VĂN HOÁ - “NGUỒN NỘI SINH GIỮ HỒN VIỆT” TRONG KỶ NGUYÊN MỚI

Kỳ 1: ĐẬP TAN “ẢO VỌNG” XÂM HẠI VĂN HÓA TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

Trong kỷ nguyên số, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thầncủa xã hội, mà còn là “lá chắn mềm” trước những “ảo vọng” xâm hại văn hóa của các thế lực thù địch.  Bảo vệ văn hóa chính là bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và sức mạnh nội sinh của dân tộc.

Văn hóa Việt Nam được kết tinh và hun đúc từ hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Đó là những giá trị của lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, đức tính cần cù, ý chí vượt khó, lòng nhân ái, thủy chung, đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tinh thần “ tương thân tương ái”. Những giá trị trên đã làm nên một bản sắc rất riêng của con người Việt Nam, tạo sức mạnh nội sinh để dân tộc vượt qua khó khăn, thách thức trong lịch sử phát triển của đất nước. Trong giai đoạn hiện nay, giữ gìn và phát huy văn hóa, trong đó có văn hóa doanh nghiệp  không những là gìn giữ cội nguồn dân tộc, mà còn là nhiệm vụ quan trọng để củng cố nền tảng tinh thần xã hội, làm ra của cải nhiều hơn cho xã hội và góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.

 Nhận diện những “ảo vọng” xâm hại văn hóa

Bước vào kỷ nguyên số, văn hóa Việt Nam  đứng trước cả cơ hội lớn lẫn những thách thức chưa từng có. Công nghệ số và không gian mạng tạo điều kiện để lan tỏa tri thức, quảng bá hình ảnh đất nước, kết nối cộng đồng và khơi dậy nhiều giá trị tích cực. Nhưng cũng chính môi trường ấy đang bị lợi dụng để lan truyền thông tin sai lệch, cổ súy lối sống lệch chuẩn lan truyền tốc độ nhanh trên diện rộng, chĩa mũi nhọn dư luận nhận thức méo mó và làm xói mòn hệ giá trị, ảnh hưởng đến nền tảng tư tưởng của Đảng

Sự xâm hại đối với văn hóa không phải lúc nào cũng bộc lộ một cách trực diện mà thường xuất hiện dưới những biểu hiện tưởng như vô hại như: xem nhẹ văn hóa, coi văn hóa chỉ là lĩnh vực “mềm” thứ yếu; nhân danh tự do để hợp thức hóa phát ngôn cực đoan; lấy danh nghĩa đổi mới, cho rằng hội nhập đồng nghĩa với với hòa tan, không cần giữ Nếu không được nhận diện kịp thời, những biểu hiện ấy sẽ từng bước làmméo mó và suy giảm phân biệt đúng – sai, thật – giả, tốt – xấu trong đời sống xã hội.

Thâm độc hơn, các thế lực thù địch còn “ ảo vọng” phủ nhận những thành tựu và chính sách văn hóa của Đảng, Nhà nước, nhất là những chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu vùng xa. Các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề nhân quyền, dân tộc chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân, làm sai lệch cách nhìn về quan điểm chính sách văn hóa của Đảng và Nhà nước trong bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam.

Một biểu hiện khác rất đáng cảnh giác là cố tình tách văn hóa khỏi chính trị, coi văn hóa chỉ là hoạt động thuần túy về cảm xúc, nghệ thuật, giải trí, tín ngưỡng mà không cần sự định hướng về tư tưởng và đường lối. Luận điệu trên mục đích làm giảm vai trò của văn hóa trong đời sống, phủ nhận vai trò lãnh đạo và vị trí của Đảng đối với lĩnh vực văn hóa.

Ngoài ra, các thế lực thù địch, phản động lợi dụng lĩnh vực văn hóa phủ nhận các giá trị văn hóa truyền thống hướng về cội nguồn, bóp méo lịch sử, hạ thấp các giá trị truyền thống,tôn sùng lối sống phương Tây... Mục đích của những luận điệu trên nhằm làm phai nhạt văn hóa dân tộc, làm suy yếu ý thức tri ân, tưởng nhớ, tinh thần cộng đồng, trách nhiệm với gia đình, quê hương, đất nước; từ đó tác động làm suy yếu nền tảng tinh thần của xã hội, tác động tiêu cực đến niềm tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước và chế độ.

