Quyết tâm hoàn thành sứ mệnh tri ân của dân tộc

Đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” được hiện thực hóa bằng hành động

Truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc Việt Nam luôn được cụ thể hóa bằng hệ thống chủ trương, chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước trong nhiều thập niên qua.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày đất nước thống nhất. Thời gian đủ dài để hàn gắn nhiều vết thương chiến tranh, nhưng vẫn chưa đủ để khép lại nỗi đau của hàng trăm nghìn gia đình còn chưa biết nơi người thân của mình yên nghỉ. Trên dãy Trường Sơn hùng vĩ, nơi những cánh rừng già vẫn lặng lẽ lưu giữ dấu tích chiến tranh; trên các tuyến biên giới phía Bắc; trên đất nước bạn Lào, Campuchia vẫn còn biết bao anh hùng liệt sĩ chưa được tìm thấy hoặc đã được quy tập nhưng chưa thể xác định danh tính. Chính vì vậy, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS luôn được xác định là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng, thể hiện bản chất nhân văn sâu sắc và đạo lý của dân tộc.

Bước sang năm 2026, nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS được nâng lên tầm cao mới với nhiều quyết sách mang tính đột phá. Những chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo Đảng, Nhà nước; việc kiện toàn Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS; cùng hàng loạt cơ chế, chính sách đặc thù được Chính phủ ban hành đã thể hiện quyết tâm chính trị rất cao nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ trong lĩnh vực vốn được xem là vô cùng khó khăn và phức tạp. Đặc biệt, Quyết định số 1054/QĐ-TTg ngày 12-6-2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh sách thành viên Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS. Theo đó, đồng chí Phạm Thị Thanh Trà - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, được giao giữ cương vị Trưởng Ban Chỉ đạo. Cùng với đại diện các bộ, ngành và lực lượng chức năng, Ban Chỉ đạo có sự tham gia của hai cán bộ lãnh đạo Trung ương Hội CCB Việt Nam, gồm: Trung tướng Khuất Việt Dũng - Phó Chủ tịch Hội CCB Việt Nam và Đại tá Ngô Quang Phúc - Phó Trưởng Ban Công tác Trung ương Hội CCB Việt Nam.

Khác với nhiều chương trình trước đây, Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai với phương châm hành động toàn diện: Vừa tăng tốc tìm kiếm, quy tập trên thực địa; vừa đẩy mạnh giám định ADN; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ, kết nối dữ liệu dân cư, mở rộng hợp tác quốc tế và phát huy vai trò của truyền thông trong việc khơi dậy tinh thần tri ân trong toàn xã hội. Có thể nói, đây là lần đầu tiên nhiệm vụ tìm kiếm và xác định danh tính HCLS được tiếp cận như một chiến dịch tổng lực, nơi sức mạnh của ý chí chính trị, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và sức dân cùng hội tụ hướng đến một mục tiêu chung: Trả lại tên tuổi cho các anh hùng liệt sĩ.

Những con số biết nói và cuộc chạy đua với thời gian

Nếu coi Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS” là một cuộc hành quân đặc biệt trong thời bình thì 6 tháng đầu năm 2026 chính là chặng khởi đầu thể hiện rõ nhất quyết tâm chính trị và tinh thần hành động của cả hệ thống chính trị. Trong bối cảnh địa bàn tìm kiếm ngày càng phức tạp, thông tin lịch sử ngày càng khan hiếm, nhân chứng ngày càng ít đi theo quy luật nghiệt ngã của thời gian, những kết quả đạt được không chỉ mang ý nghĩa về mặt số lượng mà còn khẳng định hướng đi đúng đắn của chiến dịch.

