Một thời hoa lửa qua trang viết của nghệ sĩ Nguyễn Thị Bích Liên

Buổi ra mắt sách diễn ra trong không khí ấm áp, đậm nghĩa tình đồng đội. Những mái đầu bạc của các cựu thanh niên xung phong, những ánh mắt lặng đi khi nhắc về đồng đội đã ngã xuống, những cái nắm tay thật chặt sau nhiều năm gặp lại… tất cả đã tạo nên một không gian văn hóa đặc biệt - nơi ký ức chiến tranh không chỉ được kể lại bằng ngôn từ mà còn hiện hữu qua từng ánh nhìn, từng giọt nước mắt xúc động của những người từng đi qua lửa đạn.

Ở tuổi 78, nghệ sĩ Nguyễn Thị Bích Liên vẫn giữ được sự đôn hậu, giản dị của người phụ nữ Việt Nam từng đi qua chiến tranh. Sinh ra trên quê lúa Thái Bình giàu truyền thống cách mạng, bà sớm mang trong mình lý tưởng sống cống hiến cho đất nước. Mới 16 tuổi, cô gái trẻ Nguyễn Thị Bích Liên đã viết đơn bằng máu xin gia nhập lực lượng thanh niên xung phong.

Đó không chỉ là quyết định của tuổi trẻ đầy nhiệt huyết, mà còn là lựa chọn của một thế hệ thanh niên Việt Nam sẵn sàng gác lại những ước mơ riêng để lên đường bảo vệ Tổ quốc. Những năm tháng tuổi xuân của bà gắn liền với các tuyến đường sắt từ Ninh Bình vào Khu 4, với vùng đất Quảng Bình khói lửa - nơi “tọa độ lửa” ngày đêm hứng chịu bom đạn ác liệt của chiến tranh phá hoại.

Trong gian khổ và mất mát ấy, người nữ thanh niên xung phong năm nào đã sống trọn vẹn với lý tưởng cách mạng, với tinh thần “tim có thể ngừng đập nhưng đường không thể tắc”. Những câu chuyện trong “Thời hoa lửa” không được kể bằng giọng điệu bi tráng hay cường điệu hóa chiến tranh, mà bằng ký ức chân thực của một người trong cuộc. Chính sự giản dị ấy lại tạo nên sức lay động sâu xa. Ở đó có những đêm hành quân dưới mưa bom, có tiếng còi báo động xé màn đêm, có những người đồng đội mãi mãi nằm lại tuổi đôi mươi. Nhưng ở đó cũng có tiếng hát vang lên giữa chiến trường, có những bữa cơm sẻ nửa, những lá thư chuyền tay và cả niềm tin son sắt vào ngày đất nước thống nhất.

Có lẽ vì thế mà “Thời hoa lửa” không chỉ là hồi ký cá nhân, mà còn là bức chân dung tinh thần của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước - thế hệ đã đi qua chiến tranh bằng lòng yêu nước cháy bỏng và niềm tin không bao giờ tắt vào tương lai dân tộc.

Giới thiệu về tác phẩm, nhà văn Cao Thâm - Giám đốc Trung tâm Tác phẩm mới cho rằng, giá trị lớn nhất của “Thời hoa lửa” nằm ở tính chân thực và chiều sâu nhân văn. Cuốn sách không chỉ tái hiện cuộc sống chiến đấu, lao động gian khổ của lực lượng thanh niên xung phong mà còn là lời tri ân tha thiết đối với những người đã hy sinh vì độc lập dân tộc.

 Nếu “Thời hoa lửa” là dòng ký ức chảy về những năm tháng chiến tranh, thì tập thơ “Ký ức và lòng nhân ái” lại giống như tiếng lòng lắng sâu của một tâm hồn đã đi qua nhiều biến động cuộc đời nhưng vẫn giữ nguyên sự nhân hậu và niềm tin vào con người.

Tập thơ gồm 78 bài, được tuyển chọn nhân dịp tác giả bước sang tuổi 78. Không cầu kỳ về cấu tứ hay kỹ thuật biểu đạt, thơ Nguyễn Thị Bích Liên chạm tới người đọc bằng sự chân thành. Đó là những vần thơ viết về đồng đội, về quê hương, về những người mẹ tiễn con ra trận; là nỗi nhớ day dứt với những người đã nằm lại nơi chiến trường; là lòng biết ơn sâu nặng đối với Đảng, Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Nhà thơ, nhà báo Kim Quốc Hoa nhận xét rằng, thơ của Nguyễn Thị Bích Liên không nhiều dụng công về ngôn từ nhưng giàu cảm xúc và hơi thở cuộc sống. Sau mỗi câu chữ là trải nghiệm của một con người từng đi qua chiến tranh, từng chứng kiến sự hy sinh của đồng đội và luôn đau đáu với đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.

Điều đáng quý trong thơ bà chính là tinh thần nhân ái và niềm tin vào cuộc sống. Dù chiến tranh đã để lại nhiều mất mát, thơ của Nguyễn Thị Bích Liên không bi lụy mà luôn ánh lên vẻ đẹp của lòng yêu thương, của sự bao dung và khát vọng cống hiến. Đó cũng chính là vẻ đẹp văn hóa của con người Việt Nam - càng đi qua gian khó càng sáng lên phẩm chất nhân văn sâu sắc.

Phát biểu tại buổi lễ, nghệ sĩ Nguyễn Thị Bích Liên xúc động chia sẻ rằng hai cuốn sách là “đứa con tinh thần” bà đã ấp ủ suốt nhiều năm. Với bà, viết không chỉ để nhớ về cuộc đời mình mà còn để lưu giữ ký ức của cả một thế hệ từng sống và chiến đấu vì Tổ quốc. Bà nghẹn ngào nhắc đến những đồng đội đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường, những người không kịp trở về trong ngày đất nước thống nhất.

Trong dòng chảy của đời sống hiện đại, khi nhịp sống ngày càng gấp gáp, những tác phẩm như “Thời hoa lửa” và “Ký ức và lòng nhân ái” càng cho thấy giá trị đặc biệt của ký ức lịch sử và văn hóa tri ân. Đó không chỉ là những trang viết về chiến tranh, mà còn là bài học về lòng yêu nước, về đạo lý thủy chung và trách nhiệm của mỗi người đối với dân tộc.

Khi những ký ức ấy được kể lại bằng cảm xúc chân thành, lịch sử trở nên gần gũi hơn, có sức lay động và giáo dục sâu sắc hơn.

Hai tác phẩm của nghệ sĩ Nguyễn Thị Bích Liên không chỉ là hồi ức của riêng một con người, mà còn là tiếng lòng của cả một thế hệ thanh niên xung phong từng sống giữa mưa bom bão đạn nhưng vẫn giữ trọn niềm tin, lý tưởng và khát vọng cống hiến. Qua những trang viết đậm chất nhân văn ấy, vẻ đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của lòng yêu nước và tinh thần nhân ái tiếp tục được lan tỏa, trở thành nguồn sức mạnh tinh thần bền bỉ trong đời sống hôm nay.