiều năm, hệ thống y tế Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận trong khám chữa bệnh, đặc biệt là việc nâng cao chất lượng điều trị, ứng dụng công nghệ cao và mở rộng mạng lưới dịch vụ y tế. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, nếu chỉ tập trung vào điều trị mà chưa chú trọng đúng mức đến phòng bệnh thì chi phí xã hội sẽ rất lớn, đồng thời làm gia tăng gánh nặng cho hệ thống y tế.

Nghị quyết số 72-NQ/TW nhấn mạnh rõ: Công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân phải được coi là trọng tâm của phát triển kinh tế - xã hội, trong đó phòng bệnh là ưu tiên hàng đầu. Đây vừa là sự điều chỉnh về mặt chính sách, vừa là bước chuyển đổi căn bản trong tư duy phát triển y tế - từ bị động sang chủ động, từ chữa bệnh sang phòng bệnh.

Sự ra đời của Luật Phòng bệnh tiếp tục cụ thể hóa bước chuyển này ở tầm thể chế. Luật Phòng bệnh đưa ra một cách tiếp cận toàn diện, bao phủ từ phòng, chống bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm đến sức khỏe tâm thần và dinh dưỡng. Điểm cốt lõi của Luật là đặt người dân vào vị trí trung tâm. Người dân không chỉ được bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, dịch vụ y tế mà còn phải chủ động tham gia vào quá trình phòng bệnh. Một trong những chính sách mang tính đột phá là quy định người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần theo lộ trình. Nếu được triển khai hiệu quả, chính sách này sẽ giúp phát hiện sớm bệnh tật, giảm chi phí điều trị và nâng cao chất lượng sống.

Năm 2025 được xem là một dấu mốc quan trọng trong lĩnh vực phòng bệnh của Việt Nam, với nhiều kết quả tích cực, phản ánh nỗ lực đồng bộ của toàn ngành y tế.

Trước hết, công tác tiêm chủng tiếp tục được duy trì và mở rộng. Tỷ lệ bao phủ tiêm chủng đầy đủ cho trẻ em dưới 1 tuổi đạt trên 95% ở quy mô toàn quốc. Nhiều loại vắc xin mới được đưa vào chương trình tiêm chủng, góp phần phòng ngừa hiệu quả các bệnh nguy hiểm. Việt Nam tiếp tục duy trì thành quả thanh toán bệnh bại liệt, loại trừ uốn ván sơ sinh và kiểm soát tốt bệnh sởi, rubella.

Trong lĩnh vực phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm, năm 2025 ghi nhận sự kiểm soát hiệu quả nhiều dịch bệnh nguy hiểm. Các ổ dịch được phát hiện sớm, khoanh vùng và xử lý kịp thời, không để lây lan trên diện rộng. Hệ thống giám sát dịch tễ được củng cố, ứng dụng công nghệ thông tin trong theo dõi và cảnh báo dịch bệnh ngày càng phát huy hiệu quả.

Đối với các bệnh không lây nhiễm - nguyên nhân hàng đầu gây tử vong hiện nay - ngành y tế đã triển khai mạnh mẽ các chương trình sàng lọc, phát hiện sớm tại cộng đồng. Tỷ lệ người dân được đo huyết áp định kỳ, xét nghiệm đường huyết và tầm soát ung thư ngày càng tăng. Nhiều địa phương đã xây dựng mô hình quản lý bệnh không lây nhiễm tại tuyến y tế cơ sở, giúp người dân được theo dõi sức khỏe thường xuyên, giảm thiểu biến chứng. Bên cạnh đó, công tác bảo vệ môi trường sống và an toàn thực phẩm cũng được tăng cường. Năm 2025, hàng chục nghìn cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm được kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm, góp phần giảm thiểu nguy cơ ngộ độc thực phẩm và các bệnh liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm.

Đáng chú ý, nhận thức của người dân về phòng bệnh đã có sự chuyển biến tích cực. Các chiến dịch truyền thông về dinh dưỡng hợp lý, tăng cường vận động thể lực, phòng chống tác hại của thuốc lá và rượu bia đã lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng. Nhiều người dân đã chủ động thay đổi lối sống, chú trọng hơn đến việc bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Việc chọn ngày 7-4 hằng năm là “Ngày Sức khỏe toàn dân” là dịp để mỗi người dân tự soi chiếu lại lối sống của mình về chế độ ăn uống, vận động, khám sức khỏe định kỳ... Đồng thời, “Ngày Sức khỏe toàn dân” cũng là cơ hội để các cấp chính quyền, ngành y tế và các tổ chức xã hội đẩy mạnh các hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe, xây dựng môi trường sống lành mạnh. Từ việc phát triển không gian xanh, kiểm soát ô nhiễm môi trường, đến việc bảo đảm an toàn thực phẩm, tất cả đều góp phần tạo nên một nền tảng vững chắc cho sức khỏe cộng đồng.

Thách thức và giải pháp

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, công tác phòng bệnh của Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Trước hết là sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm do thay đổi lối sống, đô thị hóa và già hóa dân số. Tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch và ung thư đang trở thành gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế và toàn xã hội. Bên cạnh đó, nguy cơ bùng phát các dịch bệnh truyền nhiễm mới nổi vẫn luôn hiện hữu, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và giao lưu quốc tế ngày càng sâu rộng. Điều này đòi hỏi hệ thống y tế dự phòng phải liên tục được củng cố, nâng cao năng lực đáp ứng. Một thách thức khác là sự chênh lệch về khả năng tiếp cận dịch vụ y tế giữa các vùng miền. Ở một số khu vực vùng sâu, vùng xa, người dân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ phòng bệnh, đặc biệt là các chương trình sàng lọc và phát hiện sớm bệnh tật. Ngoài ra, nhận thức của một bộ phận người dân về phòng bệnh vẫn còn hạn chế. Thói quen khám chữa bệnh khi đã có triệu chứng vẫn phổ biến, trong khi việc khám sức khỏe định kỳ chưa thực sự được coi trọng đúng mức.

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một Việt Nam khỏe mạnh, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính đột phá.

Trước hết, cần tiếp tục củng cố và phát triển hệ thống y tế dự phòng, đặc biệt là tuyến y tế cơ sở. Đây là “tuyến đầu” trong công tác phòng bệnh, nơi gần dân nhất và có khả năng phát hiện sớm các nguy cơ sức khỏe.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong y tế. Việc xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử, hệ thống giám sát dịch bệnh thông minh và các nền tảng tư vấn sức khỏe trực tuyến sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Thứ ba, tăng cường công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe, giúp người dân hiểu rõ vai trò của phòng bệnh và chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe. Các chiến dịch truyền thông cần được thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng, bảo đảm dễ hiểu, dễ tiếp cận và có sức lan tỏa.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích người dân tham gia các hoạt động phòng bệnh, như khám sức khỏe định kỳ, tiêm chủng, tầm soát bệnh. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ đối với các nhóm yếu thế, bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ y tế.

Cuối cùng, tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia tiên tiến, đồng thời chủ động tham gia các sáng kiến toàn cầu về y tế, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

“Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khỏe mạnh” cần được xác lập như phương châm hành động xuyên suốt của toàn xã hội. Khi mỗi người dân đều ý thức được trách nhiệm của mình đối với sức khỏe, khi hệ thống y tế được củng cố vững chắc, khi môi trường sống được cải thiện, thì đó chính là nền tảng bền vững cho sự phát triển lâu dài của đất nước.