Liệt sĩ Nguyễn Đặm hy sinh đã 74 năm: Vì sao gia đình vẫn chưa nhận được Bằng “Tổ quốc ghi công”?

Sinh năm 1927, Nguyễn Đặm lớn lên trong những năm đất nước chìm trong ách thực dân, tận mắt chứng kiến cảnh quê hương bị tàn phá và nạn đói năm 1945 cướp đi sinh mạng của nhiều người dân. Ngày 18-8-1949, khi mới ngoài 20 tuổi, ông tình nguyện nhập ngũ, chiến đấu trong Tiểu đoàn 102, Sư đoàn 308 - một trong những đơn vị chủ lực đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

 Ngày 18-10-1952, trong Chiến dịch Tây Bắc, Tiểu đội phó Nguyễn Đặm anh dũng hy sinh tại Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái.

Điều khiến gia đình trăn trở suốt nhiều thập kỷ là dù liệt sĩ đã được xác nhận hy sinh, nhưng đến nay vẫn chưa được cấp Bằng “Tổ quốc ghi công”. Nhiều năm qua, gia đình đã nhiều lần gửi đơn đến Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Nghi Xuân, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Hà Tĩnh (nay là Sở Nội vụ), Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay thuộc Bộ Nội vụ), đề nghị giải quyết theo quy định tại Nghị định số 131/2021/NĐ-CP của Chính phủ, song chưa nhận được kết quả.

Gia cảnh của liệt sĩ cũng rất đặc biệt. Cha mất khi ông mới 8 tuổi, mẹ là bà Nguyễn Thị Tửu ở vậy nuôi ba người con khôn lớn. Sau khi Nguyễn Đặm hy sinh, bà Tửu nhiều năm một mình hương khói cho con. Khi tuổi cao, sức yếu, bà được con gái là Nguyễn Thị Là đón về chăm sóc và đưa bàn thờ liệt sĩ về thờ cúng. Sau khi bà Tửu qua đời, việc thờ cúng tiếp tục được các thế hệ trong gia đình gìn giữ. Từ năm 2003 đến nay, ông Nguyễn Văn Hồng - cháu ngoại của liệt sĩ - là người trực tiếp thờ cúng.

Ngày 20-3-2001, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Hà Tĩnh ban hành Quyết định số 21/TBXH, công nhận bà Nguyễn Thị Là là người thờ cúng liệt sĩ Nguyễn Đặm và giải quyết chế độ trợ cấp theo quy định.

Tuy nhiên, đến tháng 5-2022, ông Nguyễn Văn Hồng được cán bộ chính sách xã thông báo bằng miệng việc tạm dừng chế độ thờ cúng với lý do gia đình không có Bằng “Tổ quốc ghi công”.

 Theo ông Hồng, việc dừng chế độ khiến gia đình rất khó hiểu bởi trước đó chính cơ quan chức năng đã xét duyệt, chi trả chế độ thờ cúng suốt hơn 20 năm. Nếu hồ sơ còn thiếu thì cần hướng dẫn gia đình hoàn thiện hoặc xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, thay vì để thân nhân liệt sĩ chịu thiệt thòi.

“Từ khi cậu tôi hy sinh đến nay đã 74 năm, gia đình vẫn chưa biết vì sao chưa được cấp Bằng “Tổ quốc ghi công”. Nếu có sai sót thì sai ở khâu nào, thuộc trách nhiệm của cơ quan nào? Việc dừng chế độ thờ cúng từ năm 2022 có đúng quy định hay không?” - ông Nguyễn Văn Hồng bày tỏ.

Không chỉ gia đình, nhiều người dân địa phương cũng cho rằng đây là trường hợp cần sớm được xem xét. Cụ Nguyễn Đúng - người cùng quê, cùng ngày nhập ngũ, cùng đơn vị với liệt sĩ Nguyễn Đặm, hiện là thương binh hạng 1/4, tỷ lệ thương tật 81%, cho rằng việc dừng chế độ thờ cúng là chưa phù hợp với chính sách ưu đãi người có công cũng như đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Theo cụ Đúng, hoàn cảnh gia đình liệt sĩ Nguyễn Đặm rất khó khăn. Cha mất sớm, mẹ góa bụa nuôi ba con, sau chiến tranh không đủ điều kiện đi tìm phần mộ. Hơn 70 năm qua, gia đình nhiều lần nhờ đơn vị cũ, đồng đội và các cơ quan chức năng hỗ trợ tìm kiếm nhưng đến nay vẫn chưa xác định được nơi an nghỉ của liệt sĩ.

Năm 1995, khi xã Xuân Hội xây dựng Đài tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ, tên liệt sĩ Nguyễn Đặm là một trong những người đầu tiên được khắc trên bia ghi công của địa phương. Điều đó cho thấy sự ghi nhận của quê hương đối với sự hy sinh của ông.

Điều người thân và nhân dân địa phương mong mỏi hiện nay không chỉ là khôi phục chế độ thờ cúng mà còn là làm rõ nguyên nhân vì sao một liệt sĩ đã hy sinh từ năm 1952, được địa phương và cơ quan chức năng xác nhận, nhưng đến nay gia đình vẫn chưa được cấp Bằng “Tổ quốc ghi công”.

Đề nghị Sở Nội vụ tỉnh Hà Tĩnh và Bộ Nội vụ kiểm tra toàn bộ hồ sơ, xác định nguyên nhân, trách nhiệm của các cơ quan liên quan; đồng thời hướng dẫn hoàn thiện thủ tục để cấp Bằng “Tổ quốc ghi công” nếu đủ điều kiện theo quy định, bảo đảm quyền lợi chính đáng của thân nhân liệt sĩ và thể hiện đạo lý tri ân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.