Theo báo cáo tại Hội nghị sơ kết, lực lượng chuyên trách đã duy trì hoạt động của 24 đội tìm kiếm, gồm 8 đội làm nhiệm vụ trên đất nước bạn Lào, 11 đội tại Campuchia và 5 đội trong nước. Chỉ trong 6 tháng đầu năm, các lực lượng đã quy tập được 1.255 HCLS, trong đó có 314 hài cốt trong nước, 173 hài cốt tại Lào và 768 hài cốt tại Campuchia. Đặc biệt, việc phát hiện 3 mộ liệt sĩ tập thể tại tỉnh Tuyên Quang tiếp tục mở ra hy vọng giải mã thêm nhiều khoảng trống lịch sử, đồng thời cho thấy vẫn còn không ít địa bàn cần được tiếp tục khảo sát, xác minh bằng nhiều phương pháp khoa học hiện đại kết hợp với thông tin từ nhân chứng.

Lần đầu tiên, việc xác định danh tính HCLS được triển khai trên quy mô lớn với sự tham gia đồng bộ của nhiều lực lượng. Chỉ trong 6 tháng đầu năm, cả nước đã thành lập 297 tổ lấy mẫu với hơn 3.600 cán bộ, chiến sĩ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ. Sau khi tổ chức làm điểm tại cả bảy quân khu, lực lượng chức năng đã tiến hành lấy mẫu đối với 15.427 mộ liệt sĩ, trong đó có 10.979 mộ đủ điều kiện lấy mẫu, đạt hơn 71%. Bộ Công an đã thu nhận và lưu trữ hàng chục nghìn mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ, đồng thời từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu ADN phục vụ đối sánh. Dù số lượng thống kê tại các thời điểm khác nhau có sự chênh lệch do tiến độ cập nhật dữ liệu, nhưng kết quả bước đầu đã xác định được danh tính của nhiều liệt sĩ, mở ra hy vọng cho hàng nghìn gia đình còn đang mòn mỏi chờ đợi.

Có thể nói, ADN đang trở thành “chìa khóa vàng” mở cánh cửa đưa các liệt sĩ trở về với danh tính thật của mình. Nhưng để chiếc chìa khóa ấy phát huy hiệu quả cao nhất, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống ngân hàng gen, nâng cao năng lực giám định, xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ và tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các bộ, ngành.

Nếu trước đây khó khăn lớn nhất của công tác tìm kiếm HCLS là địa hình hiểm trở, bom mìn còn sót lại hay điều kiện thời tiết khắc nghiệt thì ngày nay, thách thức lớn nhất chính là thời gian. Theo quy luật tự nhiên, các CCB từng trực tiếp chiến đấu đang ngày càng ít dần theo thời gian, tuổi cao, sức khoẻ và trí nhớ suy giảm. Bên cạnh đó là quá trình đô thị hóa, phát triển hạ tầng, biến đổi khí hậu và sự thay đổi địa hình qua nhiều thập niên khiến dấu tích chiến trường ngày càng bị xóa mờ. Mỗi năm trôi qua là thêm nhiều nguồn thông tin quý giá vĩnh viễn mất đi.

Trong cuộc chạy đua ấy, khoa học và công nghệ trở thành lực lượng đồng hành đặc biệt quan trọng. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ngân hàng ADN, hồ sơ lịch sử, bản đồ chiến trường và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu đang từng bước thay đổi căn bản phương thức tổ chức tìm kiếm.

Phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị

Thực tiễn triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm cho thấy, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS không thể là nhiệm vụ của riêng một ngành hay một lực lượng. Đây là công việc đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội và sự đồng hành của nhân dân.

Bộ Quốc phòng tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong tổ chức tìm kiếm, quy tập; Bộ Công an đảm nhiệm việc thu nhận mẫu sinh phẩm, xây dựng ngân hàng ADN và triển khai giám định; Bộ Nội vụ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ và người có công; Bộ Ngoại giao thúc đẩy hợp tác với Lào, Campuchia cùng các đối tác quốc tế nhằm khai thác hồ sơ chiến tranh; Bộ Y tế và các cơ quan khoa học phát triển công nghệ giám định ADN; các địa phương chủ động rà soát thông tin, bảo đảm nguồn lực và phối hợp tổ chức thực hiện.

Đặc biệt, vai trò của Hội CCB Việt Nam tiếp tục được khẳng định như một “cầu nối ký ức”. Với hàng triệu hội viên từng trực tiếp tham gia chiến đấu hoặc phục vụ chiến đấu, CCB là lực lượng lưu giữ nhiều tư liệu, ký ức và thông tin quý giá về chiến trường, góp phần quan trọng vào việc xác minh địa điểm chôn cất liệt sĩ.

Tại Hội nghị sơ kết, phát biểu với tư cách Uỷ viên Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS, Trung tướng Khuất Việt Dũng - Phó Chủ tịch Hội CCB Việt Nam cho rằng, kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026 khẳng định hiệu quả của sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó Hội CCB Việt Nam đã chủ động triển khai nhiều giải pháp thiết thực nhằm phát huy vai trò của hội viên trong cung cấp thông tin, kết nối nhân chứng lịch sử và phối hợp với các lực lượng chức năng tìm kiếm, quy tập HCLS. Hưởng ứng Chiến dịch 500 ngày đêm, Hội CCB các cấp đã triển khai sâu rộng phong trào “CCB cung cấp thông tin, đi tìm đồng đội”, huy động hàng nghìn CCB, cựu quân nhân tham gia lấy mẫu HCLS tại các nghĩa trang, khảo sát thực địa, xác minh thông tin, dẫn đường cho các đội tìm kiếm và rà soát nhiều nguồn tư liệu về nơi chôn cất liệt sĩ. Đồng thời, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh thông qua hệ thống báo chí, bản tin và các chuyên trang, chuyên mục của Hội, góp phần lan tỏa trách nhiệm xã hội, khơi dậy sự tham gia của hội viên và nhân dân trong cung cấp thông tin phục vụ tìm kiếm, quy tập. Nhấn mạnh nhiệm vụ thời gian tới, Trung tướng Khuất Việt Dũng đề nghị tiếp tục phát huy vai trò của mạng lưới CCB và nhân chứng lịch sử; tăng cường phối hợp rà soát hồ sơ các trận đánh, xây dựng cơ sở dữ liệu, kết hợp chặt chẽ giữa tư liệu lịch sử, lời kể nhân chứng với các thành tựu của khoa học, công nghệ, đặc biệt là giám định ADN và chuyển đổi số.

Năm 2027, kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27.7.1947 - 27.7.2027) là dịp để nhìn lại chặng đường tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Nhưng ý nghĩa của những ngày kỷ niệm sẽ chỉ thực sự trọn vẹn khi hành trình đưa các anh hùng liệt sĩ trở về vẫn được tiếp tục bằng tất cả trách nhiệm, tình cảm và quyết tâm của cả dân tộc. Có thể sẽ còn nhiều năm nữa mới hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh này. Có thể vẫn còn những người lính mãi mãi nằm lại nơi chiến trường xưa vì dấu tích đã bị thời gian xóa nhòa. Nhưng điều quan trọng là dân tộc Việt Nam chưa bao giờ từ bỏ hành trình ấy.

Mỗi cuộc khảo sát được triển khai, mỗi mét đất được khai quật, mỗi hồ sơ được rà soát, mỗi mẫu ADN được giải mã, mỗi thông tin được xác minh và mỗi liệt sĩ được gọi đúng tên đều là minh chứng cho một chân lý thiêng liêng: Tổ quốc không bao giờ quên những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Chiến dịch 500 ngày đêm là hành trình nối quá khứ với hiện tại, kết nối khoa học với nhân văn, kết nối trách nhiệm của Nhà nước với nghĩa tình của nhân dân. Quan trọng hơn, đó là hành trình viết tiếp truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” bằng những việc làm thiết thực, để lịch sử không còn những khoảng trống, để mỗi anh hùng liệt sĩ đều có cơ hội trở về với gia đình, quê hương và tên tuổi của mình.

(Nguồn: Báo Cựu Chiến binh Việt Nam số 1651, ngày 1-7-2026)