Hoá giải thách thức cho giao thông tĩnh

Mô hình bãi đỗ xe thông minh tích hợp đa dịch vụ

Tại cuộc Hội thảo mới đây với chủ đề “Cơ sở pháp lý, thực trạng và triển vọng phát triển bãi đỗ xe thông minh tích hợp trạm sạc xe điện tại Hà Nội với tầm nhìn 100 năm”, tham luận của TS. Bùi Hồng Cường - Viện trưởng Viện Hỗ trợ Pháp lý và Bảo vệ Môi trường đã được nhiều đại biểu quan tâm.

Theo TS. Bùi Hồng Cường, Hà Nội hiện là một trong những đô thị có tốc độ gia tăng phương tiện nhanh. Trong khi đó, quỹ đất dành cho giao thông tĩnh ngày càng hạn hẹp, đặc biệt tại khu vực trung tâm. Tình trạng thiếu bãi đỗ xe, phương tiện phải đỗ trên vỉa hè, lòng đường không chỉ gây áp lực lên hạ tầng giao thông mà còn ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị và chất lượng sống của người dân. Từ thực tế này, TS. Bùi Hồng Cường cho rằng cần có cách tiếp cận dài hạn, trong đó hệ thống bãi đỗ xe thông minh tích hợp trạm sạc điện được xem như một cấu phần của hạ tầng đô thị chiến lược, thay vì chỉ đơn thuần là nơi trông giữ phương tiện.

Một trong những đề xuất nhận được sự quan tâm tại Hội thảo là phát triển mô hình trung tâm đỗ xe thông minh tích hợp đa dịch vụ do TS. Nguyễn Đức Thanh - nguyên Chủ tịch kiêm CEO đầu tiên của V-Green trình bày. Theo mô hình này, ngoài chức năng đỗ xe, các tổ hợp có thể tích hợp trạm sạc xe điện, khu vực bảo dưỡng và chăm sóc phương tiện, rửa xe tự động, không gian cà phê, khu vực chờ cho người sử dụng cùng các tiện ích phục vụ cộng đồng. Người dân có thể sạc xe, làm việc, nghỉ ngơi hoặc sử dụng các dịch vụ khác trong thời gian chờ. Hệ thống quản lý thông minh cho phép người sử dụng tìm kiếm vị trí đỗ, đặt chỗ, ra vào và thanh toán thuận tiện thông qua nền tảng số.

“Trong tương lai, các bãi đỗ xe có thể không chỉ là nơi “gửi xe” mà trở thành những “trạm dịch vụ đô thị”, kết nối với khu dân cư, trung tâm thương mại, ga đường sắt đô thị và hệ thống vận tải công cộng” - TS. Nguyễn Đức Thanh khẳng định.

Giải bài toán năng lượng khi xe điện phát triển

Theo số liệu của Bộ Công Thương, đến cuối năm 2025, điện năng dành cho giao thông đường bộ vào khoảng 652 triệu kWh, tương đương khoảng 0,2-0,3% tổng điện thương phẩm. Tuy nhiên, nếu số lượng ô tô điện đạt khoảng 1-1,6 triệu xe và xe máy điện đạt 8-13 triệu xe vào năm 2030, nhu cầu điện cho giao thông đường bộ có thể tăng lên khoảng 3,1-5,6 tỷ kWh mỗi năm, tương đương khoảng 0,68-1,1% tổng điện thương phẩm.

Bộ Công Thương lưu ý rằng thách thức không chỉ nằm ở tổng sản lượng điện mà còn ở công suất cực đại và sự tập trung phụ tải theo thời gian, địa điểm và hình thức sạc. Một bãi đỗ có nhiều bộ sạc nhanh có thể hình thành phụ tải điện lớn và tăng nhanh trong thời gian ngắn. Khi nhiều phương tiện cùng sạc, công suất cực đại của bãi đỗ có thể tăng mạnh, kéo theo yêu cầu về máy biến áp, hệ thống cáp điện, thiết bị bảo vệ và năng lực đấu nối.

Trong bối cảnh đó, việc tích hợp nguồn năng lượng tại chỗ, đặc biệt là điện mặt trời mái che, được các chuyên gia đề xuất như một hướng nghiên cứu cần quan tâm. Bãi đỗ xe có lợi thế về diện tích mái che, tạo điều kiện để lắp đặt hệ thống điện mặt trời. Nguồn điện này có thể được sử dụng trực tiếp cho phụ tải của bãi đỗ và các trạm sạc vào ban ngày, qua đó giảm lượng điện phải mua từ lưới điện. Khi kết hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng, phần điện mặt trời dư thừa có thể được sử dụng vào những thời điểm phù hợp hơn. Hệ thống pin lưu trữ cũng có thể hỗ trợ san tải khi nhiều bộ sạc hoạt động đồng thời.

