MÁI TRƯỜNG - THÀNH LŨY BẢO VỆ TỔ QUỐC TỪ SỚM, TỪ XA

  “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” là tư tưởng chủ đạo trong Nghị quyết số 44-NQ/TW, ngày 24/11/2023, của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII nhằm hiện thực hóa mục tiêu: Bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ sự nghiệp đổi mới, lợi ích quốc gia - dân tộc và an ninh chính trị của Nghị quyết Trung ương 8 (khóa XIII) Về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Thực chất tư tưởng “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” là phương châm chiến lược, chỉ đạo quá trình hoạch định sách lược, giải pháp bảo vệ đất nước ngay trong thời bình. Phương châm chiến lược này là sự kế thừa lịch sử giữ nước của ông cha từ khi “nước chưa nguy”, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.

  Phương châm “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” đòi hỏi sách lược, giải pháp phải được hoạch định khoa học, dựa trên sự phát triển của thực tiễn, tạo nên thế và lực đủ sức mạnh bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống không chỉ hiện tại mà lâu dài trong tương lai. Thế và lực đó là sức mạnh tổng hợp bao gồm kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại được chăm lo xây dựng, củng cố thường xuyên trong thời bình, từ khi “đất nước chưa nguy”. Tổng kết các cuộc chiến tranh trong lịch sử nhân loại, các nhà kinh điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin đã đúc kết, sự thành bại của mọi cuộc chiến, suy đến cùng phụ thuộc vào tâm trạng của những người lính trực tiếp đổ máu trên chiến trường. Tâm trạng của người lính làm nên chiến thắng không tự nhiên mà có, đó là kết quả của quá trình giáo dục, rèn luyện, giác ngộ về mục tiêu lý tưởng chiến đấu trở thành lẽ sống của họ. Lịch sử chiến tranh và quân đội, lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, nhất là các cuộc kháng chiến giành, giữ độc lập dân tộc vừa qua dưới sự lãnh đạo của Đảng cho thấy, trong sức mạnh quốc phòng, quân sự, con người luôn là nhân tố quyết định. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Dù có bao khí giới tinh xảo mà con người không có lập trường vững, quan điểm đúng, thiếu tinh thần trong sạch, một lòng một dạ phục vụ nhân dân thì súng cũng bỏ đi” (Hồ Chí Minh, Biên niên tiểu sử, tập 5, NXB Chính trị Quốc gia, H.1993, tr.358). 

Phương châm “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”, đòi hỏi phải luôn chủ động chuẩn bị tốt nhân tố con người, đó là thế hệ trẻ từ dưới mái trườg, nơi ươm trồng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao bổ sung thường xuyên đáp ứng yêu cầu xây dựng lực lượng vũ trang chính quy, hiện đại; đồng thời là nơi tạo nguồn dự trữ chiến lược nhiều tầng, nhiều lớp đáp ứng yêu cầu “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”. Sự chuẩn bị nguồn nhân lực dự trữ chiến lược đó đòi hỏi ngày càng cao về phẩm chất, năng lực, thể lực: Lòng yêu nước nồng nàn, sự trung thành với mục tiêu lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có trình độ trí tuệ cao nắm vững và ứng sáng tạo, hiệu quả những thành tựu khoa học - công nghệ ngày càng hiện đại; có sức khỏe tinh thần, thể chất chịu đựng, vượt qua sự khắc nghiệt của cả an ninh truyền thống và phi truyền thống ngày càng phức tạp, thử thách mới như không gian mạng. Theo đó có thể rút ra: Mái trường có vị trí, vai trò quyết định trong đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu hiện thực hóa phương châm chiến lược “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”.

  Thực trạng mái trường - thành lũy “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” hiện nay, theo đánh giá của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì cuộc làm việc đánh giá kết quả 1 năm thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Sau khi nghe Báo cáo của Đảng ủy Bộ Giáo dục và Đào tạo và các ý kiến trao đổi, phát biểu kết luận buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cơ bản thống nhất với những đánh giá về kết quả; ghi nhận những nỗ lực, cố gắng của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các ban, bộ, ngành, địa phương, các cơ sở giáo dục và đội ngũ các thầy giáo, cô giáo trên cả nước sau một năm thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị. Đó là đã tạo được chuyển biến rõ nét về nhận thức, thể chế, chính sách, huy động nguồn lực và phương thức quản trị. Nhiều điểm nghẽn tồn tại lâu năm đã được tháo gỡ; chính sách đối với nhà giáo và người học được quan tâm hơn; giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học gắn kết hơn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhu cầu nguồn nhân lực… Tuy nhiên, từ thực tế không khó nhận biết chất lượng giáo dục, đào tạo còn nhiều tồn tại, hạn chế bất cập chưa được khắc phục, trong đó có cả những vấn đề dư luận bức xúc trong nhiều năm, làm ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và củng cố tăng cường thành lũy “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”.

