Người lính giữ lửa nghề gốm

Khu phố Vĩnh Hồng từ lâu được biết đến là một trong những địa bàn có nghề gốm sứ truyền thống tiêu biểu vùng Đông Triều. Với người dân nơi đây, gốm không đơn thuần là nghề mưu sinh. Trong từng sản phẩm còn có giá trị văn hóa, lịch sử, kết tinh sự cần cù, sáng tạo của bao thế hệ. Bởi vậy, giữ nghề cũng là giữ một phần ký ức, bản sắc của quê hương.

Nhưng để một nghề truyền thống đứng vững trong nền kinh tế thị trường không phải chuyện dễ. Giá nguyên liệu tăng, thị trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, khách hàng đòi hỏi cao hơn về chất lượng, kiểu dáng và mẫu mã. Trước những thử thách ấy, các CCB ở Vĩnh Hồng không chọn cách đứng ngoài cuộc. Họ cùng nhau tìm hướng thích ứng, vừa giữ những kỹ thuật cốt lõi của nghề, vừa mạnh dạn đưa máy móc, khoa học kỹ thuật vào sản xuất.

Hiện Chi hội Gốm sứ khu phố Vĩnh Hồng có 16 hộ sản xuất, kinh doanh gốm sứ, trong đó 9 hộ là hội viên CCB. Đây là lực lượng nòng cốt trong phát triển kinh tế ở khu phố. Không chỉ mạnh dạn đầu tư, đổi mới phương thức sản xuất, các hội viên còn thường xuyên trao đổi kinh nghiệm về tạo hình, pha chế nguyên liệu, nung đốt, thiết kế mẫu mã, chia sẻ thông tin thị trường và giới thiệu khách hàng cho nhau. Từ những việc tưởng như nhỏ ấy, tinh thần đồng chí, đồng đội được chuyển hóa thành sức mạnh trong lao động sản xuất.

Ở Vĩnh Hồng, câu chuyện của CCB Phạm Văn Quý - chủ xưởng gốm Duy Anh là một minh chứng rõ nét. Hơn 30 năm qua, xưởng gốm của ông vẫn duy trì hoạt động ổn định, mỗi tháng sản xuất trung bình khoảng 1,8 triệu sản phẩm, kết nối với bạn hàng ở nhiều tỉnh, thành trong nước và một số thị trường như Lào, Trung Quốc, Campuchia.

Điều đáng nói, con đường làm kinh tế của người CCB này không bắt đầu từ sự thuận lợi. Rời quân ngũ trở về địa phương, ông Phạm Văn Quý mang trong mình di chứng chiến tranh, là thương binh hạng 4/4. Nhưng thương tật không làm người lính ấy chùn bước. Với ý chí tự lực, tự cường, ông bắt tay gây dựng sự nghiệp từ đôi bàn tay trắng, từng bước gây dựng cơ sở sản xuất và đứng vững trong cơ chế thị trường. Đến nay, xưởng gốm không chỉ mang lại thu nhập cho gia đình mà còn tạo việc làm ổn định cho khoảng 20 lao động, chủ yếu là con em CCB, thương binh, bệnh binh tại địa phương.

Ở ông Quý, dường như phẩm chất của người lính được nối dài từ chiến trường về với đời thường. Ông chia sẻ, dù chiến đấu bảo vệ Tổ quốc hay làm kinh tế, người lính đều phải có quyết tâm vượt qua khó khăn. Đặc biệt, những CCB trở về không đơn độc, bởi phía sau họ luôn có tình đồng chí, đồng đội. Tinh thần “Giúp nhau giảm nghèo, làm kinh tế giỏi” vì thế không dừng lại ở khẩu hiệu mà trở thành những việc làm cụ thể, thiết thực.

Giữ nghề gốm ở Vĩnh Hồng trước hết được bắt đầu từ việc giữ những bí quyết làm nghề. Trong quy trình sản xuất, khâu làm khuôn và tạo mẫu giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Một chiếc khuôn đạt yêu cầu phải có độ hút nước, độ cứng phù hợp, không cong, không vênh để sản phẩm sau khi tạo hình có độ nhẵn và đạt tiêu chuẩn. Sau đó là công đoạn nung. Gốm ở Vĩnh Hồng được nung liên tục khoảng 24 giờ ở nhiệt độ từ 1.200 đến 1.300 độ C. Nhờ vậy, sản phẩm có độ bền cao, dày, ít nứt vỡ; hoa văn được chạm khắc trực tiếp nên giữ được lâu.

Điều đáng quý là những kỹ thuật ấy không bị “đóng khung” trong cách làm cũ. Các hội viên CCB vừa giữ những giá trị cốt lõi của nghề, vừa ứng dụng công nghệ, đầu tư máy móc, cải tiến lò nung, đổi mới mẫu mã để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Cùng với đó là chú trọng truyền nghề cho thế hệ trẻ, để nghề gốm không chỉ tồn tại trong ký ức mà tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống hôm nay.

Từ cách làm ấy, hiệu quả kinh tế ngày càng rõ. Thu nhập bình quân của các hộ sản xuất đạt khoảng 100 triệu đồng/tháng/hộ. Các cơ sở sản xuất trong khu phố góp phần tạo việc làm cho hơn 250 lao động tại Vĩnh Hồng và các địa phương lân cận, với mức thu nhập ổn định khoảng 12-15 triệu đồng/người/tháng. Những con số ấy cho thấy, giữ nghề truyền thống không đối lập với phát triển kinh tế; ngược lại, khi biết đổi mới và thích ứng, nghề truyền thống có thể trở thành một nguồn lực quan trọng để người dân làm giàu chính đáng.

Cùng với hiệu quả kinh tế, các CCB còn chú trọng yếu tố phát triển bền vững. Các hộ sản xuất từng bước cải tiến lò nung, đầu tư thiết bị xử lý chất thải, giữ gìn vệ sinh khu vực sản xuất, bảo đảm an toàn lao động và phòng, chống cháy nổ. Đó cũng là cách những người lính năm xưa thể hiện trách nhiệm với cộng đồng: Làm kinh tế nhưng không đánh đổi môi trường; phát triển làng nghề nhưng phải hướng tới sự ổn định lâu dài.

Những kết quả đạt được đang tiếp thêm động lực để Chi hội CCB khu phố Vĩnh Hồng tiếp tục gắn công tác Hội với phát triển kinh tế, đời sống hội viên và sự phát triển của địa phương. Để nghề gốm được duy trì, phát triển, Chi hội CCB khu phố sẽ tiếp tục đoàn kết, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau trong sản xuất; khuyến khích hội viên mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật, đầu tư máy móc, đổi mới mẫu mã, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm. Cùng với đó, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quảng bá, mở rộng thị trường; chú trọng truyền nghề cho thế hệ trẻ, gắn bảo tồn nghề gốm với phát triển du lịch, từng bước xây dựng thương hiệu gốm Vĩnh Hồng.

Trong tiếng máy đều đều, giữa những khuôn gốm và ánh lửa hồng, lò gốm ở Vĩnh Hồng vẫn luôn đỏ lửa. Những mẻ gốm mới lại ra đời, mang theo trong mình hơi ấm của đất, của lửa và cả tâm huyết của những người lính Cụ Hồ đang lặng lẽ giữ nghề cho quê hương.