Phản biện xã hội đối với Hồ sơ Dự án Pháp lệnh Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh

Tham dự có các đồng chí: Thượng tướng Phạm Hồng Hương - Phó chủ tịch Hội CCB Việt Nam; Đại tá Vũ Văn Kiệm - Phó cục trưởng Cục Pháp chế, Bộ Quốc phòng; Đại tá Hà Huy Khánh - Phó tư lệnh Bộ Tư lệnh Công binh cùng đại biểu các Bộ, ban, ngành, cơ quan, đơn vị và đại biểu là CCB, luật sư, nhà khoa học, nhà hoạt động thực tiễn, Hội CCB một số tỉnh, thành phố chịu ảnh hưởng nặng bởi bom mìn sau chiến tranh.

Dự án Pháp lệnh Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh là Dự án pháp luật có ý nghĩa quan trọng, là yêu cầu khách quan, cấp thiết nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về khắc phục hậu quả chiến tranh; tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho công tác điều tra, khảo sát, rà phá bom mìn, hỗ trợ nạn nhân, tuyên truyền giáo dục phòng tránh tai nạn, huy động nguồn lực trong nước và quốc tế, cũng như tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực đặc thù này.

Thực hiện Kế hoạch số 95/KH-MTTW-UB ngày 23-12-2025 của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về giám sát, phản biện xã hội năm 2026 và Quy chế phối hợp số 2767/QC-BQP-HCCBVN ngày 3-8-2023 giữa Bộ Quốc phòng và Hội CCB Việt Nam trong công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật; tư vấn pháp lý và xây dựng pháp luật về quân sự, quốc phòng, Trung ương Hội CCB Việt Nam tổ chức Hội nghị với tinh thần trách nhiệm cao nhất để góp phần hoàn thiện Dự án Pháp lệnh, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả khi được ban hành.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Trung tướng Khuất Việt Dũng khẳng định: Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh có vị trí, vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế- xã hội và ổn định đời sống nhân dân, luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của các cấp lãnh đạo Đảng và Nhà nước, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Hội nghị phản biện xã hội đối với hồ sơ dự án Pháp lệnh Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh chính thể hiện trách nhiệm chính trị - pháp lý của Hội CCB Việt Nam, đồng thời giúp Tổ Soạn thảo có thêm cơ sở thực tiễn, xã hội để hoàn thiện hồ sơ dự án Pháp lệnh, góp phần bảo đảm tính đúng đắn, phù hợp với thực tiễn và tính hiệu quả của Pháp lệnh khi được ban hành, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân, CCB, Cựu quân nhân, phát huy dân chủ và tăng cường sự đồng thuận xã hội. “Để Hội nghị phản biện đạt được mục tiêu, yêu cầu đề ra, Thường trực Trung ương Hội CCB Việt Nam trân trọng đề nghị các đại biểu, trên cơ sở đặt bài của Ban tổ chức hội nghị và quá trình nghiên cứu, hoạt động thực tiễn, với tâm thế của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học hoặc chịu ảnh bởi bom mìn, vật nổ sau chiến tranh, hãy tham gia góp ý, phản biện xã hội đối với hồ sơ dự án Pháp lệnh Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh một cách công tâm, khách quan, khoa học nhất” - Trung tướng Khuất Việt Dũng nhấn mạnh.

Dự thảo Pháp lệnh Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh gồm 6 chương, 34 Điều, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1-7-2027. Một số điểm mới nổi bật của Dự thảo Pháp lệnh Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh: Chuyển từ cách tiếp cận "rà phá bom mìn" sang quản lý rủi ro tổng thể; Thiết lập hệ thống phân cấp rủi ro 4 mức trên phạm vi toàn quốc; Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và bản đồ số rủi ro bom mìn; Thành lập Quỹ hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam; Quy định cụ thể hơn về hỗ trợ nạn nhân và tái hòa nhập cộng đồng; Đẩy mạnh ứng dụng AI, dữ liệu lớn và công nghệ hiện đại trong quản lý và rà phá bom mìn. Chính thức hóa Ngày hành động khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam (ngày 4-4).