                                                      *        *

                                                           *

  Để mái trường thực sự là nơi ươm trồng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao vừa đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước, vừa củng cố tăng cường thành lỹ “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” hiện nay, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm Đại hội XIV về giáo dục và đào tạo của Đảng, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Đặc biệt cần quán triệt Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước trong buổi làm việc với các cơ quan chức năng đánh giá sau một năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW (theo văn bản thống báo Kết luận của Văn phòng Trung ương Đảng) và Chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ trong dịp khai giảng năm học mới 2026 - 2027 trên các mặt cơ bản sau:

  Thứ nhất, chuyển đổi phương thức quản lý hành chính giáo dục sang quản trị phát triển giáo dục

  Trọng tâm là cách thức hoạch định, tổ chức, điều hành quản lý, giám sát các hoạt động của hệ thống giáo dục bảo đảm chất lượng mái trường hướng tới mục tiêu xác định. Cần quán triệt, thực hiện tốt tinh thần Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về định hướng nhiệm vụ trong Hội nghị đánh giá một năm thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị. Đó là: đổi mới giáo dục và đào tạo phải đặt trong tổng thể yêu cầu phát triển đất nước nhanh, bền vững, tự chủ, tự cường trong kỷ nguyên mới; chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”. Giáo dục phải đi trước một bước trong chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nắm bắt xu hướng đào tạo những ngành nghề mới. Mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải là điểm số, bằng cấp hay thứ hạng của nhà trường, mà là giáo dục nên những con người phát triển toàn diện, có đạo đức, năng lực và mang lại hạnh phúc cho người học. Bộ Giáo dục và Đào tạo giữ vai trò thống nhất về chuyên môn, tiêu chuẩn, chất lượng, đội ngũ và định hướng phát triển hệ thống; tăng quyền chủ động cho nhà trường, hiệu trưởng và giáo viên, đi đôi với trách nhiệm giải trình. Rà soát các quy định, định mức đã lạc hậu, tạo điều kiện để giáo viên có thêm thời gian cho chuyên môn. Xây dựng dữ liệu giáo dục thống nhất, cập nhật, giúp nhận diện sớm tình trạng thiếu giáo viên, trường quá tải, học sinh có nguy cơ bỏ học, những bất hợp lý trong chi phí học tập. Chú trọng quản trị sau khi sáp nhập các trường công lập, bảo đảm giáo dục công lập thực sự là nòng cốt của nền giáo dục quốc dân.

  Từ trực trạng yếu kém, bất cập của mái trường giáo dục vừa qua, theo tư duy “quản trị phát triển giáo dục”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo cần sớm nghiên cứu khắc phục các vấn đề: Giáo dục và đào tạo liên thông từ tiểu học - trụng học cơ sở - trung học phổ thông để giảm áp lực thi cử, chạy lớp, chạy trường; tách riêng hai kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông và thi tuyển vào đại học để vừa kiểm soát chất lượng tốt hơn, đồng thời là một biện pháp để chống bệnh thành tích, gian lận thi cử. Cần sớm thực hiện quả gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về việc nghiên cứu xây dựng mô hình trường học xã hội chủ nghĩa với những tiêu chí mang đầy đủ đặc trưng ưu việt và thí điểm ở những địa bàn có đủ điều kiện. Đây là gợi mở thí điểm, rút kinh nghiệm, nhân rộng mang ý nghĩa chiến lược nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực theo tiêu chuẩn đáp ứng yêu cầu hiện thực hóa mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”; tạo nên thành lũy vững chắc thực hiện phương châm chiến lược “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”.

