Trung Đông bốc lửa, giá dầu nhảy múa

Mới hơn một tuần kể từ khi xung đột Trung Đông nổ ra, giá dầu thô đã tăng mạnh. Kết thúc phiên giao dịch hôm 6-3, giá dầu thô WTI của Mỹ tăng 12%, lên gần 91 USD/thùng, mức tăng trong ngày lớn nhất trong gần sáu năm. Trong khi đó, dầu Brent đóng cửa quanh mức 93 USD/thùng. Giá các sản phẩm dầu tinh chế cũng tăng mạnh. Tại châu Âu, giá dầu diesel hàm lượng lưu huỳnh thấp trên sàn ICE Futures Europe đã tăng khoảng 50% trong tuần, mức tăng lớn nhất từng được ghi nhận.

Đây không phải là diễn biến bất ngờ bởi Trung Đông vốn được coi là “rốn dầu” của thế giới. Khu vực này chiếm gần một nửa trữ lượng dầu mỏ được xác định, cung cấp khoảng 30% tổng sản lượng dầu mỏ toàn cầu. Các nhà sản xuất dầu lửa hàng đầu khu vực là Saudi Arabia, Iraq, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Kuwait.

Là nước có trữ lượng dầu lửa thứ ba trên thế giới, Iran đương nhiên góp phần vào tiềm lực dầu lửa của Trung Đông. Nhiều năm nay, dù hoạt động sản xuất dầu lửa của Iran bị hạn chế do chịu lệnh trừng phạt quốc tế và không được đầu tư đúng mức, nhưng quốc gia này vẫn cung cấp 3,3 triệu thùng dầu thô mỗi ngày và khoảng 1,3 triệu thùng khí ngưng tụ (condensate) cùng nhiên liệu lỏng khác.

Sự gián đoạn dòng dầu từ Iran đương nhiên tác động tới nguồn cung toàn cầu. Không những thế, xung đột hiện nay đã không dừng trong lãnh thổ Iran mà lan sang các nước trong khu vực. Một số cơ sở dầu khí tại Saudi Arabia đã bị mảnh vỡ của drone Iran rơi vào, trong khi công ty năng lượng quốc gia QatarEnergy phải tạm dừng một phần sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng sau các cuộc tấn công của Iran vào căn cứ quân sự Mỹ đóng tại nước này.

Không chỉ là “thùng dầu” của thế giới, Iran còn kiểm soát eo biển Hormuz, nơi được coi là “yết hầu” của mạch năng lượng toàn cầu. Khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát, mọi cặp mắt đều đổ dồn về Hormuz. Về mặt địa lý, Hormuz là eo biển hẹp trải dài 212km, nối Vịnh Ba Tư với vùng biển Arab rồi đổ ra Ấn Độ Dương. Tuyến đường này, nơi hẹp nhất chỉ rộng khoảng 55km ở vùng nước nông, các tàu bè chỉ có thể lưu thông trên hai làn với chiều rộng mỗi bên là 3,2km.

Tuy nhiên, lối đi chật hẹp này là nơi trung chuyển khối lượng hàng hóa khổng lồ. Mỗi ngày, có khoảng 20 - 21 triệu thùng dầu thô và sản phẩm tinh chế đi qua đây, tương đương với 20% - 30% tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Bên cạnh đó, khoảng 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) thế giới cũng được vận chuyển qua Hormuz.

Trước việc Mỹ và Israel mở cuộc tấn công, Iran đã tuyên bố đóng cửa Hormuz và cảnh báo sẽ thiêu rụi bất kỳ tàu thuyền nào tìm cách đi qua. Trong khi đó, các tuyến vận tải hàng hải quan trọng kết nối châu Á với châu Âu và Bắc Phi đều phải đi qua khu vực Biển Đỏ và Trung Đông. Mới một tuần kể từ khi cuộc xung đột bùng nổ, đã có những dấu hiệu căng thẳng dọc theo các huyết mạch thương mại toàn cầu, từ xuất khẩu gạo bị kẹt tại các cảng đến giá phân bón tăng vọt trên toàn cầu. Nhiều chủ tàu chở dầu, các tập đoàn dầu khí lớn đã phải tạm dừng vận chuyển dầu thô, nhiên liệu và LNG qua eo biển Hormuz vì lo ngại rủi ro.

Khi các tuyến này gặp rủi ro hoặc phải điều chỉnh hải trình, chi phí logistics và thời gian vận chuyển quốc tế có thể gia tăng, qua đó tác động đến chuỗi thương mại toàn cầu. Các nhà phân tích dự báo, giá dầu có thể vọt lên khoảng 100 USD, thậm chí 140 USD mỗi thùng nếu tuyến hàng hải này bị phong tỏa kéo dài. Ông Bob McNally, cựu Cố vấn năng lượng Nhà Trắng và Chủ tịch Rapidan Energy Group, dự báo: “Một đợt đóng cửa kéo dài ở eo Hormuz chắc chắn sẽ gây suy thoái toàn cầu”. Ông cho rằng các nước châu Á sẽ đổ xô tích trữ dầu khí, dẫn đến một cuộc chiến giá chưa từng có.

Trước khi xung đột Trung Đông leo thang, Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) dự báo nền kinh tế toàn cầu sẽ tăng trưởng ở mức 3,3% trong năm 2026. IMF cho rằng vẫn còn quá sớm để đánh giá tác động kinh tế, đồng thời đang theo dõi sát sao các diễn biến, với một số rủi ro đối với nền kinh tế toàn cầu, bao gồm gián đoạn thương mại nhiều hơn, giá năng lượng tăng vọt và biến động trên thị trường tài chính.

Nhưng có điều chắc chắn là xung đột sẽ thử thách khả năng phục hồi của nền kinh tế toàn cầu vốn đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi thuế quan của Mỹ và các gián đoạn thương mại do tranh chấp giữa Mỹ và Trung Quốc. “Cuộc xung đột leo thang ở Trung Đông có thể tác động rất lớn đến nền kinh tế toàn cầu trên nhiều chỉ số, chẳng hạn như lạm phát và tăng trưởng kinh tế”, ông Dan Katz, Phó giám đốc điều hành tại IMF dự báo.