Phát biểu tại Hội nghị, các đại biểu đều nhất trí cao với sự cần thiết ban hành Pháp lệnh Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh, cho rằng đây là bước tiến quan trọng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho công tác khắc phục hậu quả chiến tranh trong tình hình mới, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững. Qua nhiều năm triển khai công tác điều tra, khảo sát và rà phá bom mìn, vật nổ trên phạm vi cả nước, mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng diện tích đất còn ô nhiễm và nghi ngờ ô nhiễm vẫn rất lớn, tập trung chủ yếu tại các địa bàn từng diễn ra chiến sự ác liệt. Vì vậy, việc xây dựng Pháp lệnh là hết sức cần thiết để tạo cơ sở pháp lý thống nhất, đồng bộ cho công tác chỉ đạo, điều hành, huy động nguồn lực và ứng dụng khoa học công nghệ trong xử lý bom mìn, vật nổ sau chiến tranh. Đồng chí đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu làm rõ hơn cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương trong công tác quản lý rủi ro, chia sẻ dữ liệu và tổ chức thực hiện các chương trình, dự án khắc phục hậu quả bom mìn.

Đại diện Hội CCB tỉnh Quảng Trị - địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề bởi bom mìn, vật nổ sau chiến tranh - đánh giá cao việc Dự thảo Pháp lệnh đã dành một chương quy định về chế độ, chính sách đối với nạn nhân bom mìn và các chủ thể bị ảnh hưởng trực tiếp. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần nghiên cứu bổ sung các chính sách hỗ trợ sinh kế bền vững, tạo việc làm, hỗ trợ học nghề và tiếp cận tín dụng ưu đãi cho nạn nhân bom mìn, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nhằm giúp họ có điều kiện vươn lên ổn định cuộc sống.

Một số chuyên gia pháp lý cho rằng Dự thảo Pháp lệnh đã tiếp cận theo hướng quản lý rủi ro tổng thể, phù hợp với xu thế quốc tế và thực tiễn Việt Nam. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với Luật Đất đai, Luật Phòng thủ dân sự, Luật Đầu tư công, Luật Quy hoạch và các văn bản pháp luật có liên quan; đồng thời làm rõ trách nhiệm của các chủ đầu tư trong việc đánh giá, xử lý rủi ro bom mìn trước khi triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội.

Đại diện một số luật sư và nhà hoạt động thực tiễn đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung các quy định cụ thể hơn về trách nhiệm cung cấp thông tin, cảnh báo nguy cơ bom mìn cho người dân; tăng cường chế tài xử lý các hành vi tự ý thu gom, mua bán, vận chuyển vật liệu nổ trái phép; đồng thời phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, đặc biệt là Hội CCB các cấp trong công tác tuyên truyền, giáo dục phòng tránh tai nạn bom mìn tại cộng đồng.

Một số đại biểu phát biểu tham gia ý kiến đóng góp xây dựng Dự án Pháp lệnh Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh:

Phát biểu kết luận Hội nghị, Trung tướng Khuất Việt Dũng ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm, có cơ sở lý luận và thực tiễn của các đại biểu. Đồng chí khẳng định, các ý kiến phản biện đã tập trung làm rõ nhiều vấn đề quan trọng của Dự thảo Pháp lệnh như cơ chế quản lý nhà nước, chính sách đối với nạn nhân bom mìn, huy động nguồn lực xã hội, ứng dụng khoa học công nghệ và tăng cường hợp tác quốc tế.

Hội nghị cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành Pháp lệnh Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh và đánh giá cao nỗ lực của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc chuẩn bị hồ sơ, tổng kết thực tiễn, thể chế hóa 6 nhóm chính sách đã được Chính phủ thông qua. Pháp lệnh nếu được hoàn thiện và ban hành sẽ là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện pháp luật, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản của nhân dân, hỗ trợ nạn nhân, giải phóng nguồn lực đất đai, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và mở rộng hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, để Pháp lệnh bảo đảm tính khả thi, cần tiếp tục chỉnh lý theo hướng rõ trách nhiệm, rõ cơ chế, rõ nguồn lực, rõ đối tượng thụ hưởng và rõ công cụ thực thi. Những nội dung cần ưu tiên hoàn thiện gồm: Chuẩn hóa thuật ngữ; phân biệt mức độ ô nhiễm và mức độ rủi ro; bổ sung tiêu chí tác động dân sinh, phát triển kinh tế - xã hội; xác định rõ Bộ Quốc phòng là cơ quan đầu mối; quy định điều kiện, kiểm soát chất lượng hoạt động điều tra, khảo sát, rà phá; cụ thể hóa chính sách hỗ trợ nạn nhân; làm rõ trách nhiệm tài chính của chủ đầu tư; thiết kế Quỹ hỗ trợ minh bạch; bổ sung điều khoản xử lý vi phạm; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, Hội CCB và cộng đồng trong tuyên truyền, giám sát, phản biện xã hội.

Thường trực Trung ương Hội CCB Việt Nam sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến để gửi cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện Hồ sơ Dự án Pháp lệnh, góp phần xây dựng văn bản pháp luật có chất lượng, khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh trong giai đoạn mới.