Đổi mới công tác kiểm tra, pháp luật, xây dựng Hội vững mạnh

Diễn ra trong hai ngày 23 và 24-9 tại TP. Bắc Ninh, Hội nghị đã tập trung cập nhật những nội dung mới, thống nhất nhận thức và nâng cao năng lực nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ Hội về kiểm tra, giám sát, giải quyết khiếu nại, tố cáo, thực hiện pháp luật, giám sát và phản biện xã hội. Bốn chuyên đề được lựa chọn là những vấn đề mang tính thiết thực, sát yêu cầu công tác Hội, thể hiện rõ sự chuyển động của công tác kiểm tra - pháp luật từ tư duy xử lý vụ việc sang chủ động phòng ngừa, từ thực hiện đúng quy định sang nâng cao chất lượng, hiệu quả thực chất.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thượng tướng Bế Xuân Trường - Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hội CCB Việt Nam, nhấn mạnh ý nghĩa của năm 2026 - năm triển khai những nhiệm vụ sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Đại hội đại biểu toàn quốc Hội CCB Việt Nam lần thứ VIII. Trong bối cảnh đó, việc tổ chức tập huấn cho đội ngũ cán bộ Hội càng trở nên cần thiết. Cán bộ Hội phải nắm chắc những điểm mới trong nghị quyết của Đảng, những vấn đề về quốc phòng - an ninh, kinh tế - xã hội, đồng thời cập nhật những điểm mới của Điều lệ Hội và Nghị quyết Đại hội VIII. Đặc biệt, công tác kiểm tra - pháp luật được xác định là một nội dung đặc biệt quan trọng trong công tác xây dựng Hội, góp phần bảo đảm các chủ trương, nghị quyết được tổ chức thực hiện nghiêm túc, đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống.

Đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra, pháp luật của Hội là phải luôn đổi mới phương pháp, nâng cao tính chủ động, sâu sát cơ sở; kiểm tra, giám sát đúng nguyên tắc, đúng quy định, khách quan, công tâm, chính xác; chú trọng phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa. Đây chính là tư duy xuyên suốt của Hội nghị.

Bốn chuyên đề - một mục tiêu xuyên suốt

Điểm nổi bật của Hội nghị là nội dung được cấu trúc thành bốn chuyên đề có mối quan hệ chặt chẽ, bổ trợ cho nhau.

Chuyên đề thứ nhất tập trung vào những nội dung cơ bản về công tác kiểm tra, giám sát; giải quyết khiếu nại, tố cáo; xem xét, xử lý kỷ luật trong Hội CCB Việt Nam. Đây là “nền móng” của công tác kiểm tra trong toàn hệ thống Hội. Nội dung tập huấn đã làm rõ sự khác nhau giữa kiểm tra và giám sát: kiểm tra là quá trình xem xét, đánh giá, thẩm tra, xác minh để làm rõ ưu điểm, khuyết điểm, vi phạm, nguyên nhân và trách nhiệm; trong khi giám sát thiên về theo dõi, phát hiện, cảnh báo, nhắc nhở, uốn nắn và phòng ngừa sai phạm từ sớm. Kiểm tra và giám sát có quan hệ chặt chẽ nhưng không đồng nhất; giám sát tốt tạo điều kiện để phát hiện sớm vấn đề, còn kiểm tra cung cấp căn cứ để làm rõ trách nhiệm và xử lý theo thẩm quyền. Đáng chú ý, chuyên đề đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp kiểm tra. Kiểm tra phải đúng thẩm quyền, đúng trình tự, khách quan, thận trọng và có căn cứ; kết thúc kiểm tra phải có kết luận bằng văn bản, đồng thời phải theo dõi việc khắc phục sau kết luận. Như vậy, hiệu quả của kiểm tra chính là sự chuyển biến của tổ chức sau kiểm tra.

Trong giải quyết khiếu nại, tố cáo, yêu cầu khách quan, dân chủ, thận trọng và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của các bên cũng được đặt lên hàng đầu. Xử lý kỷ luật phải nghiêm minh nhưng đồng thời mang tính giáo dục, xây dựng; tôn trọng quyền giải trình và khiếu nại của người bị xem xét kỷ luật. Đó là cách để kỷ luật thực sự trở thành công cụ giữ vững kỷ cương, chứ không phải chỉ là biện pháp xử lý sau khi vi phạm xảy ra.

Chuyên đề thứ hai về công tác giám sát, phản biện xã hội theo Quyết định 217-QĐ/TW mở rộng không gian hoạt động của Hội từ kiểm tra nội bộ sang thực hiện trách nhiệm chính trị - xã hội đối với đời sống đất nước. Một yêu cầu quan trọng được đặt ra là phải phân biệt rõ giám sát xã hội theo Quyết định 217-QĐ/TW với kiểm tra, giám sát trong nội bộ Hội theo Điều lệ. Nếu kiểm tra, giám sát nội bộ chủ yếu hướng vào tổ chức Hội và hội viên thì giám sát xã hội có phạm vi rộng hơn, nhằm theo dõi, phát hiện, đánh giá và kiến nghị đối với việc thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Vấn đề đặt ra ở đây không phải là “giám sát cho có”, mà là giám sát đúng trọng tâm, đúng đối tượng, đúng quy trình và có kiến nghị đến cùng. Nội dung giám sát cần xuất phát từ những vấn đề thiết thực liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của CCB, hội viên và nhân dân; những chủ trương, chính sách có tác động rõ rệt đến đời sống cơ sở. Một cuộc giám sát chỉ thực sự có giá trị khi những thông tin thu thập được được kiểm chứng, đánh giá trên cơ sở pháp lý và thực tiễn; kiến nghị có địa chỉ, có giải pháp; đồng thời kết quả tiếp thu, giải quyết kiến nghị được theo dõi đến cùng.

Chuyên đề thứ ba đi sâu vào quy trình phản biện xã hội của Hội CCB cấp tỉnh đối với dự thảo văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền của chính quyền cấp tỉnh. Điểm đáng chú ý là Hội CCB cấp tỉnh phải chủ động nhưng không tách rời cơ chế chung của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; phải phối hợp, hiệp thương, xác định đúng nội dung, đúng đối tượng và đúng hình thức phản biện. Đối tượng ưu tiên là những dự thảo có liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên, cựu quân nhân và nhân dân; những chính sách có tác động xã hội đáng kể hoặc những vấn đề mà Hội có khả năng đóng góp bằng kinh nghiệm thực tiễn, dữ liệu và đội ngũ chuyên gia. Quan trọng hơn, phản biện phải có chất lượng. Mỗi kiến nghị cần chỉ rõ vấn đề, căn cứ pháp lý, dữ liệu hoặc thực tiễn chứng minh và phương án sửa đổi, bổ sung hoặc xử lý. Phản biện không thể chỉ dừng ở việc “đồng tình” hay “không đồng tình”, mà phải góp phần làm cho chính sách đầy đủ hơn, sát thực tiễn hơn và khả thi hơn.

Chuyên đề thứ tư giới thiệu Luật An ninh mạng, cho thấy công tác kiểm tra - pháp luật của Hội không thể đứng ngoài những vấn đề mới của đời sống xã hội. Trong điều kiện chuyển đổi số ngày càng sâu rộng, cán bộ, hội viên ngày càng gắn với môi trường mạng, việc cập nhật pháp luật về an ninh mạng không chỉ có ý nghĩa trang bị kiến thức pháp lý mà còn góp phần hình thành ý thức sử dụng không gian mạng an toàn, có trách nhiệm. Tài liệu Hội nghị xác định việc phổ biến những quy định mới của pháp luật là một yêu cầu thiết thực đối với cán bộ Hội trong tình hình hiện nay.

Nhìn tổng thể, bốn chuyên đề tạo thành một chỉnh thể thống nhất: Kiểm tra để giữ kỷ luật; giám sát để phòng ngừa; phản biện để hoàn thiện chính sách; pháp luật để định hướng và điều chỉnh hành động.

Từ “biết quy định” đến “làm đúng, làm thực chất”

Một hội nghị tập huấn chỉ thực sự có ý nghĩa khi kiến thức được chuyển hóa thành năng lực công tác và kết quả ở cơ sở. Đó cũng là tinh thần nổi bật trong phát biểu kết luận, bế mạc Hội nghị của Thượng tướng Phạm Hồng Hương - Phó Chủ tịch Hội CCB Việt Nam.

Từ những nội dung được trao đổi trong hai ngày, Thượng tướng Phạm Hồng Hương nhấn mạnh trước hết phải nâng cao vai trò của kiểm tra, giám sát; xác định đây không phải là nhiệm vụ riêng của Ban Kiểm tra hay cán bộ chuyên trách mà là trách nhiệm của các cấp Hội, trước hết là cấp ủy, Ban Chấp hành, Ban Thường vụ, Thường trực và người đứng đầu. Mục tiêu của kiểm tra, giám sát là giữ vững kỷ luật, phòng ngừa vi phạm và bảo vệ quyền lợi chính đáng của hội viên.

Đối với khiếu nại, tố cáo, yêu cầu được nhấn mạnh là phải khách quan, thận trọng, dân chủ, dựa trên chứng cứ và quy định pháp luật; giải quyết đúng quy định, đúng bản chất, “thấu tình, đạt lý”. Với những vụ việc phức tạp, vượt thẩm quyền, phải kịp thời báo cáo và phối hợp xử lý, không để những vấn đề từ cơ sở kéo dài thành điểm nóng.

Đối với giám sát, phản biện xã hội, tinh thần chỉ đạo là phải tập trung vào những vấn đề thiết thực, được hội viên và nhân dân quan tâm; phản biện phải có căn cứ pháp lý, thực tiễn, lập luận rõ ràng và giải pháp cụ thể, khả thi.

Đặc biệt, Thượng tướng Phạm Hồng Hương đặt yêu cầu đưa kiến thức tập huấn vào thực tiễn: các cấp Hội phải nhanh chóng phổ biến kiến thức đã học, rà soát, điều chỉnh kế hoạch công tác, chủ động nắm tình hình, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường phối hợp giữa kiểm tra, giám sát, tổ chức và pháp luật.

Hội nghị cũng đặt ra yêu cầu mỗi cán bộ tham dự không chỉ là người tiếp nhận kiến thức mà phải trở thành một “hạt nhân” tuyên truyền pháp luật tại địa phương, đơn vị. Kiến thức từ Hội nghị ở Bắc Ninh phải được lan tỏa đến từng cấp Hội, từng chi hội, từng hội viên; hiệu quả cuối cùng phải được đo bằng sự chuyển biến trong nhận thức, phương pháp công tác và kết quả thực tiễn.

Kiểm tra để phòng ngừa và chấn chỉnh; giám sát để nâng cao trách nhiệm; pháp luật để tạo khuôn khổ hành động; phản biện để góp phần hoàn thiện chính sách. Khi những nội dung ấy được thực hiện đồng bộ, công tác kiểm tra - pháp luật sẽ thực sự trở thành một trong những nền tảng bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, dân chủ và đoàn kết trong toàn Hội; đồng thời góp phần để Hội CCB Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò trong tham gia xây dựng Đảng, chính quyền và hệ thống chính trị, đưa nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống bằng những việc làm cụ thể, thiết thực và hiệu quả.