Lời đồn độc địa

Đáng buồn và đáng phẫn nộ hơn, trong thời đại số hôm nay, thứ bạo lực vô hình ấy lại được sử dụng ngày càng trơ tráo, lạnh lùng và có tính toán, đặc biệt khi nạn nhân là những nghệ sĩ, những người của công chúng.

Tin đồn thất thiệt cho rằng nghệ sĩ Quốc Khánh, người gắn liền với hình ảnh “Ngọc Hoàng” trong chương trình Táo Quân đêm giao thừa mấy chục năm qua, vai diễn in đậm trong lòng nhiều thế hệ khán giả rằng “ông bị ung thư di căn”, lan truyền chóng mặt trên mạng xã hội mấy ngày qua là một ví dụ điển hình, trắng trợn và khó chấp nhận.

Một thông tin hoàn toàn bịa đặt, không nguồn gốc, không kiểm chứng, được tung ra chỉ để câu view, câu like, kiếm tương tác rẻ tiền. Trong khi thực tế, nghệ sĩ vẫn khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường, thậm chí vui vẻ gặp gỡ bạn bè.

Sự thật ấy đủ để phơi bày bản chất vô đạo đức của những kẻ tung tin và những người vô trách nhiệm tiếp tay lan truyền.

Cần khẳng định rõ ràng, đây không phải là “tin đồn cho vui”, càng không phải “hiểu lầm vô hại”. Đó là hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm và quyền con người.

Bệnh tật, đặc biệt là ung thư, không phải trò đùa. Đó là nỗi đau, là ám ảnh của hàng triệu gia đình. Đem nỗi đau ấy ra làm công cụ câu view là sự sa đọa về đạo đức, là biểu hiện rõ ràng của sự xuống cấp nhân tính.

Đáng lo ngại hơn, những tin đồn kiểu này không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Chúng được “sản xuất”, “đóng gói” và “lan truyền” trong một hệ sinh thái mạng xã hội méo mó, nơi một bộ phận người dùng sẵn sàng đánh đổi danh dự người khác lấy vài nghìn lượt xem, vài trăm lượt thích, thậm chí vài đồng quảng cáo.

Ở đó, sự thật bị đẩy xuống hàng thứ yếu, còn lòng tham và sự vô cảm thì được nuôi dưỡng.

Cần phải nhấn mạnh rằng, pháp luật Việt Nam không đứng ngoài không gian mạng. Luật An ninh mạng năm 2018 quy định rõ việc nghiêm cấm hành vi đăng tải, phát tán thông tin bịa đặt, sai sự thật, gây hoang mang trong Nhân dân, xâm phạm danh dự, uy tín của cá nhân. Nghị định 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung) quy định xử phạt hành chính đối với hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xúc phạm uy tín, danh dự của tổ chức, cá nhân, với mức phạt có thể lên tới hàng chục triệu đồng.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, người vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự về tội vu khống hoặc lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Nói cách khác, mạng xã hội không phải là “vùng đất vô luật”. Quyền tự do ngôn luận được Hiến pháp bảo đảm, nhưng không đồng nghĩa với quyền bịa đặt, vu khống hay gieo rắc hoang mang. Mỗi cú nhấn “đăng”, “chia sẻ” đều gắn với trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm xã hội cụ thể.

Bên cạnh pháp luật, vấn đề còn nằm ở chuẩn mực đạo đức và văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Đạo đức số không phải khái niệm xa vời, đó là sự trung thực khi chia sẻ thông tin; là ý thức kiểm chứng trước khi lan truyền; là sự tôn trọng danh dự, nhân phẩm và đời sống riêng tư của người khác.

Không ai có quyền nhân danh “người dùng mạng” để đứng ngoài lương tri.

Những lời biện minh kiểu “tôi chỉ chia sẻ lại”, “thấy người khác đăng thì đăng theo”, “không biết thật hay giả” là những cái cớ yếu ớt và hèn hạ.

Chia sẻ tin giả cũng là tiếp tay cho tin giả. Lan truyền lời bịa đặt cũng là đồng lõa với sự tổn thương. Trên không gian mạng, không có khái niệm “vô can” khi đã chủ động nhấn nút lan truyền.

Đối với nghệ sĩ, hậu quả không chỉ dừng ở sự bức xúc cá nhân. Gia đình hoang mang, bạn bè lo lắng, khán giả bị dẫn dắt bởi thông tin sai lệch. Uy tín, hình ảnh gây dựng cả đời có thể bị tổn hại chỉ bởi một lời đồn ác ý. Những tổn thương tinh thần ấy là thật, dù không đo đếm được bằng con số.

Câu chuyện tin đồn về nghệ sĩ Quốc Khánh vì thế không chỉ là câu chuyện của một cá nhân, mà là hồi chuông cảnh báo về sự xuống cấp trong văn hóa sử dụng mạng xã hội. Khi cái xấu được dung túng, cái ác được che chắn bởi sự thờ ơ, thì không gian mạng sẽ trở thành bãi rác thông tin, nơi bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân tiếp theo.

Đã đến lúc phải nhìn thẳng và nói thẳng, sử dụng mạng xã hội là một quyền, nhưng đồng thời là một trách nhiệm. Trách nhiệm với pháp luật, với đạo đức xã hội và với chính lương tri của mỗi người.

Một xã hội văn minh không thể chấp nhận việc nỗi đau của người khác bị biến thành trò tiêu khiển, và danh dự con người bị đem ra đổi chác lấy những con số ảo vô nghĩa trên màn hình.