Tư tưởng đổi mới sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Nền tảng tinh thần cho kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Đổi mới sáng tạo trong tư tưởng Hồ Chí Minh không phải là sự thay đổi nhất thời, càng không phải là sự phủ định giản đơn cái cũ, mà là quá trình vận động biện chứng, kế thừa và phát triển, nhằm giải phóng sức sản xuất, giải phóng con người, đưa dân tộc Việt Nam thoát khỏi nô lệ, lạc hậu, vươn tới độc lập, tự do, hạnh phúc.

Ngay từ khi tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thể hiện một tư duy đổi mới sáng tạo hiếm có. Người không rập khuôn, giáo điều, không sao chép mô hình cách mạng của bất kỳ quốc gia nào, mà luôn xuất phát từ thực tiễn Việt Nam, từ điều kiện lịch sử, văn hóa, xã hội cụ thể của dân tộc để vận dụng và phát triển lý luận cách mạng. Chính điều đó đã làm nên sức sống bền bỉ và giá trị trường tồn của tư tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt trong những bước ngoặt lịch sử của cách mạng Việt Nam.

Giai đoạn 1930-1945 là thời kỳ tư tưởng đổi mới sáng tạo của Hồ Chí Minh được thể hiện tập trung, rõ nét và mang tính quyết định. Sau 30 năm bôn ba khắp năm châu, bốn biển tìm đường cứu nước, đầu Xuân mới Tân Tỵ (năm 1941), Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc, trực tiếp lãnh đạo cách mạng trong nước. Cao điểm của tư duy đổi mới sáng tạo trong giai đoạn này được kết tinh tại Hội nghị Trung ương 8 Khóa I, họp ngày 5-8-1941 tại Pác Bó (Cao Bằng). Đây là Hội nghị có ý nghĩa lịch sử đặc biệt, đánh dấu bước chuyển chiến lược căn bản của cách mạng Việt Nam.

Trong bối cảnh chủ nghĩa phát xít hoành hành, chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn quyết liệt, tình hình trong nước và quốc tế có nhiều biến động phức tạp, Hội nghị Trung ương 8 đã đưa ra những quyết định mang tính đổi mới sáng tạo sâu sắc. Trước hết là việc xác định đúng đắn mâu thuẫn chủ yếu của xã hội Việt Nam lúc bấy giờ là mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với chủ nghĩa đế quốc xâm lược, từ đó đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, tạm gác lại những yêu cầu cách mạng khác.

Hội nghị cũng quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh (Việt Minh), thay đổi hình thức tập hợp lực lượng cách mạng theo hướng rộng rãi, linh hoạt, đoàn kết tối đa mọi tầng lớp nhân dân yêu nước, không phân biệt giai cấp, tôn giáo, xu hướng chính trị. Đồng thời, Hội nghị xác định phương pháp cách mạng phù hợp, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền khi thời cơ đến. Những quyết định đó cho thấy tư tưởng đổi mới sáng tạo của Hồ Chí Minh không chỉ thể hiện ở tầm nhìn chiến lược mà còn ở phương thức tổ chức, lãnh đạo và hành động cách mạng.

Cốt lõi của tư tưởng đổi mới sáng tạo Hồ Chí Minh trước hết thể hiện ở quan niệm về đổi mới. Đối với Người, đổi mới là phá cái cũ lỗi thời để thay bằng cái mới tiến bộ, phá cái xấu để xây dựng cái tốt, nhưng không phải phá bỏ tất cả, mà phải biết chọn lọc, kế thừa những yếu tố tích cực của cái cũ. Đổi mới phải xuất phát từ yêu cầu khách quan của thực tiễn và lợi ích của nhân dân, không phải từ ý chí chủ quan hay sự chạy theo hình thức.

Mục tiêu của đổi mới trong tư tưởng Hồ Chí Minh luôn nhất quán, đó là vì con người, vì dân tộc, vì độc lập, tự do và hạnh phúc của nhân dân. Đổi mới không phải để thay đổi cho mới lạ, càng không phải để phục vụ lợi ích của một nhóm người, mà nhằm giải phóng mọi tiềm năng của xã hội, khơi dậy sức sáng tạo của quần chúng, đưa đất nước phát triển bền vững.

Về tính chất, đổi mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh là một quá trình toàn diện, đồng bộ, lâu dài và liên tục. Đổi mới không chỉ trong lĩnh vực kinh tế, mà còn trong chính trị, văn hóa, xã hội, trong tư duy, phương pháp làm việc và phong cách lãnh đạo. Đổi mới phải gắn với ổn định, phát triển phải đi đôi với giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc.

