Học thật, thi thật

Thật ra, không phải bây giờ vấn đề “học thật, thi thật” mới được siết lại sau hiện tượng tiêu cực tại kỳ thi tốt nghiệp THPT được tổ chức vào hai tháng trước tại điểm thi THPT chuyên Tuyên Quang. Cách đây 5 năm, tại Hội nghị Tổng kết năm học 2020-2021 và triển khai nhiệm vụ năm học 2021-2022, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cũng đã yêu cầu các trường phải học thật, thi thật.

Cách đây hàng nghìn năm, vấn nạn “học giả, thi giả” cũng đã được ông cha ta cảnh báo. Việc phòng chống gian lận thi cử từ xưa đã là một trong những vấn đề được chính quyền hết sức chú trọng. Thời Lê Sơ, năm 1448, tư khấu Lê Khắc Phục muốn đảm bảo sự nghiêm minh của kỳ thi, đã tâu xin bắt các khảo quan phải uống máu ăn thề, thể hiện sự vô tư trong sạch. Dưới triều Nguyễn, việc thi cử là trọng đại và tội gian lận thi cử bị trừng trị rất nặng, hình phạt đánh gậy, đóng gông, cấm thi vĩnh viễn, thậm chí tử hình.

Cốt lõi của học thật là mức độ hiểu và khả năng vận dụng, thay vì chỉ dựa vào thời gian học hay số bài đã làm. Thước đo của học thật là thi thật.

Thi thật là đánh giá đúng năng lực của người dự thi bằng công cụ tin cậy và công bằng, tránh tạo ra dữ liệu sai dẫn đến tuyển sinh và chính sách sai lệch. Muốn đạt được điều này, đề thi phải đo được tư duy và khả năng vận dụng chứ không chỉ trí nhớ, đồng thời quy trình coi thi, chấm thi và phân tích dữ liệu phải chặt chẽ để phát hiện bất thường và bảo đảm tính trung thực của toàn hệ thống.

Để có học thật, thi thật, đòi hỏi các nhà trường phải dạy thật. Dạy thật không phải là hoàn thành đủ giáo án, đủ số tiết học hay đủ hồ sơ. Điều quan trọng hơn là giáo viên có tạo được môi trường để học sinh suy nghĩ hay không? Một tiết học thành công không nằm ở việc giáo viên nói hết bao nhiêu nội dung, mà ở chỗ học sinh đã tự khám phá được điều gì, đã biết tranh luận, phản biện và tự sửa sai ra sao?

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển với tốc độ chưa từng có, việc ghi nhớ thông tin không còn là lợi thế cạnh tranh của con người. Chỉ cần vài giây, AI có thể cung cấp lượng kiến thức mà trước đây học sinh phải mất hàng giờ để tìm kiếm. Điều nhà trường cần dạy hôm nay không còn là ai nhớ nhiều hơn, mà là ai biết kiểm chứng thông tin, biết tư duy độc lập, biết sáng tạo và chịu trách nhiệm với quyết định của mình.

Những vụ nâng điểm, gian lận thi tốt nghiệp THPT thời gian qua đã làm rúng động dư luận. Điều đáng lo hơn là tâm lý coi bảng điểm đẹp, học bạ đẹp như thước đo của chất lượng giáo dục. Như Báo CCB Việt Nam đã từng phản ánh, thực tế hiện nay, ở không ít nơi, giáo viên chịu áp lực không nên cho điểm thấp vì sợ ảnh hưởng thành tích của lớp, của trường. Hiệu trưởng ngại báo cáo đúng thực trạng của trường mình vì lo bị đánh giá yếu kém... Vì thế, để thực hiện được học thật, thi thật thì phải khắc phục cho được tình trạng nói trên.