Trong điều kiện bức xạ mặt trời tại Hà Nội, hệ thống này có thể tạo ra sản lượng điện trung bình khoảng 5.250 kWh mỗi tháng, tương đương khoảng 63.000 kWh mỗi năm. Theo phép tính tham khảo, nguồn điện này có thể giúp tiết kiệm khoảng 16,8 triệu đồng chi phí điện mỗi tháng, tương đương gần 200 triệu đồng mỗi năm. Việc kết hợp bãi đỗ xe thông minh, trạm sạc xe điện và điện mặt trời mái nhà được xem là hướng có thể nghiên cứu nhằm tận dụng hiệu quả không gian mái, hỗ trợ giảm áp lực lên lưới điện và góp phần giảm phát thải.

Nếu được quy hoạch đồng bộ, hệ thống bãi đỗ xe tích hợp năng lượng tái tạo trong tương lai có thể vừa phục vụ nhu cầu giao thông, vừa trở thành những điểm cung cấp năng lượng xanh cho đô thị.

Cần thí điểm trước khi nhân rộng

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia và nhà khoa học, dù tiềm năng lớn, việc phát triển hệ thống bãi đỗ xe thông minh tích hợp trạm sạc điện ở Hà Nội vẫn đứng trước nhiều rào cản về cơ chế, chính sách, quy hoạch đất đai, đầu tư và mô hình khai thác.

 Từ góc nhìn dài hạn, việc phát triển bãi đỗ xe thông minh cần được đặt trong tổng thể quy hoạch giao thông, quy hoạch sử dụng đất, hạ tầng năng lượng và quá trình chuyển đổi phương tiện giao thông.

Khi xe điện ngày càng phổ biến, bài toán của Hà Nội không chỉ là tìm thêm chỗ đỗ xe mà còn phải tính đến nơi sạc điện cho phương tiện. Việc kết hợp hai nhu cầu này trong cùng một hệ thống đang được đặt ra như một hướng đi cho giao thông đô thị trong những năm tới.

Một bãi đỗ xe được gọi là thông minh không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công nghệ phức tạp. Điều quan trọng trước hết là người sử dụng có thể tìm được chỗ đỗ, biết nơi nào còn cổng sạc và biết mình phải trả bao nhiêu tiền. Các thao tác đặt chỗ, thanh toán cũng cần đơn giản. Người sử dụng có thể kiểm tra trước tình trạng chỗ đỗ, thời gian sạc dự kiến và nhận hỗ trợ khi xảy ra sự cố. Đây cũng là điểm mà công nghệ có thể giúp giải quyết những bất tiện thường gặp tại các bãi đỗ hiện nay, đồng thời giúp cơ quan quản lý có thêm dữ liệu để theo dõi lượng xe, nhu cầu đỗ và nhu cầu sạc.

Khi có nhiều xe cùng sạc, hệ thống cũng cần có phương án phân bổ công suất phù hợp, tránh tình trạng tất cả phương tiện cùng sử dụng điện ở mức cao trong một thời điểm. Bên cạnh đó, phòng cháy chữa cháy, thông gió và đường tiếp cận cho lực lượng cứu hộ phải được chú trọng, nhất là tại các bãi đỗ có số lượng lớn phương tiện điện.

Về lâu dài, các bãi đỗ có thể được tính đến việc lắp điện mặt trời trên mái, kết hợp lưu trữ điện. Xa hơn, khi điều kiện kỹ thuật cho phép, có thể nghiên cứu việc sử dụng nguồn điện từ pin xe để hỗ trợ hệ thống điện.

Một trong những đề xuất tại cuộc Hội thảo được đưa ra là Hà Nội không nên triển khai đồng loạt ngay từ đầu mà có thể lựa chọn một số địa điểm để thí điểm. Mỗi địa điểm có đặc điểm khác nhau, chẳng hạn khu dân cư, bệnh viện, trung tâm thương mại hoặc bến trung chuyển. Qua quá trình vận hành, cơ quan quản lý có thể đánh giá số lượng xe sử dụng, nhu cầu sạc, chi phí vận hành và những vấn đề phát sinh trong thực tế. Từ kết quả này, các tiêu chí về vị trí, quy mô, số lượng trạm sạc, yêu cầu về điện và an toàn có thể tiếp tục được hoàn thiện trước khi nhân rộng.

Để làm được điều đó, các đại biểu cũng đề nghị công khai quy hoạch và điều kiện tiếp cận địa điểm, đồng thời tháo gỡ các thủ tục liên quan đến đất đai, đầu tư, xây dựng và đấu nối điện.