Hàn gắn “nỗi đau da cam” bằng trách nhiệm và lòng nhân ái

Ngày 10-8-1961, quân đội Mỹ bắt đầu tiến hành cuộc chiến tranh hóa học ở Việt Nam bằng việc phun rải các chất diệt cỏ chứa dioxin xuống miền Nam nước ta, mở đầu một trong những cuộc chiến tranh hóa học có quy mô lớn nhất trong lịch sử hiện đại. Trong suốt mười năm, từ năm 1961 đến năm 1971, khoảng 80 triệu lít chất độc hóa học đã được rải xuống miền Nam Việt Nam, trong đó hơn 61% là chất độc da cam chứa dioxin. Khoảng 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm; hàng triệu người vẫn đang phải mang trên mình bệnh tật, dị tật bẩm sinh và những di chứng nặng nề kéo dài sang thế hệ thứ ba, thứ tư. Chiến tranh đã kết thúc, nhưng hậu quả của chất độc hóa học vẫn tiếp tục hiện hữu trong cuộc sống của hàng triệu gia đình Việt Nam, trở thành một trong những thách thức nhân đạo lớn nhất mà đất nước phải kiên trì giải quyết suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Nhiều năm qua, cùng với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách ưu đãi người có công, Đảng và Nhà nước đã huy động sức mạnh tổng hợp của các tổ chức chính trị - xã hội, các đoàn thể, cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân tham gia chăm lo nạn nhân chất độc da cam.

Mỗi chính sách dành cho nạn nhân chất độc da cam, mỗi trung tâm điều dưỡng, mỗi cơ sở phục hồi chức năng, mỗi chương trình giáo dục đặc biệt hay mỗi mái nhà được dựng lên cho những người chịu hậu quả chiến tranh chính là sự kết tinh giữa truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", "Thương người như thể thương thân" của dân tộc với đường lối nhất quán của Đảng về phát triển con người và vì con người.

Cùng với các cơ quan, tổ chức chính trị - xã hội, các cấp, các ngành và địa phương, nhiều tổ chức nhân đạo, doanh nghiệp, nhà hảo tâm, CCB và đông đảo nhân dân đã chung tay chia sẻ trách nhiệm với cộng đồng. Sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội đã tạo nên một mạng lưới nhân văn rộng lớn, giúp hàng triệu nạn nhân chất độc da cam có thêm cơ hội được điều trị, học tập, phục hồi chức năng và hòa nhập cuộc sống.

Gần ba thập kỷ qua, Làng Hữu nghị Việt Nam trực thuộc Trung ương Hội CCB Việt Nam là một trong những địa chỉ tiêu biểu thực hiện sứ mệnh xoa dịu nỗi đau da cam. Không chỉ là nơi chăm sóc, điều dưỡng và phục hồi chức năng cho các CCB, con em CCB và trẻ em khuyết tật chịu ảnh hưởng của chất độc hóa học, Làng Hữu nghị Việt Nam còn trở thành mái ấm của tình yêu thương, nơi những số phận kém may mắn được tiếp thêm nghị lực để vươn lên trong cuộc sống. Nhiều em được học văn hóa, học nghề, được chăm sóc sức khỏe và từng bước hòa nhập cộng đồng; nhiều gia đình vơi bớt gánh nặng khi con em mình được quan tâm, sẻ chia. Những việc làm lặng thầm ấy đã lan tỏa thông điệp nhân văn sâu sắc về trách nhiệm, lòng bao dung và tình đồng bào.

Để có được những kết quả ấy là sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước, Trung ương Hội CCB Việt Nam, đồng thời là sự đồng hành, ủng hộ bền bỉ của nhiều bộ, ban, ngành, địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp, nhà hảo tâm cùng đông đảo bạn bè quốc tế. Trong suốt quá trình xây dựng và phát triển, Làng Hữu nghị Việt Nam luôn nhận được sự sẻ chia cả về vật chất lẫn tinh thần từ nhiều tổ chức, cơ quan, đơn vị và cá nhân trong và ngoài nước. Những nguồn lực quý báu ấy không chỉ góp phần nâng cấp cơ sở vật chất, cải thiện điều kiện chăm sóc, điều trị, phục hồi chức năng và dạy nghề cho các nạn nhân chất độc da cam mà còn thể hiện sự đồng cảm, trách nhiệm của cộng đồng đối với những người vẫn đang mang di chứng của chiến tranh.

Tinh thần sẻ chia và trách nhiệm xã hội ấy tiếp tục được lan tỏa thông qua nhiều hoạt động thiết thực do Làng Hữu nghị Việt Nam phối hợp với các cơ quan, đơn vị tổ chức. Tiêu biểu là chương trình "Tiếp nối truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” - Lan tỏa yêu thương" do Làng Hữu nghị Việt Nam phối hợp với Ban Cơ yếu Chính phủ tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27-7) vừa qua. Những lời ca, tiếng hát, những vần thơ được cất lên từ chính những con người vẫn đang từng ngày vượt lên di chứng của chất độc hóa học đã tạo nên một không gian giàu cảm xúc, kết nối giữa quá khứ với hiện tại, giữa các thế hệ đi trước và hôm nay.

Một trong những khoảnh khắc xúc động nhất là khi CCB Trần Quang Đẩu - nguyên Chủ tịch Hội CCB Bộ Tài nguyên và Môi trường cất tiếng hát cùng cháu Kim Liên - nạn nhân chất độc da cam đang được nuôi dưỡng tại Làng Hữu nghị Việt Nam - qua ca khúc “Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây”. Một người đã đi qua chiến tranh, một người sinh ra trong hòa bình nhưng vẫn mang trên mình di chứng chiến tranh cùng đứng trên một sân khấu. Khoảng cách của thời gian dường như được xóa nhòa; tiếng hát trở thành cuộc đối thoại không lời giữa quá khứ và hiện tại, giữa sự hy sinh của cha anh với trách nhiệm của hôm nay trong việc chăm lo những người còn mang vết thương chiến tranh.