Nguyên tắc, phương châm và phương pháp đổi mới trong tư tưởng Hồ Chí Minh thể hiện rõ tinh thần khoa học, thực tiễn và nhân văn. Người luôn nhấn mạnh phải xuất phát từ thực tế, tôn trọng quy luật khách quan, vừa làm vừa tổng kết, vừa rút kinh nghiệm, tránh nóng vội, chủ quan, duy ý chí. Đổi mới phải có bước đi phù hợp, chắc chắn, lấy hiệu quả thực tế làm thước đo, lấy sự đồng thuận của nhân dân làm nền tảng.

Một nội dung đặc biệt sâu sắc trong tư tưởng đổi mới sáng tạo Hồ Chí Minh là cách giải quyết mối quan hệ giữa cái cũ và cái mới. Người cho rằng cái mới ra đời từ trong lòng cái cũ, vì vậy không thể phủ định sạch trơn quá khứ. Cần giữ lại những gì hợp lý, tiến bộ, đồng thời mạnh dạn loại bỏ những gì lạc hậu, cản trở sự phát triển. Đây là tư duy biện chứng, giúp cách mạng Việt Nam tránh được những sai lầm cực đoan, giáo điều.

Sức mạnh của đổi mới, theo Hồ Chí Minh, trước hết và trên hết là nhân dân. Người khẳng định nhân dân là chủ thể sáng tạo lịch sử, là nguồn lực vô tận của cách mạng. Mọi đường lối, chủ trương đổi mới nếu không xuất phát từ lợi ích của nhân dân, không dựa vào nhân dân, không được nhân dân ủng hộ thì đều không thể thành công. Vì vậy, đổi mới phải gắn liền với phát huy dân chủ, tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân, khơi dậy khát vọng cống hiến và tinh thần sáng tạo trong toàn xã hội.

Những tư tưởng đó đã được Đảng ta vận dụng sáng tạo trong công cuộc đổi mới bắt đầu từ năm 1986. Trước khủng hoảng kinh tế - xã hội kéo dài, Đảng đã dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng tình hình, đổi mới tư duy, trước hết là tư duy kinh tế, từng bước chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thành tựu 40 năm đổi mới đã khẳng định giá trị to lớn của việc kiên định và vận dụng đúng đắn tư tưởng đổi mới sáng tạo Hồ Chí Minh.

Bước vào năm Bính Ngọ 2026 này, đất nước ta chính thức bước sang kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã quyết định những vấn đề đổi mới mang tầm chiến lược đối với tương lai và vận mệnh của dân tộc.

Cuộc đổi mới lần này không chỉ là tiếp nối, mà là sự phát triển ở tầm cao mới, toàn diện và sâu sắc hơn, nhằm đưa Việt Nam vững bước đi vào kỷ nguyên mới. Điều đó đòi hỏi Đảng ta tiếp tục kiên định tư tưởng Hồ Chí Minh, đổi mới mạnh mẽ hơn nữa tư duy lãnh đạo, phương thức cầm quyền, phát huy tối đa sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã tích lũy được những tiền đề quan trọng cho phát triển. Từ một nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, bị bao vây cấm vận, đến nay Việt Nam đã vươn lên trở thành nền kinh tế có quy mô trên nửa nghìn tỷ USD, nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao của khu vực; thu nhập bình quân đầu người vượt mốc 5.000 USD; đời sống Nhân dân không ngừng được cải thiện; vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được nâng cao.

Nhưng chính từ những thành tựu đó, những thách thức mới, gay gắt hơn, cũng hiện rõ. Đặc biệt, trong điều kiện Đảng cầm quyền duy nhất, mọi khiếm khuyết của bộ máy, mọi biểu hiện suy thoái, tham nhũng, lãng phí đều tác động trực tiếp đến niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chế độ. Vì vậy, Đại hội XIV của Đảng mang một trọng trách lớn lao, không chỉ xác định mục tiêu phát triển, mà còn phải trả lời thuyết phục bài toán về năng lực cầm quyền của Đảng trong giai đoạn mới. Cầm quyền không chỉ là giữ vai trò lãnh đạo về chính trị, mà là tổ chức thành công sự phát triển, bảo đảm công bằng xã hội, giữ vững kỷ cương pháp luật, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc trong một thế giới cạnh tranh khốc liệt.

Tư tưởng đổi mới sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là di sản lịch sử, mà là nguồn cảm hứng và kim chỉ nam cho hành động hôm nay và mai sau. Vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng đó chính là con đường vững chắc để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng phát triển, tự tin bước vào tương lai, xứng đáng với tầm vóc và bản lĩnh của một dân tộc anh hùng.