Trận đánh tiêu diệt căn cứ trung ương của quân Pol Pot ở Tà Sanh

Sau khi Phnom Penh thất thủ, chính quyền Khmer Đỏ rút chạy về phía tây và tây nam tỉnh Bát Tam Băng với ý đồ dựa vào vùng rừng núi hiểm trở giáp biên giới Thái Lan để củng cố lực lượng, chiến đấu lâu dài chống lại ta. Cơ quan trung ương của Pol Pot đóng ở thung lũng Tà Sanh, Săm Lốt, cách thị xã Bát Đom Bang khoảng 60km về phía tây nam và cách biên giới Thái Lan 12km.

Tại đây lực lượng của chúng khá đông (khoảng 8.000 quân). Tuy là căn cứ mới chuyển đến nhưng việc bố phòng của chúng ở đây khá vững chắc. Chúng lập thành 3 tuyến: Tuyến ngoài cùng là gia đình lính mà chúng đưa đi theo. Đến tuyến phòng thủ 1 với rất nhiều công sự, hầm hào và bãi mìn. Tiếp đến là tuyến phòng thủ 2 rồi mới đến căn cứ của cơ quan đầu não của Pol Pot . Lúc này, việc tiêu diệt bọn thủ lĩnh của chính quyền Khmer Đỏ là một vấn đề quan trọng đặc biệt đối với ta và bạn. Vì chưa tiêu diệt được bọn đầu sỏ này thì chúng vẫn dựa vào đại diện của chúng tại Liên hợp quốc gây bất lợi lớn cho bạn về mặt chính trị. Đầu tháng 3-1979, Tiền phương Bộ Quốc phòng của ta kết hợp với bạn đã quyết định mở chiến dịch mang tên Chiến dịch III, nhằm tiêu diệt toàn bộ cơ quan đầu não của chính quyền Khmer Đỏ.

Lực lượng tham gia Chiến dịch III gồm có Sư đoàn 10 , Sư đoàn 31 (Quân đoàn 3), Sư đoàn 309 của Quân khu 7, Trung đoàn 726 cùng các đơn vị pháo binh và xe tăng của Quân đoàn. Quân đoàn 3 được Tiền phương Bộ Quốc phòng giao là đơn vị tấn công chính, đánh chiếm căn cứ chỉ huy đầu não của chính quyền Khmer Đỏ ở Tà Sanh, Săm Lốt. Sư đoàn 309 và Trung đoàn 726 đánh phối hợp ở phía tây Pursat nhằm thu hút lực lượng địch, tạo điều kiện cho hướng tấn công chủ yếu của Quân đoàn 3.

Thực hiện nhiệm vụ của Tiền phương Bộ Quốc phòng giao, ngày 13-3-1979, Sở chỉ huy Quân đoàn ở Xiêm Riệp đã được di chuyển về Battambang để chỉ huy trận đánh.

Một điều thật không may đối với Quân đoàn, ngày 16-3-1979, Thiếu tướng Kim Tuấn - Tư lệnh Quân đoàn trên đường xuống kiểm tra công tác chuẩn bị chiến dịch của Sư đoàn 31 thì bị địch phục. Đồng chí Tư lệnh Quân đoàn bị thương nặng, ngày hôm sau thì hy sinh. Đây thực sự là một tổn thất lớn đối với Quân đoàn, đặc biệt trong bối cảnh cuộc chiến đấu của Quân đoàn đang diễn ra rất quyết liệt.

Sau khi nghiên cứu tình hình địch ở khu vực Tà Sanh, Săm Lốt, Quân đoàn quyết định: Sử dụng Sư đoàn 31 là lực lượng chủ yếu đánh vào căn cứ đầu não của Pol Pot ở Tà Sanh, Tức Sóc; Sư đoàn 10 đánh vào căn cứ Săm Lốt. Do giai đoạn này đang là cuối mùa khô, khu vực tác chiến toàn là rừng núi, không có sông suối nên nước rất hiếm. Bộ đội mỗi người mang theo một bi đông nước nhưng vẫn không đủ. Sư đoàn 10 và Sư đoàn 31 đều phải dùng xe tải chở nước đi theo. Riêng Sư đoàn 31 phải chở tới 100 thùng phi nước.

Sáng ngày 27-3, cuộc tấn công vào Tà Sanh bắt đầu. Ở hướng Sư đoàn 31, lúc 6 giờ 30 phút, Sư đoàn trưởng Phạm Đình Tê ra lệnh nổ súng. Các trận địa pháo binh của Sư đoàn và Quân đoàn đã cấp tập bắn vào căn cứ Tà Sanh. Trên hướng tấn công chủ yếu của Trung đoàn 866, lợi dụng lúc pháo binh bắn áp chế các mục tiêu, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3 - Mai Nga đã chỉ huy Tiểu đoàn cùng 4 xe thiết giáp xông lên tấn công. Khi phát triển đến gần mục tiêu thì vướng bãi mìn và bị địch bố trí ở các công sự, hầm hào chống trả quyết liệt, cùng 2 xe tăng địch đặt ngầm dưới đất dùng hỏa lực bắn chặn làm nhiều cán bộ, chiến sĩ thương vong. Đội hình Tiểu đoàn 3 phải phải dừng lại ở mép rừng. Trước tình hình đó, Trung đoàn trưởng Bùi Thanh Điếm quyết định đưa đại đội 5 của Tiểu đoàn 2 vu hồi luồn phía đông đánh vào cụm xe tăng địch. Đồng thời đưa tiếp 3 xe thiết giáp ở thê đội 2 lên tham gia tấn công. Sau 30 phút dùng hỏa lực các loại bắn cấp tập vào các mục tiêu trong căn cứ, mũi tiến công vu hồi của Đại đội 5, Tiểu đoàn 2 cùng 4 xe thiết giáp đã nổ súng tấn công vào cụm xe tăng địch.