Tiếng hát của em Trần Văn Đức trong ca khúc “Nỗi đau da cam” lại lay động lương tri và nhắc nhở về trách nhiệm của toàn xã hội. Giọng hát mộc mạc của em như kể lại câu chuyện của những đứa trẻ chưa từng biết đến chiến tranh nhưng vẫn phải gánh chịu hậu quả của chiến tranh. Trong khán phòng, nhiều ánh mắt đã lặng đi, thể hiện sự đồng cảm, nỗi day dứt của cả một dân tộc trước những mất mát vẫn còn hiện hữu sau hơn nửa thế kỷ hòa bình.

Đặc biệt xúc động là phần giao lưu của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Văn Thọ - Đoàn CCB tỉnh Thanh Hoá đang điều dưỡng tại Làng Hữu nghị. Bài thơ do ông sáng tác như cuốn nhật ký được viết bằng tuổi trẻ, bằng khói lửa chiến trường và bằng cả những mất mát mà một người lính mang theo suốt cuộc đời. Giọng đọc của ông có lúc chậm lại vì xúc động, nhưng từng câu, từng chữ lại mang sức nặng của ký ức: “Cuộc đời mười bảy xuân xanh/ Xếp bút nghiên lên đường đánh giặc/ Tuổi thơ gác lại phía sau/ Khoác ba lô bước vào trận tuyến/ Hành trang là một niềm tin/ Theo chân đồng đội khắp miền quê hương/ Qua Huế, Quảng Trị, Thừa Thiên/ Rồi sang nước bạn giữ yên đất trời/ Những năm tháng ấy gian lao/ Biết bao đồng đội ngã vào tuổi xuân/ Có người mãi mãi không về/ Hóa thân vào đất mẹ, thành quê hương mình...”.

Trong Đoàn CCB tỉnh Thanh Hoá có CCB Nguyễn Xuân Thiện, ở phường Đông Tiến, tỉnh Thanh Hóa, mang trong mình di chứng của chất độc da cam/dioxin với tỷ lệ suy giảm khả năng lao động 61%. Nhưng nỗi đau chiến tranh không dừng lại ở bản thân người lính. Trong năm người con của ông, có ba người con gái đều bị di chứng của chất độc dioxin, mắc bệnh về thần kinh và mù cả hai mắt; người con gái lớn đến nay đã 45 tuổi vẫn phải sống phụ thuộc vào sự chăm sóc của gia đình. Đây là lần thứ hai, ông được đến Làng Hữu nghị Việt Nam, CCB Nguyễn Xuân Thiện xúc động chia sẻ: Những năm trước đây, khi chưa có chế độ dành cho nạn nhân chất độc da cam, cuộc sống của gia đình vô cùng khó khăn, mọi gánh nặng đều đặt lên vai người thân. Từ năm 2020, khi các chính sách dành cho nạn nhân chất độc da cam tiếp tục được quan tâm, hoàn thiện và triển khai, gia đình ông có thêm nguồn động viên cả về vật chất lẫn tinh thần để vượt qua khó khăn, ổn định cuộc sống.

Ngày 10-8 hằng năm - Ngày Vì nạn nhân chất độc da cam ở Việt Nam là dịp kêu gọi sự chung tay của toàn xã hội trong công tác chăm lo, hỗ trợ nạn nhân. Các phong trào vận động xây dựng Quỹ Vì nạn nhân chất độc da cam, các chương trình khám bệnh, tặng quà, xây nhà tình nghĩa, hỗ trợ sinh kế, dạy nghề, tạo việc làm... đã góp phần thiết thực cải thiện đời sống của nhiều gia đình nạn nhân trên cả nước

Bên cạnh những nỗ lực trong nước, Việt Nam cũng kiên trì thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm khắc phục hậu quả chiến tranh, xử lý ô nhiễm dioxin tại các khu vực trọng điểm, đồng thời vận động cộng đồng quốc tế chia sẻ trách nhiệm đối với các nạn nhân. Việc tẩy độc môi trường tại các "điểm nóng" ô nhiễm, cùng nhiều chương trình hợp tác nhân đạo đã góp phần từng bước cải thiện môi trường sống và mở ra hy vọng cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Những kết quả đó cho thấy, khắc phục hậu quả chất độc da cam không chỉ là trách nhiệm của Việt Nam mà còn là vấn đề nhân đạo mang ý nghĩa toàn cầu.

Tuy nhiên, hành trình hàn gắn "nỗi đau da cam" vẫn còn nhiều gian nan. Hàng trăm nghìn nạn nhân vẫn đang cần được chăm sóc y tế, phục hồi chức năng, hỗ trợ sinh kế và tạo điều kiện để hòa nhập cộng đồng. Không ít gia đình có hai, ba thế hệ cùng chịu ảnh hưởng của chất độc hóa học, phải đối mặt với những khó khăn kéo dài cả về sức khỏe, kinh tế và tinh thần. Điều đó đòi hỏi sự quan tâm thường xuyên, lâu dài của cả hệ thống chính trị và sự đồng hành của toàn xã hội.

Sáu mươi lăm năm nhìn lại, nỗi đau da cam vẫn chưa thể khép lại. Nhưng trên nền của những đau thương ấy đã và đang tỏa sáng những giá trị tốt đẹp của dân tộc Việt Nam: Lòng nhân ái, nghĩa đồng bào, truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" và bản chất nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.