TP HCM hợp tác Đại học Texas Tech (Hoa Kỳ) tìm kiếm, xác minh hài cốt liệt sĩ

Đoàn công tác phía Mỹ gồm các đồng chủ nhiệm dự án như: TS Stephen Maxner, PGS-TS Alex Thái Đình Võ, cùng luật sư Tạ Thu Phong - trưởng nhóm nghiên cứu tại Việt Nam.

Cuộc làm việc nằm trong khuôn khổ hợp tác giữa hai bên nhằm khai thác dữ liệu lịch sử chiến tranh, phục vụ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, đặc biệt là các trường hợp chưa xác định danh tính hoặc chưa xác định được nơi an táng.

Tại buổi làm việc, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung - Chính ủy Bộ Tư lệnh TP HCM, đại diện Ban Chỉ đạo 515 TP HCM, đã gửi lời cảm ơn đoàn chuyên gia Mỹ vì sự hỗ trợ trong việc cung cấp và chia sẻ nguồn tư liệu liên quan đến chiến tranh Việt Nam.

Tại buổi làm việc, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung - Chính ủy Bộ Tư lệnh TP HCM, đại diện Ban Chỉ đạo 515 TP HCM, đã gửi lời cảm ơn đoàn chuyên gia Mỹ vì sự hỗ trợ trong việc cung cấp và chia sẻ nguồn tư liệu liên quan đến chiến tranh Việt Nam.

Thiếu tướng Trung nhấn mạnh, TP HCM đang triển khai “chiến dịch 500 ngày đêm” nhằm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, nhận được sự quan tâm của xã hội, cộng đồng mạng và nhiều nguồn thông tin trong nước. Tuy nhiên, quá trình triển khai đang gặp không ít khó khăn: nhân chứng lịch sử ngày càng ít, tuổi cao, trí nhớ suy giảm; nhiều địa điểm chôn cất đã thay đổi do đô thị hóa và thời gian.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung cũng đề nghị phía đối tác Mỹ hỗ trợ truy xuất, đối chiếu các nguồn dữ liệu liên quan đến các liệt sĩ hy sinh trên địa bàn TP HCM, đặc biệt trong giai đoạn 1968 và 1975 - thời kỳ diễn ra nhiều trận đánh ác liệt.

Đại diện phía Mỹ, TS Stephen Maxner cho biết, nhóm nghiên cứu có khả năng tiếp cận nhiều nguồn tư liệu quan trọng không chỉ tại Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson thuộc Đại học Texas Tech, mà còn từ Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Hoa Kỳ, các báo cáo sau tác chiến, nhật ký tham mưu hằng ngày, tài liệu từ cựu binh Mỹ và Australia, hình ảnh hàng không và ảnh vệ tinh.

Đặc biệt, một nguồn dữ liệu quan trọng là hệ thống hồ sơ CDEC (Combined Document Exploitation Center) - tập hợp tài liệu thu giữ từ chiến trường trong thời chiến, bao gồm giấy tờ của quân nhân tử trận, bị bắt hoặc tài liệu bỏ lại. Những tài liệu này từng được chuyển về Sài Gòn để phân tích trong thời chiến.

Theo TS Maxner, khi kết hợp CDEC với báo cáo sau chiến đấu, nhật ký đơn vị, lời kể nhân chứng và dữ liệu hình ảnh hiện đại, nhóm nghiên cứu có thể xây dựng các báo cáo đối chiếu có độ chính xác cao. Từ đó, có thể khoanh vùng các khu vực nghi có mộ tập thể hoặc nơi chôn cất liệt sĩ.

PGS-TS Alex Thái Đình Võ cho biết nhóm nghiên cứu hiện có khoảng 30 - 40 nhân sự tại Việt Nam, chia thành nhiều nhóm chuyên trách lập hồ sơ. Các tài liệu chiến trường như nhật ký, thư tay, sổ ghi chép thường gắn với đơn vị, trận đánh hoặc tọa độ cụ thể.

Tuy các tài liệu này không thể chỉ ra ngay vị trí chính xác để khai quật, nhưng chúng đóng vai trò rất quan trọng trong việc khoanh vùng khu vực nghi vấn. Sau đó, nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục xác minh bằng phương pháp thực địa, phân tích hình ảnh và phỏng vấn nhân chứng.

Điều này cho thấy quá trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ không chỉ là hoạt động khảo cổ đơn thuần, mà là sự kết hợp liên ngành giữa lịch sử, quân sự, công nghệ dữ liệu và nhân học.

