KỲ 2: Pu Tó Cọ – “Đôi mắt” Điện Biên lặng lẽ giữa đại ngàn

"Đôi mắt thần" Mường Phăng: Từ đỉnh cao chiến sử đến nỗi niềm trăn trở hôm nay

(Tiếp theo kỳ trước) 

KỲ 2: Pu Tó Cọ – “Đôi mắt” Điện Biên lặng lẽ giữa đại ngàn

Mang trong mình những giá trị lịch sử đặc biệt, từng là “đài quan sát chiến lược”, góp phần quan trọng vào thắng lợi của Chiến dịch Điện Biên Phủ, thế nhưng di tích trên đỉnh Pu Tó Cọ (Mường Phăng) hôm nay vẫn nằm lặng lẽ giữa núi rừng. Sự thiếu vắng những dấu mốc nhận diện, những hạng mục đầu tư và bảo tồn tương xứng khiến những người yêu lịch sử, trân trọng di sản không khỏi băn khoăn, trăn trở.

Hiện trạng còn hoang sơ và một nỗi niềm trăn trở

Có thể nói, về với Mường Phăng là về với cội nguồn của lịch sử, cội nguồn của chiến thắng. Người Điện Biên rất tự hào khi khu rừng Mường Phăng được chọn làm Sở chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ:

“Vinh quang thay đất Mường Phăng

Có hầm Đại tướng, có rừng chỉ huy”.

Mặc dù Chiến dịch Điện Biên Phủ đã lùi xa hơn bảy thập kỷ, nhưng những dấu tích của chiến trường năm xưa vẫn luôn là niềm tự hào và là một phần ký ức thiêng liêng của dân tộc.

Trong không gian lịch sử ấy, Di tích Sở Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ tại Mường Phăng dưới chân núi Pú Đồn ngày càng được quan tâm, đầu tư, trở thành điểm đến quen thuộc của du khách. Thế nhưng, cách đó không xa, di tích Đài quan sát trên đỉnh Pu Tó Cọ (bản Khá, xã Mường Phăng) vẫn còn khá khiêm nhường và chưa thực sự được nhiều người biết đến.

Đây là một điểm nằm trong hệ thống Di tích quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ. Tuy nhiên, hành trình tìm đến Đài quan sát Pu Tó Cọ hiện nay vẫn còn nhiều trở ngại.

Từ trung tâm phường Điện Biên Phủ, du khách di chuyển khoảng hơn 20km để đến Mường Phăng, sau đó đi bộ khoảng 9km theo một con đường mòn nhỏ, chỉ rộng chừng 1m, xuyên qua khu rừng già.

Với những người yêu thích khám phá, hành trình ấy có thể mang đến một trải nghiệm đặc biệt. Nhưng khi đặt chân lên tới nơi, điều khiến nhiều người không khỏi suy tư lại là sự hiện diện khá mờ nhạt của chính di tích mà mình đã vượt qua một chặng đường không ngắn để tìm đến.

Tại vị trí từng đặt Đài quan sát trên đỉnh Pu Tó Cọ, trước đây có một tấm bia bê tông rộng khoảng 1m², ghi dấu sự kiện lịch sử năm 1954. Đến nay, tấm bia không còn, khu vực di tích cũng không giữ được diện mạo như trước.

Nơi từng được ví như “đôi mắt” của Sở Chỉ huy chiến dịch hiện gần như chưa có dấu hiệu nhận diện rõ ràng: chưa có tọa độ, mốc giới GPS được thể hiện thuận tiện cho việc tìm kiếm, chưa có biển chỉ dẫn hay bia giới thiệu về di tích; các hạng mục tôn tạo, bảo tồn và phục vụ tham quan cũng còn hạn chế.

Giữa núi rừng Mường Phăng, một địa điểm từng chứng kiến những hoạt động và quyết định có ý nghĩa đặc biệt đối với chiến dịch năm xưa vẫn lặng lẽ nằm đó, như chờ được quan tâm, gìn giữ và phát huy hơn nữa để câu chuyện lịch sử nơi đây được nhiều người biết đến.