Đấu tranh với những “ảo vọng” xâm hại văn hóa không chỉ là bác bỏ các biểu hiện lệch chuẩn, luận điệu xuyên tạc, mà quan trọng hơn là giữ vững hệ giá trị, bản sắc và cốt cách Việt; đặt văn hóa đúng vị trí là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh của phát triển bền vững. Khi cái đúng được khẳng định, cái đẹp được lan tỏa thì những tác động tiêu cực sẽ không có điều kiện thẩm thấu sâu vào đời sống xã hội.

Giữ “lửa” cho văn hóa dân tộc, đập tan “ảo vọng” xâm hại văn hóa

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” và luận điểm này đã trở thành nguyên tắc chi phối, có ý nghĩa cơ bản, lâu dài, là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt quá trình phát triển văn hóa Việt Nam.

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh quan trọng của sự phát triển và là yếu tố trực tiếp góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam. Quan điểm này thể hiện nhất quán trong các văn kiện của Đảng qua nhiều thời kỳ, khẳng định vai trò đặc biệt của văn hóa trong việc củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, bồi dưỡng các giá trị nhân văn và xây dựng xã hội phát triển bền vững.

Đảng và Nhà nước luôn đặt văn hóa ở vị trí quan trọng. Tại cương lĩnh  Xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ đi lên Chủ nghĩa xã hội (1991), Đảng ta xác định những đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng trong đó có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Tại cương lĩnh   xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) được thông qua tại Đại hội XI  ( 2011), Đảng ta xác định mô hình chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam với 8 đặc trưng trong đó tiếp tục khẳng định có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Tại Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” đã chỉ rõ: “Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học.” Đặc biệt, Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu:“Chủ động đấu tranh chống các biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; chống các quan điểm sai trái, thù địch”. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã khẳng định vai trò, vị trí, ý nghĩa, tầm quan trọng của giá trị văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam, “phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa, con người Việt Nam thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc”.

Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới nhấn mạnh yêu cầu giữ gìn phẩm giá, danh dự, lòng tự trọng, uy tín; đề cao trách nhiệm nêu gương, nói đi đôi với làm. Đây là yêu cầu có ý nghĩa trực tiếp đối với việc giữ gìn văn hóa, bởi nếu cán bộ, đảng viên không tự giác giữ gìn đạo đức, lối sống, chuẩn mực ứng xử, thì rất khó tạo sức thuyết phục trong việc lan tỏa cái đúng, cái tốt và bảo vệ các giá trị nền tảng của xã hội. 

Phát biểu tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh: “Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, nói lên bản sắc của dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn”.

 Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 tiếp tục khẳng định xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, hiện đại, đậm đà bản sắc dân tộc là yêu cầu thiết yếu trong phát triển đất nước. Đảng nhấn mạnh văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần, mà còn là nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, củng cố đoàn kết xã hội và tạo nền tảng để đất nước vững bước vươn lên.

Tinh thần này tiếp tục được kế thừa trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng khi khẳng định: “Khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; phát huy giá trị văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam.”

Không thờ ơ trước mưu đồ “xâm hại văn hóa”

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là bảo vệ trong các văn bản, khẩu hiệu, mà thật sự hiện diện trong đời sống, trong suy nghĩ và hành động của mỗi người.

Nâng cao nhận thức của toàn dân về văn hóa, giữ gìn bản sắc và bồi đắp các giá trị của văn hóa, hiểu rõ văn hóa không chỉ là đời sống tinh thần, mà còn là nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh và động lực phát triển đất nước. Khi nhận thức đúng vai trò của văn hóa, mỗi cá nhân và tổ chức sẽ có trách nhiệm hơn trong gìn giữ, phát huy giá trị tốt đẹp của dân tộc và chủ động đấu tranh với những biểu hiện lệch chuẩn.

Chủ động bảo vệ văn hóa trên không gian mạng bằng cả quản lý, giáo dục và sáng tạo nội dung tích cực. Trong môi trường truyền thông số cạnh tranh rất mạnh về sự chú ý, cái đúng nếu khô cứng, chậm chạp, thiếu sức gợi mở thì khó lan tỏa bằng cái sai được trình bày khéo léo. Vì vậy, giữ gìn văn hóa trong kỷ nguyên số không chỉ là ngăn chặn cái xấu, mà còn là chủ động tạo ra nhiều hơn những nội dung tốt, đúng, có chiều sâu, có sức dẫn dắt và có khả năng lan tỏa.

Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh là tạo dựng không gian xã hội trong đó các giá trị chân, thiện, mỹ được bồi đắp; kỷ cương, đạo đức, trách nhiệm và tinh thần thượng tôn pháp luật được đề cao; những biểu hiện lệch chuẩn, phản văn hóa bị ngăn chặn, đẩy lùi. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp, đồng thời củng cố nền tảng tinh thần xã hội và sức đề kháng trước các tác động tiêu cực.

Phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên và người lao động, nhất là người đứng đầu, xây dựng văn hóa tại cơ quan, đơn vị thành một điểm tựa về chuẩn mực đạo đức, tinh thần trách nhiệm, kỷ cương và lối sống lành mạnh, lan tỏa các giá trị tích cực, củng cố niềm tin, tạo sức đề kháng trước những biểu hiện lệch chuẩn, góp phần giữ vững các hệ giá trị về văn hóanền tảng tinh thần xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thúc đẩy sáng tạo các giá trị văn hóa mới là làm cho văn hóa truyền thống được tiếp nối và lan tỏa bằng những hình thức thể hiện mới mẻ, hấp dẫn, phù hợp với nhiều đối tượng. Cần khuyến khích đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo nhiều tác phẩm có giá trị, biết khai thác chất liệu truyền thống bằng tư duy đổi mới để các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật vừa giàu bản sắc, vừa dễ tiếp nhận, không khô cứng, không nhàm chán và tiếp cận được nhiều đối tượng, độ tuổi trong xã hội.

Bên cạnh việc gìn giữ, văn hóa cũng cần được làm mới bằng sức sáng tạo. Truyền thống chỉ thật sự sống động khi được tiếp nối bằng những hình thức phù hợp với đời sống hôm nay. Vì vậy, cần khuyến khích đội ngũ văn nghệ sĩ, người làm truyền thông, người sáng tạo nội dung biết khai thác chất liệu truyền thống bằng tư duy đổi mới, tạo ra những sản phẩm văn hóa vừa giàu bản sắc, vừa gần gũi, hấp dẫn, dễ đi vào lòng người. Theo tôi, đó cũng là cách thiết thực để văn hóa không chỉ được bảo vệ trong các văn bản, khẩu hiệu, mà thật sự hiện diện trong đời sống, trong suy nghĩ và hành động của mỗi người.

Đập tan những “ảo vọng” xâm hại văn hóa không chỉ bằng ý kiến phản bác, mà trước hết bằng việc giữ gìn các giá trị văn hóa và bồi đắp văn hóa Việt Nam trong mỗi cá thể, mỗi gia đình và cộng đồng. Khi văn hóa còn vững, cốt cách Việt còn bền; và mọi âm mưu xâm hại văn hóa cũng khó có thể thẩm thấu, lan rộng. Đó cũng là cách thiết thực để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ chiều sâu tinh thần dân tộc. Thực tế tại Đảng bộ Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) đã chứng minh điều đó.

Ngay từ năm 2000, BIDV đã triển khai Đề án xây dựng và phát huy văn hóa doanh nghiệp, trên cơ sở đó ban hành 2 bộ Quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp và Quy tắc ứng xử nhằm xây dựng môi trường làm việc thân thiện, minh bạch và định hướng hành vi của cán bộ. Các Nghị quyết số 22/NQ-BIDV ngày 11/01/2021, HĐQT BIDV phê duyệt Chiến lược phát triển kinh doanh đến năm 2025, tầm nhìn 2030 và Nghị quyết số 48-NQ/ĐU ngày 22/4/2026 phê duyệt Chiến lược phát triển  BIDV đến năm 2030 tầm nhìn 2045 đều xác định “nguồn nhân lực và văn hóa doanh nghiệp” là 1 trong 3 trụ cột phát triển chính. BIDV từ đó tiếp tục tập trung xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, có năng lực, phẩm chất và cùng hướng tới mục tiêu chung, coi văn hóa doanh nghiệp là động lực phát triển của toàn hệ thống.

Nhờ chú trọng phát triển văn hóa doanh nghiệp mà Đảng bộ BIDV luôn vững vàng trong mọi thử thách sóng gió, an toàn trước “ảo vọng” xâm lăng văn hóa và hoàn thành tốt nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và ngành Ngân hàng giao phó.

(Còn nữa)

  Trần Xuân Hoàng – Phó Bí thư TT Đảng ủy, Ủy viên HĐQT BIDV

 Võ Thị Kim Sa – Ban Tuyên giáo Đảng ủy BIDV