Luật sư Tạ Thu Phong phân tích rằng hệ thống hồ sơ CDEC được chia thành hai nhóm chính: hồ sơ tình báo và hồ sơ chiến trường. Trong đó, hồ sơ chiến trường lại bao gồm nhiều dạng tài liệu khác nhau: Hồ sơ ghi rõ vị trí chôn cất; Danh sách liệt sĩ hoặc người mất tích theo khu vực; Tài liệu kỷ vật như thư tay, nhật ký, giấy khen của quân nhân.

Những tài liệu này không chỉ có giá trị trong việc xác minh danh tính liệt sĩ mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, giúp thân nhân có thêm thông tin về người thân đã hy sinh.

Từ đó, ông đề xuất TP HCM cử đội ngũ chuyên trách phối hợp trực tiếp trong việc tiếp nhận, đối soát và khai thác dữ liệu tại kho lưu trữ. Đồng thời, hai bên có thể xây dựng cơ chế làm việc thường trực, xác định danh sách địa điểm ưu tiên và đẩy nhanh tiến độ trong khuôn khổ chiến dịch 500 ngày đêm.

Một nội dung quan trọng được nêu tại buổi làm việc là việc mở rộng phạm vi hành chính của TP HCM sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Sau ngày 1/7/2025, địa bàn TP HCM mở rộng lên hơn 6.700 km² với dân số khoảng 14 triệu người.

Việc mở rộng này đồng nghĩa với phạm vi tìm kiếm hài cốt liệt sĩ cũng lớn hơn rất nhiều, bao gồm các chiến trường cũ từng diễn ra các trận đánh ác liệt trong giai đoạn 1966 - 1975 như Hòn Đá Lăn, Bình Ba, Láng Cà Thy, Gò Mây, Bình Lợi và Tân Sơn Nhất.

Đây là khu vực từng ghi nhận nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh và được an táng tạm thời trong chiến tranh, nhưng hiện nay việc xác định chính xác vị trí các hố chôn tập thể gặp rất nhiều khó khăn do thay đổi địa hình, đô thị hóa và thiếu dữ liệu chính xác.

Luật sư Tạ Thu Phong đề xuất xây dựng cơ chế phối hợp trực tiếp giữa hai bên, bao gồm việc lập danh sách địa điểm ưu tiên, chia sẻ dữ liệu thường xuyên và tổ chức các nhóm nghiên cứu liên ngành.

Hai bên cũng thống nhất có thể tổ chức các hội thảo chuyên đề nhằm nâng cao hiệu quả nghiên cứu và thúc đẩy tiến độ tìm kiếm. Dự kiến một hội thảo về công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ sẽ được tổ chức vào ngày 9/7.

Ngoài ra, phía TP HCM sẽ thành lập lực lượng chuyên trách nhằm phối hợp sâu hơn với nhóm nghiên cứu Mỹ trong việc phân tích tài liệu, xác minh thông tin và triển khai các hoạt động thực địa.

Phía Việt Nam đánh giá cao sự hỗ trợ từ phía Mỹ, đặc biệt là các nguồn tư liệu lịch sử quý giá có giá trị trong việc phục dựng sự kiện chiến tranh.

TS Stephen Maxner khẳng định Trung tâm của ông sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ, cung cấp tối đa dữ liệu để hỗ trợ Việt Nam trong việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ còn mất tích.

Sau buổi làm việc, các đại biểu hai bên đã đến dâng hoa, dâng hương tại các địa điểm tưởng niệm liệt sĩ ở Công viên Lê Thị Riêng, thể hiện sự tri ân đối với những người đã hy sinh.

Buổi làm việc giữa TP HCM và nhóm nghiên cứu Đại học Texas Tech đánh dấu bước tiến quan trọng trong hợp tác quốc tế về nhân đạo và lịch sử. Sự kết hợp giữa nguồn tư liệu chiến tranh phong phú từ phía Mỹ và nỗ lực khảo sát thực địa của Việt Nam được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá trong việc xác định vị trí các khu mộ tập thể, đồng thời góp phần trả lại danh tính cho các liệt sĩ còn chưa được tìm thấy.

Trong bối cảnh chiến dịch “500 ngày đêm” đang được triển khai, sự phối hợp đa nguồn lực, đa quốc gia này không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn mang giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện trách nhiệm đối với lịch sử và những người đã hy sinh vì đất nước.