Một chặng đường tri ân liệt sĩ

15 năm hoạt động (kể từ ngày thành lập (17.9.2010 - 17.9.2025), Hội HTGĐLS Việt Nam luôn nhận được sự quan tâm của các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các bộ, ban, ngành Trung ương và chính quyền địa phương. Với tôn chỉ mục đích: Hỗ trợ các gia đình liệt sĩ tiếp cận, thực hiện các chế độ chính sách của Đảng và Nhà nước, thu thập thông tin, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ (HCLS) còn thất lạc hoặc chưa xác định được danh tính bằng giám định ADN; tham gia nghiên cứu và đề xuất với các cơ quan quản lý Nhà nước về các giải pháp thực hiện chế độ chính sách tôn vinh và tri ân các anh hùng liệt sĩ, gia đình liệt sĩ. Vượt qua những khó khăn, thách thức của những ngày đầu mới thành lập, trụ sở đi mượn, phương tiện làm việc đi xin hoặc cán bộ tự mang ở nhà đến, làm việc không chế độ, không thù lao, với tinh thần tự nguyện vì mọi người đều hiểu đây là việc làm tình nghĩa vì đồng đội, vì nghĩa cử thiêng liêng.

Bước đi quan trọng đầu tiên trong hoạt động của Hội là việc xác định nội dung, phương pháp và hình thức hoạt động thích hợp của một tổ chức xã hội. Đối tượng phục vụ là các thân nhân gia đình liệt sĩ, những người đã cống hiến người thân yêu nhất, hy sinh vì Tổ quốc vì nhân dân; do đó cán bộ, hội viên phải biết ơn, trân trọng. Năm 2011, Hội tổ chức nghiên cứu, khảo sát, điều tra thực trạng về thân nhân liệt sĩ ở 3 vùng miền của đất nước tại các tỉnh Hưng Yên, Gia Lai và Bến Tre. Từ kết quả khảo sát, Hội đã có văn bản kiến nghị 8 nội dung với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, và các cơ quan chức năng để bổ sung, sửa đổi một số chính sách ưu đãi với liệt sĩ và gia đình liệt sĩ. Trong 2 năm 2014-2015, Hội và các tổ chức Hội đã tham gia có trách nhiệm cuộc Tổng rà soát việc thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng theo Chỉ thị 23/CT của Thủ tướng Chính phủ. Hội tiếp tục tham gia với các cơ quan chức năng để giải quyết các trường hợp đề nghị công nhận là liệt sĩ còn tồn đọng sau chiến tranh. Đầu năm 2025, Hội cùng phối hợp với các cơ quan đề nghị Chính phủ ra quyết định công nhận và cấp Bằng Tổ quốc ghi công cho 7 trường hợp.