Bài toán quản lý và trách nhiệm gìn giữ di tích

Hiện nay, di tích Đài quan sát Chiến dịch Điện Biên Phủ tại Mường Phăng được giao cho Bảo tàng Điện Biên Phủ trực tiếp quản lý, bảo vệ.

Di tích đã được khoanh vùng bảo vệ, với Khu vực 1 rộng 160m2 và Khu vực 2 rộng 5.230.50m2. Tuy nhiên, địa hình rừng núi hiểm trở, điều kiện tiếp cận khó khăn, nguồn lực đầu tư còn hạn chế cùng những yêu cầu bảo vệ đặc thù đang đặt ra không ít thách thức đối với công tác quản lý và bảo tồn.

Có lẽ cũng từ những khó khăn ấy, một địa điểm lịch sử giàu ý nghĩa như Pu Tó Cọ vẫn chưa có được diện mạo tương xứng với những giá trị mà nơi đây đang lưu giữ.

Đôi khi, để một di tích được nhận diện và cảm nhận rõ hơn, có thể không cần những công trình quá lớn. Một tấm bia giới thiệu, một biển chỉ dẫn rõ ràng hay những dấu mốc giúp du khách xác định chính xác vị trí từng đặt Đài quan sát cũng có thể khiến hành trình tìm về di tích trở nên trọn vẹn và ý nghĩa hơn.

Bởi di tích không chỉ là một địa điểm trên bản đồ. Đó còn là nơi để thế hệ hôm nay hình dung về những tháng ngày gian khổ, về trí tuệ, ý chí và bản lĩnh của những con người đã góp phần làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ. Đó cũng là nơi để những câu chuyện của quá khứ tiếp tục được kể lại, để lịch sử không chỉ nằm trong những trang sách mà còn hiện diện trong không gian mà thế hệ trước từng đi qua.

Những du khách, nhà nghiên cứu tìm về Pu Tó Cọ với mong muốn được tận mắt chứng kiến không gian từng gắn với Sở Chỉ huy chiến dịch, với Đại tướng Võ Nguyên Giáp và những quyết định lịch sử năm xưa, vì thế khó tránh khỏi đôi chút ngậm ngùi khi trước mắt vẫn là một không gian còn nhiều nét hoang sơ, cỏ cây phủ quanh.

Điều đáng suy ngẫm là một địa điểm từng giữ vai trò quan trọng trong hành trình đi đến thắng lợi của Chiến dịch Điện Biên Phủ vẫn chưa được phát huy đầy đủ giá trị lịch sử và giáo dục truyền thống.

Đây không chỉ là câu chuyện về một con đường còn khó đi hay một tấm bia đã không còn. Sâu xa hơn, đó là câu chuyện về cách chúng ta gìn giữ ký ức và trao truyền những giá trị lịch sử cho các thế hệ mai sau.

Có thể, việc bảo tồn một di tích nằm giữa núi rừng không phải là điều dễ dàng. Nhưng chính vì vậy, càng cần sự chung tay và một cách làm phù hợp, để những địa danh từng ghi dấu những thời khắc lớn của dân tộc có thể được gìn giữ lâu dài, đồng thời trở thành những điểm đến giúp lịch sử đến gần hơn với công chúng.

Đỉnh Pu Tó Cọ vẫn ở đó, giữa đại ngàn Mường Phăng.

Lặng lẽ, bình yên, nhưng phía sau sự tĩnh lặng ấy là một câu chuyện lịch sử đáng được nhắc nhớ.

Và có lẽ, điều di tích cần lúc này không chỉ là những lời nhắc nhớ, mà còn là sự quan tâm thiết thực và phù hợp hơn, để “đôi mắt” năm xưa của chiến dịch tiếp tục được nhận diện, được trân trọng và được kể lại theo một cách xứng đáng.

Đó cũng là cách chúng ta gìn giữ không chỉ một di tích, mà còn gìn giữ một phần ký ức của Điện Biên, của một thời lịch sử hào hùng – để những câu chuyện của quá khứ tiếp tục đồng hành cùng các thế hệ hôm nay và mai sau.

(Còn nữa)