Ở hướng chính diện của Tiểu đoàn 3, cả 4 xe thiết giáp cũng dàn hàng ngang dùng hỏa lực tấn công tiêu diệt các mục tiêu chi viện cho bộ binh tấn công. Từ phía bắc, mũi tiến công vu hồi của Tiểu đoàn 1 cũng đánh tới. Bị pháo binh ta bắn phá, nay lại thấy xe thiết giáp và bộ binh của ta từ phía trước mặt, phía bên sườn tấn công, địch hoảng loạn bỏ chạy. Thừa thắng, các xe thiết giáp của ta ào lên, dùng xích sắt trà lên các công sự, rất nhiều tên địch đã bị tiêu diệt.

Mất tuyến phòng thủ vòng ngoài, bọn đầu sỏ trong căn cứ trung tâm Tà Sanh hoảng loạn. Một mặt chúng điều lính và xe tăng ra chặn, mặt khác tìm cách trốn chạy. 8 xe thiết giáp cùng bộ binh Tiểu đoàn 3 tập trung hỏa lực đánh trả quyết liệt. Sau 30 phút chiến đấu, phần lớn quân địch ở đây đã bị tiêu diệt. Hai xe tăng địch bỏ chạy về hướng Săm Lốt nhưng cả 2 xe này đã bị cánh quân của Trung đoàn 24 chặn đánh, địch hoảng sợ bỏ luôn cả xe chạy tháo thân. Tiểu đoàn 3 cùng Đại đội 5 (Tiểu đoàn 2) đã nhanh chóng đột phá vào khu trung tâm của chính quyền Pol Pot . Tiểu đoàn 1 cũng hình thành một mũi đánh vào phía tây bắc căn cứ. Bị đánh ở nhiều hướng, bọn địch trong căn cứ hoảng loạn tháo chạy về phía tây nhưng hầu hết số tàn quân này bị ta đón lõng bắt làm tù binh. Các chiến sĩ nuôi quân của Tiểu đoàn 1 cũng tham gia đánh địch, bắn cháy 1 xe tăng.

Đến 10 giờ ngày 27-3, Trung đoàn 866 (Sư đoàn 31, Quân đoàn 3) đã làm chủ hoàn toàn căn cứ trung ương Pol Pot ở Tà Sanh. Trung đoàn tiếp tục truy quét rộng ra xung quanh cứ điểm. Tại đây ta thu 140 kho vũ khí, đạn dược, phương tiện chiến tranh của địch. Trong đó có hàng tấn vàng còn nguyên đai, nguyên kiện được chúng chôn dưới đất không kịp mang đi. Phát huy thắng lợi, sáng ngày 28-3, Trung đoàn 866 tiếp tục tiến về phía nam. Đến 10 giờ ngày 29-3, Tiểu đoàn 2 đánh chiếm được phum Tức Sóc - nơi đặt đài phát thanh và cơ quan trung ương của tàn quân địch. Cùng thời gian này, Tiểu đoàn 1 trên đường cơ động vào Tuôn Tắc đã phát hiện đánh chiếm đoàn xe con của cơ quan trung ương và Bộ Ngoại giao Khmer Đỏ , thu nhiều tài liệu quan trọng, trong đó có 2 con dấu Bộ Ngoại giao và Vùng IV cùng 1 hộ chiếu của Ieng Sary.

Về hướng tiến công của Sư đoàn 10 ở Săm Lốt, Trung đoàn 24 cũng chia thành 2 mũi tiến công. Mũi của Tiểu đoàn 5 do Tiểu đoàn trưởng Phạm Quang Hợi chỉ huy, từ ngày 25-3 đã bí mật xuyên rừng luồn về phía sau căn cứ Săm Lốt bao vây địch. Mũi chính diện do Tiểu đoàn 4 và Tiểu đoàn 6 đảm nhiệm, sáng 27-3, sau khi pháo binh bắn phá Săm Lốt, bộ binh Tiểu đoàn 4 và Tiểu đoàn 6 cùng xe tăng, xe thiết giáp từ 2 hướng nam và tây bắc đã dũng mãnh xông lên tiến công. Lúc đầu địch còn tổ chức chống trả, nhưng bị quân ta đánh mạnh và đặc biệt bị mũi vu hồi của Tiểu đoàn 5 đánh từ phía sau đến làm cho đội hình của chúng nhanh chóng bị phá vỡ. Địch hoảng loạn bỏ chạy. Xe tăng, xe thiết giáp cùng bộ binh của Trung đoàn liền tổ chức truy kích. Đến 17 giờ chiều ngày 27-3, Trung đoàn đã làm chủ hoàn toàn căn cứ Săm Lốt, diệt hàng trăm tên địch, bắt 152 tên; thu 105 xe vận tải, 2 xe tăng cùng nhiều súng các loại; giải phóng hơn 9 nghìn dân. Chiến dịch III đến đây cũng kết thúc.

Với chiến thắng Tà Sanh, Săm Lốt ta đã đập tan căn cứ trung ương cuối cùng của chính quyền Khmer Đỏ , gây cho địch tổn thất rất nặng nề về nhân lực, hậu cần và phương tiện chiến tranh. Giải phóng toàn bộ tỉnh Battambang, tạo điều kiện thuận lợi cho Cách mạng Campuchia phát triển. Rất tiếc, do khu vực rừng núi Tà Sanh hiểm trở, Pol Pot - Ieng Sary đã chạy thoát sang đất Thái Lan.