Là thành viên của Ban chỉ đạo Đề án 150 của Chính phủ, Trung tướng Lê Văn Hân - Chủ tịch Hội (nay là Chủ tịch danh dự Hội) tâm huyết với việc tìm lại tên cho các liệt sĩ, nhưng rất thận trọng. Ông nói, Hội luôn tôn trọng mọi nguồn thông tin, nhưng Hội chỉ thực hiện 2 phương pháp bằng thực chứng và giám định ADN, đây là cách làm khoa học, chính xác nhất để xác định danh tính liệt sĩ. Trong thời điểm đó vào những năm 2011, 2012 lợi dụng nhu cầu tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, xuất hiện một nhóm người dã tâm lợi dụng vấn đề tâm linh, tự do tín ngưỡng và sự cả tin của thân nhân liệt sĩ để lập ra những “Trung tâm tìm kiếm hài cốt liệt sĩ” để lừa đảo, trục lợi làm một số thân nhân liệt sĩ “tiền mất, tật mang”, nỗi đau càng thêm nhức nhối. Bằng hai phương pháp khoa học nói trên, Hội đã ký hợp đồng giám định ADN với Viện Công nghệ sinh học thuộc viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện Pháp y quân đội, Viện Pháp y quốc gia thực hiện giám định ADN mẫu HCLS và mẫu sinh phẩm (MSP) thân nhân liệt sĩ do Hội cung cấp và miễn phí toàn bộ tiền cho gia đình liệt sĩ. Hội đã gửi 1.257 HCLS đã giám định xong 725 HCLS, xác định đúng 496 danh tính liệt sĩ. Cùng với phương pháp thực chứng, Hội đã trả lại tên cho trên 1.234 liệt sĩ, góp phần đẩy lùi nạn mê tín dị đoan. Hội đã tổ chức nhiều đợt lấy mẫu sinh phẩm của 1.750 thân nhân liệt sĩ ở 63 tỉnh thành, trong đó có 1.078 mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ (là Chuyên gia và Quân tình nguyện Việt Nam hy sinh ở Lào). Được sự đồng ý của Cục Người có công, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Hội đã tổ chức các đợt công tác để khai quật lấy 274 mẫu HCLS theo nhóm mộ tại các nghĩa trang liệt sĩ ở Quảng Bình, Quảng trị (cũ), Huế để giám định ADN, số mộ HCLS chưa giám định gửi vào ngân hàng gen liệt sĩ. Các tổ chức hội đã hỗ trợ 1.820 lượt gia đình liệt sĩ đưa hài cốt liệt sĩ về quê hương yên nghỉ, trong đó có hơn 40 HCLS được chuyển bằng tàu hỏa (miễn phí)cùng thân nhân đi cùng. Đây là kết quả sự phối hợp hoạt động giữa Hội và Tổng công ty Đường sắt Việt Nam. Điều mà các thân nhân liệt sĩ rất cảm động là khi vào phía Nam được Văn phòng đại diện của Hội tại TP. Hồ Chí Minh và các Hội Bình Phước, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu tiếp đón hỗ trợ phương tiện, thủ tục và làm lễ cất bốc di chuyển HCLS ra ga Sài Gòn rất trang trọng và chu đáo. Khi về đến các ga miền Bắc, Ga Hà Nội được Hội và các Hội địa phương và gia đình đón, cùng địa phương tổ chức lễ truy điệu an táng chu đáo, trang nghiêm thể hiện lòng thành kính biết ơn những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Cùng với hoạt động trả lại tên cho các liệt sĩ, nhiệm vụ hỗ trợ các gia đình liệt sĩ, mẹ VNAH có hoàn cảnh khó khăn cũng rất quan trọng. Hội và các tổ chức Hội đã làm tốt công tác tuyên truyền, vận động từ nguồn lực xã hội như doanh nghiệp, doanh nhân các nhà hảo tâm, các cơ quan, đơn vị quân đội, Chương trình nhắn tin tri ân liệt sĩ qua cổng 1400, chương trình “Gọi tên những vì sao đất nước” gửi tiền qua áp thiện nguyện TK 2707, các chương trình giao lưu nghệ thuật phối hợp với các đơn vị Truyền thông... đã đóng góp gần 180 tỷ đồng cho hoạt động tri ân liệt sĩ. Tặng 1.254 nhà tình nghĩa (60-80 triệu đồng/nhà), sửa chữa nâng cấp 128 nhà (30 triệu/nhà). Tặng 3.013 sổ tiết kiệm (3-5 triệu đồng/sổ), 1.450 suất học bổng cho các con, cháu liệt sĩ nghèo vượt khó (mỗi suất 2 triệu đồng), 671 xe lăn, xe đạp và 78.070 suất quà tới các gia đình liệt sĩ và Mẹ Việt Nam anh hùng ở tất cả các tỉnh, thành trong cả nước. Các tổ chức Hội đã phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức khám bệnh cấp thuốc miễn phí cho hơn 29.318 lượt đối tượng chính sách. Công tác thiện nguyện trong những năm gần đây đối với đồng bào các tỉnh miền Trung, miền núi phía Bắc khắc phục hậu quả thiên tai bão lũ; làm cầu dân sinh ở miền Tây, tặng quà đồng bào, học sinh miền núi, hàng chục ngàn suất cơm đến với bệnh nhân nghèo tại các bệnh viện...Ước tính khoảng hơn 10 tỷ đồng.