  Thứ hai, thực hiện đúng phương châm giáo dục, đổi mới thực chất nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”

    Về phương châm giáo dục: Trên cơ sở thực hiện triết lý “Tiên học Lễ, hậu học văn” của truyền thống dân tộc, thực hiện triết lý giáo dục xã hội chủ nghĩa nhằm mục tiêu xây dựng con người mới phát triển toàn diện Đức - Trí - Thể - Mỹ. Trong giai đoạn hiện nay cần quán triệt, thực hiện tốt Chỉ dạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: “Mọi học sinh đều được học tập, trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và năng lực cần thiết; chú trọng giáo dục đạo đức, nhân cách, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm, khát vọng cống hiến và phát triển năng lực số, năng lực sử dụng trí tuệ nhân tạo”.

  Về nội dung giáo dục: Thực hiện tốt nhiệm vụ, giải pháp tăng cường giáo dục toàn diện, hình thành hệ giá trị con người Việt Nam thời đại mới theo Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Cần sớm xây dựng cụ thể hóa hệ giá trị con người Việt Nam trong thời đại mới, tích hợp xuyên suốt trong chương trình giáo dục ở tất cả cấp học. Kiên trì xây dựng văn hoá học đường, văn hoá chất lượng, thực học, thực nghiệp gắn với trách nhiệm nêu gương của đội ngũ nhà giáo; chú trọng bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ nhà giáo. Đổi mới nội dung, phương thức giảng dạy, nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục đạo đức, lý tưởng, trách nhiệm xã hội, lối sống văn hóa, truyền thống lịch sử, chính trị, tư tưởng, pháp luật, kinh tế, tài chính, quốc phòng và an ninh. Thực hiện các giải pháp ngăn ngừa, hạn chế tối đa những ảnh hưởng tiêu cực từ cơ chế thị trường, truyền thông, mạng xã hội. Ngăn chặn, đẩy lùi, tiến tới chấm dứt bạo lực học đường, ma túy học đường. Ban hành quy định của pháp luật để nâng cao dinh dưỡng học đường và thể chất người Việt Nam.

    Trước thực trạng nội dung giáo dục hiện đang tồn tại nhiều yếu kém bất cập, cần thực hiện nghiêm túc yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với Đảng ủy Chính phủ: “Chỉ đạo đánh giá thực chất việc thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông từ năm 2018 (chương trình đổi mới); tiếp tục rà soát, tinh giản theo hướng thiết thực, giảm tải, lấy giáo dục phổ thông làm nền tảng”. Hy vọng việc triển khai thực hiện chỉ đạo này được Bộ Giáo dục và Đào tạo và các cơ quan chức năng thực hiện nghiêm túc. Sách giao khoa phổ thông cần lọc bỏ những “lệch chuẩn” trong các môn học nhất là các môn lịch sử, ngữ văn - tiếng Việt, giáo dục công dân, giáo dục lý luận chính trị, giáo dục quốc phòng, đồng thời cập nhật những tri thức mới, tiên tiến, phù hợp nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

    Về phương pháp, hình thức giáo dục: Căn cứ nội dung tri thức giáo dục để lựa chọn phương pháp, hình thức giáo dục thích hợp. Cần thực hiện tốt Chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ trong Bài phát biểu tại Lễ Khai giảng năm học mới 2025 - 2026 tại trường Trung học cơ sở Mường Khương, Sơn La: “Tôi đề nghị toàn ngành giáo dục tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý và phương pháp dạy học; lấy người học làm trung tâm, nhà trường làm nền tảng, thầy cô giáo làm động lực, gia đình là điểm tựa và xã hội là nguồn lực đồng hành. Xây dựng nhà trường thực sự là môi trường thân thiện, an toàn, lành mạnh, nhân văn; nơi học sinh được tôn trọng, khuyến khích sáng tạo và nuôi dưỡng ước mơ. Kiên quyết khắc phục bệnh thành tích, giảm áp lực không cần thiết; chú trọng phát hiện, bồi dưỡng và phát huy tối đa tiềm năng, sở trường của từng cháu”. Và Thủ tướng yêu cầu “quan tâm hơn nữa đến việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc; giáo dục hiện đại không xa rời cội nguồn; cần tiếp thu tri thức mới nhất của nhân loại, làm chủ công nghệ mới, nhưng đồng thời phải trau dồi truyền thống, lịch sử, văn hóa dân tộc; khát vọng vươn xa ra thế giới nhưng trong trái tim luôn có Tổ quốc”. Vì thế cần loại bỏ các phương pháp, hình thức giáo dục không phù hợp “lệch chuẩn” như giáo dục khai phóng… làm méo mó mái trường xã hội chủ nghĩa, gây hại cho mục tiêu phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và củng cố thành lũy “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”./.