Xây “lá chắn” phòng ngừa ma tuý từ cộng đồng

Trang bị kỹ năng để tránh xa ma tuý

Ma tuý ngày nay không còn mang hình hài quen thuộc mà ngụy trang dưới nhiều dạng như kẹo, thuốc lá điện tử, thực phẩm chức năng hay những lời rủ rê trên không gian mạng, nhắm vào tâm lý tò mò của giới trẻ. Thực tế đó đòi hỏi công tác phòng, chống ma tuý phải chuyển từ tuyên truyền, cảnh báo sang trang bị kỹ năng nhận diện và phòng ngừa cho mỗi người. Đây cũng là thông điệp xuyên suốt tại Tọa đàm “Phát triển kỹ năng phòng ngừa sử dụng trái phép chất ma tuý và vai trò của cơ quan truyền thông trong giai đoạn mới” do Báo CCB Việt Nam phối hợp với Viện Nghiên cứu và Ứng dụng phòng, chống ma tuý (PSD) tổ chức, nhằm phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội tham gia đấu tranh với hiểm họa ma tuý.

Phát biểu tại Tọa đàm, Trung tướng, TS. Khuất Việt Dũng - Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch Hội CCB Việt Nam nhấn mạnh, nhiều năm qua, Hội CCB Việt Nam luôn là lực lượng nòng cốt trong phong trào phòng, chống ma tuý ở cơ sở. Từ những mô hình như “Chi hội CCB không ma tuý”, “Gia đình hội viên CCB nói không với ma tuý” đến việc phối hợp với lực lượng công an tuyên truyền pháp luật, giáo dục thanh thiếu niên, quản lý, giúp đỡ người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng... các cấp Hội đã góp phần xây dựng những “pháo đài” phòng, chống ma tuý ngay từ khu dân cư.

Khi ma tuý không chỉ xuất hiện trong các tụ điểm phức tạp mà len lỏi vào trường học, khu dân cư và đặc biệt là không gian mạng, việc trang bị kỹ năng nhận diện các loại ma tuý mới, kỹ năng từ chối, kỹ năng xử lý tình huống và kỹ năng bảo vệ con em trước những cám dỗ trở thành yêu cầu cấp thiết.

Theo Đại tá, nhà báo Đỗ Phú Thọ - Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Hội CCB Việt Nam, Tổng Biên tập Báo CCB Việt Nam, ma tuý vẫn là hiểm họa toàn cầu, là nguyên nhân làm phát sinh nhiều loại tội phạm và tệ nạn xã hội. Tuy nhiên, hiểm họa ấy hoàn toàn có thể được kiềm chế nếu ngăn chặn hiệu quả hai mắt xích quan trọng nhất là cầu và cung. Muốn làm được điều đó, công tác tuyên truyền, giáo dục phải đi trước một bước, giúp người dân hiểu đúng, nhận diện đúng và có đủ kỹ năng để nói không với ma tuý.

Quan điểm này cũng được nhiều chuyên gia đồng tình khi cho rằng, trong giai đoạn mới, kỹ năng phòng ngừa cần được hiểu theo nghĩa rộng hơn. Đó không chỉ là biết tác hại của ma tuý mà còn là khả năng nhận diện những chiêu thức lôi kéo ngày càng tinh vi; biết kiểm chứng thông tin trên mạng xã hội; biết từ chối trước những lời rủ rê; biết chia sẻ với gia đình, thầy cô, cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường; đồng thời có ý thức xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh ngay từ gia đình và khu dân cư.

Ở góc độ công tác tư tưởng và truyền thông, đồng chí Nguyễn Quang Đức - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc (MTTQ), các đoàn thể Trung ương cho rằng, tuyên truyền phòng, chống ma tuý không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên trách mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong bối cảnh chuyển đổi số, nội dung truyền thông cần được đổi mới theo hướng ngắn gọn, trực quan, dễ tiếp cận, lấy người dân làm trung tâm và hướng mạnh vào các nhóm có nguy cơ cao như thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên. Báo chí, cùng với MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội cần phát huy vai trò định hướng dư luận, lan tỏa các mô hình hay, đồng thời chủ động đấu tranh với những thông tin sai lệch, độc hại trên không gian mạng liên quan đến ma tuý.

Tọa đàm khẳng định, xây dựng cộng đồng không ma tuý phải bắt đầu từ phòng ngừa. Khi mỗi người được trang bị kiến thức, kỹ năng tự bảo vệ, mỗi gia đình trở thành “lá chắn”, mỗi khu dân cư là “pháo đài”, sức mạnh toàn xã hội sẽ được phát huy trong cuộc đấu tranh đẩy lùi hiểm họa ma tuý.

Báo chí - “lá chắn mềm” phòng, chống ma tuý

Nếu kỹ năng phòng ngừa là “vắc xin” giúp mỗi người tự bảo vệ trước hiểm họa ma tuý, thì báo chí là “lá chắn mềm” định hướng nhận thức, thay đổi hành vi.

Đại tá, nhà báo Đỗ Phú Thọ cho rằng, báo chí không chỉ phản ánh thực trạng mà còn phải góp phần ngăn chặn từ gốc nguyên nhân phát sinh tệ nạn. Mỗi tác phẩm báo chí cần trở thành một kênh giáo dục, giúp người dân hiểu đúng về tác hại của ma tuý, nhận diện các phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm và nâng cao ý thức tự bảo vệ bản thân, gia đình. Chính vì vậy, báo chí cần đồng hành cùng các cơ quan quản lý, các tổ chức chính trị - xã hội và lực lượng chức năng để đưa thông tin chính xác, kịp thời đến với người dân, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu “giảm cầu”, từ đó hạn chế nguồn “cung” ma tuý trong xã hội.

Tuy nhiên, để thực hiện tốt vai trò đó, bản thân đội ngũ người làm báo cũng cần được trang bị những kiến thức và kỹ năng chuyên sâu. Đây là nội dung được TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh - giảng viên Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền phân tích khá toàn diện tại Tọa đàm.

Theo TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh, trong khi tội phạm ma tuý liên tục thay đổi phương thức hoạt động, nhiều loại chất hướng thần mới xuất hiện, thì chương trình đào tạo báo chí hiện nay vẫn thiếu những học phần chuyên biệt về báo chí sức khỏe và báo chí phòng, chống ma tuý. Phần lớn phóng viên phải tự tích lũy kiến thức trong quá trình tác nghiệp, dẫn đến không ít tác phẩm mới dừng ở việc phản ánh vụ việc hoặc chạy theo yếu tố giật gân, chưa phát huy được chức năng định hướng, giáo dục và phòng ngừa.

Từ thực tế đó, TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh đề xuất cần xây dựng chương trình đào tạo theo hướng liên ngành, giúp sinh viên báo chí được trang bị kiến thức về pháp luật, y học, tâm lý học, kỹ năng truyền thông số và đặc điểm của các loại ma tuý mới. Một nhà báo không cần trở thành bác sĩ hay chuyên gia phòng, chống ma tuý, nhưng phải hiểu bản chất của vấn đề để đặt đúng câu hỏi, kiểm chứng thông tin chính xác và truyền tải thông điệp đúng đắn đến công chúng.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là xây dựng Bộ hướng dẫn tác nghiệp báo chí về phòng, chống ma tuý. Bộ tài liệu này sẽ chuẩn hóa thuật ngữ, quy trình tiếp cận nguồn tin, nguyên tắc khai thác và xử lý thông tin, đồng thời bảo đảm các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp khi phản ánh về người nghiện, người sau cai nghiện và các vụ án ma tuý. Đây không chỉ là công cụ hỗ trợ người làm báo mà còn góp phần nâng cao chất lượng truyền thông, tránh những cách tiếp cận vô tình tạo kỳ thị hoặc gây tác động tiêu cực đến cộng đồng.

Trong thời đại chuyển đổi số, báo chí cũng cần thay đổi phương thức truyền thông. Thay vì chỉ truyền tải thông tin một chiều, các cơ quan báo chí cần khai thác hiệu quả báo chí đa phương tiện, mạng xã hội và các nền tảng số để đưa thông tin chính thống đến gần hơn với thanh thiếu niên, nhóm đối tượng đang trở thành mục tiêu lôi kéo của tội phạm ma tuý. Những sản phẩm trực quan, ngắn gọn, dễ chia sẻ, có tính tương tác sẽ giúp thông điệp phòng, chống ma tuý lan tỏa nhanh hơn, đồng thời nâng cao kỹ năng nhận diện các chiêu trò dụ dỗ trên môi trường mạng.

Tuy nhiên, truyền thông chỉ thực sự hiệu quả khi gắn với thực tiễn đời sống. Điều đó được minh chứng qua những chia sẻ của Trung tá CCB Lê Thị Thuý - Bí thư Chi bộ Khu dân cư số 12, phường Khương Đình, TP. Hà Nội. Theo CCB Lê Thị Thuý, ở cơ sở, các hội viên CCB không chỉ là những tuyên truyền viên mà còn là lực lượng gần dân, hiểu dân, nắm chắc tình hình địa bàn. Chính sự gần gũi ấy giúp họ phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường liên quan đến ma tuý, kịp thời phối hợp với lực lượng chức năng ngăn chặn ngay từ đầu.

Bà Thuý kể lại một vụ việc xảy ra trên địa bàn khi các đối tượng mua bán ma tuý sử dụng thủ đoạn giấu “hàng” trong những gói nhỏ, cài lên cột điện để giao nhận. Nhờ sự cảnh giác của các hội viên CCB, thông tin được báo ngay cho lực lượng chức năng và chỉ sau vài giờ, các đối tượng đã bị phát hiện, xử lý. Từ thực tế đó, Trung tá Lê Thị Thuý khẳng định, CCB chính là “tai mắt” của khu dân cư trong cuộc đấu tranh phòng, chống ma tuý.

Theo CCB Lê Thị Thuý, điều quan trọng không chỉ là phát hiện, tố giác tội phạm mà còn phải giúp người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, hiểu rõ hậu quả của ma tuý. Những câu chuyện có thật về các gia đình tan vỡ, những thanh thiếu niên đánh mất tương lai vì ma tuý cần được báo chí phản ánh một cách nhân văn, có trách nhiệm để cảnh tỉnh cộng đồng. Đồng thời, các mô hình hiệu quả như “Chi hội CCB không ma tuý”, “Gia đình hội viên CCB nói không với ma tuý”, những điển hình tiên tiến trong công tác phòng, chống ma tuý ở cơ sở cũng cần được lan tỏa mạnh mẽ hơn để tạo hiệu ứng tích cực trong xã hội.

Như vậy, muốn đẩy lùi hiểm họa ma tuý, cần kết hợp đồng bộ giữa hoàn thiện thể chế, thực thi pháp luật với giáo dục, truyền thông và trang bị kỹ năng phòng ngừa cho người dân ngay từ cơ sở.

Việc Báo CCB Việt Nam phối hợp với PSD tổ chức Tọa đàm không chỉ góp phần hưởng ứng Tháng hành động phòng, chống ma tuý mà còn tạo diễn đàn để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà báo và cán bộ cơ sở chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa trong tình hình mới. Những kiến nghị, giải pháp được trao đổi tại Tọa đàm sẽ là cơ sở quan trọng để phát huy vai trò của báo chí, Hội CCB Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng cộng đồng an toàn, lành mạnh, không ma tuý.