Công tác xây dựng và phát triển Hội thuận lợi có, nhưng khó khăn không phải ít, bởi không phải cán bộ tỉnh nào, sở nào cũng ủng hộ việc này. Trung tướng Lê Văn Hân - Chủ tịch danh dự Hội đã có lần nói với anh em trong Hội: “Chúng ta phải kiên trì, phải coi công tác phát triển Hội tại địa phương là một cuộc vận động cách mạng, không nôn nóng, mà cũng không thể ép họ được...”. 15 năm kiên trì tuyên truyền vận động, tổ chức Hội phát triển lớn mạnh. Hội HTGĐLS tỉnh Phú Thọ, đơn vị được thành lập đầu tiên ở cấp tỉnh, thành phố vào ngày 4-3-2012, từ đó đến nay đã phát triển 14 Hội và 3 Chi hội cấp tỉnh, thành phố (số Hội sau sáp nhập), gần 90 chi hội cấp cơ sở và gần 7.500 hội viên tâm huyết với công tác tri ân liệt sĩ ở các địa phương trên cả nước.

Công tác tuyên truyền đối ngoại bền bỉ, liên tục và lan tỏa sâu rộng trong xã hội và điều đặc biệt những năm gần đây được Ban đối ngoại Trung ương đồng ý, Hội đã có quan hệ với Viện Hòa Bình Hoa Kỳ và các Cựu chiến binh Mỹ, các trường đại học Hoa Kỳ. Thông qua tham gia đối thoại, hội thảo các CCB Mỹ đã trao cho Hội 21 tập hồ sơ về mộ chôn tập thể bộ đội Việt Nam trong chiến tranh, 20 Hồ sơ chứng tích chiến tranh, hiện vật của liệt sĩ, Trường Đại học Georgia phối hợp mang máy rađa xuyên đất sang khảo sát vị trí mộ chôn liệt sĩ tập thể ở một số địa điểm... Hội đã báo cáo Ban Chỉ đạo Quốc gia 515. Vào cuối năm 2024, căn cứ tài liệu CCB Mỹ cung cấp, Đội Quy tập K72 đã khai quật tại sân bay Lộc Ninh - Bình Phước tìm được 135 hài cốt liệt sĩ.

Kết quả trên có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần cùng Đảng, Nhà nước và nhân dân ta xoa dịu nỗi đau do chiến tranh để lại. Giờ đây, Hội thật sự là địa chỉ tin cậy, là cầu nối giữa thân nhân, gia đình liệt sĩ với Đảng, Nhà nước, uy tín, vị thế của Hội được ghi nhận và đánh giá cao. Đảng, Nhà nước đã tặng Huân chương Lao động hạng Ba cho Hội HTGĐLS Việt Nam và Trung tướng Lê Văn Hân - Chủ tịch danh dự Hội.

Đại hội đại biểu Hội HTGĐLS Việt Nam lần thứ IV nhiệm kỳ 2025-2030 mở ra một gia đoạn mới trong hành trình tri ân liệt sĩ, cùng dân tộc bước vào kỷ nguyên mới dưới ánh sáng Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV. Mặc dù còn rất nhiều khó khăn, thủ thách; nhưng có thể khẳng định tri ân liệt sĩ như một dòng chảy từ thế hệ này qua thế hệ khác trong lòng dân tộc với đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa”. Đại hội lần thứ IV Hội HTGĐLS Việt Nam với chủ đề: Đoàn kết, tâm huyết, nghĩa tình, hiệu quả và phát triển; Hội và các tổ chức Hội làm hết sức mình để tri ân những hy sinh to lớn của các Anh hùng liệt sĩ cho đất nước ta “nở hoa độc lập, kết quả tự do” hạnh phúc như ngày hôm nay.

(1) Phó chủ tịch - Tổng thư ký Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam