Trang bị kỹ năng cho nhà báo – “lá chắn mềm” trong phòng, chống ma túy

Đó là quan điểm được TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh, Giảng viên Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhấn mạnh trong tham luận về vai trò của các cơ sở đào tạo báo chí trong trang bị kỹ năng xây dựng tác phẩm phòng, chống ma túy.

Theo TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh, thực tế cho thấy chương trình đào tạo báo chí ở nước ta hiện nay hầu như chưa có học phần chuyên biệt về báo chí sức khỏe hay báo chí phòng, chống ma túy. Phần lớn phóng viên tiếp cận lĩnh vực này thông qua quá trình tác nghiệp thực tế, trong khi thiếu nền tảng kiến thức về y tế, tâm lý học, pháp luật và những kỹ năng chuyên biệt để xử lý một lĩnh vực nhạy cảm. Điều đó khiến nhiều tác phẩm vẫn thiên về phản ánh vụ việc, số liệu hoặc yếu tố giật gân, chưa phát huy đầy đủ vai trò định hướng, giáo dục và phòng ngừa.

Từ thực tiễn đó, TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh đề xuất các cơ sở đào tạo báo chí cần đổi mới chương trình theo hướng coi báo chí phòng, chống ma túy là một nội dung đào tạo chuyên sâu. Trước hết, cần xây dựng học phần về báo chí sức khỏe, trong đó có nội dung riêng về phòng, chống ma túy, được lồng ghép với các môn đạo đức nghề nghiệp, ngôn ngữ báo chí và kỹ năng tác nghiệp. Việc đào tạo bài bản ngay từ nhà trường sẽ giúp sinh viên báo chí có nền tảng kiến thức cần thiết trước khi bước vào nghề, thay vì chỉ tích lũy kinh nghiệm qua thực tiễn.

Theo TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh, nhà báo không cần trở thành bác sĩ hay chuyên gia pháp lý, nhưng phải hiểu những kiến thức cơ bản về cơ chế gây nghiện, các loại ma túy mới, quy định của pháp luật cũng như những yếu tố tâm lý của người sử dụng ma túy. Chỉ khi có đủ kiến thức nền tảng, người làm báo mới có thể đặt đúng câu hỏi, kiểm chứng thông tin chính xác và tránh vô tình lan truyền những nội dung sai lệch hoặc gây tác động tiêu cực đến cộng đồng.

Một đề xuất được TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh đặc biệt nhấn mạnh là xây dựng Bộ hướng dẫn tác nghiệp báo chí phòng, chống ma túy Việt Nam. Đây sẽ là tài liệu chuẩn hóa về thuật ngữ, quy trình tiếp cận nguồn tin, nguyên tắc thể hiện, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và cách xử lý thông tin trong lĩnh vực phòng, chống ma túy. Theo TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh, nhiều quốc gia như Australia hay Vương quốc Anh đã ban hành những bộ hướng dẫn tương tự để hỗ trợ phóng viên tác nghiệp, trong khi Việt Nam vẫn chưa có một tài liệu mang tính chuẩn mực và thống nhất.

Để xây dựng bộ hướng dẫn này, TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh đề xuất mô hình hợp tác liên ngành giữa các cơ sở đào tạo báo chí, cơ quan báo chí, các viện nghiên cứu về phòng, chống ma túy cùng các cơ quan quản lý nhà nước. Trong đó, các trường đào tạo báo chí đảm nhiệm nghiên cứu và phương pháp luận; các cơ quan báo chí đóng góp kinh nghiệm thực tiễn; các chuyên gia y tế, tâm lý và phòng, chống ma túy cung cấp cơ sở khoa học; còn các cơ quan quản lý bảo đảm cơ chế triển khai thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Không chỉ đổi mới chương trình đào tạo, theo TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh, báo chí hiện đại còn đòi hỏi phương thức đào tạo liên ngành. Người làm báo cần được tiếp cận đồng thời kiến thức về y học, tâm lý học, pháp luật và công nghệ số để có thể phản ánh toàn diện các vấn đề liên quan đến ma túy. Mô hình đào tạo liên ngành cũng là xu hướng được nhiều tổ chức quốc tế khuyến nghị đối với lĩnh vực báo chí sức khỏe trong những năm gần đây.

Đặc biệt, trước sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, việc trang bị kỹ năng số cho sinh viên báo chí trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo đó, các cơ sở đào tạo cần bổ sung những nội dung như kiểm chứng thông tin về các chất hướng thần mới, nhận diện những nội dung quảng bá ma túy được mã hóa trên không gian mạng, kỹ năng kể chuyện đa nền tảng và truyền thông số hướng tới giới trẻ. Đây là những kỹ năng không chỉ giúp nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí mà còn góp phần ngăn chặn thông tin độc hại lan truyền trên môi trường mạng.

Theo TS. Nguyễn Thị Tuyết Minh, đầu tư cho đào tạo chính là đầu tư cho hiệu quả của công tác truyền thông phòng, chống ma túy. Một nhà báo được trang bị đầy đủ kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội sẽ không chỉ phản ánh đúng bản chất của vấn đề mà còn góp phần thay đổi nhận thức, định hướng hành vi và lan tỏa những giá trị tích cực trong cộng đồng; mỗi tác phẩm báo chí sẽ thực sự trở thành một "lá chắn mềm", góp phần bảo vệ cộng đồng trước hiểm họa ma túy và nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống ma túy trong giai đoạn mới.