Hoãn xét xử vụ 6 cựu chiến binh kêu oan: Khi kỷ cương pháp luật bị thử thách

Hoãn xét xử đúng luật, nhưng không thể là “điệp khúc” kéo dài công lý

Xét về mặt thủ tục, quyết định hoãn phiên tòa của Hội đồng xét xử là có căn cứ pháp luật. Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định rõ, trong trường hợp những người tham gia tố tụng quan trọng vắng mặt, đặc biệt là giám định viên và người làm chứng, thì việc xét xử không thể tiến hành nhằm bảo đảm tính khách quan, toàn diện, tránh bỏ lọt hoặc làm sai lệch sự thật vụ án.

Tuy nhiên, điều khiến dư luận băn khoăn không nằm ở quyết định hoãn, mà ở bối cảnh của sự hoãn ấy. Đây không phải là lần đầu, mà là lần thứ ba vụ án được đưa ra xét xử sơ thẩm sau hơn một thập kỷ tồn tại. Trong suốt 11 năm qua, các bị cáo - đều là CCB - liên tục kêu oan, trong khi vụ án vẫn chưa có một phán quyết cuối cùng.

Pháp luật không chỉ yêu cầu xét xử đúng, mà còn yêu cầu xét xử kịp thời. Quyền được xét xử trong một thời hạn hợp lý là quyền hiến định, là thước đo quan trọng của một nền tư pháp nghiêm minh. Khi một vụ án bị kéo dài quá lâu, thì dù kết quả xét xử cuối cùng ra sao, bản thân sự kéo dài đó đã làm suy giảm giá trị của công lý.

Việc một phiên tòa phải hoãn ngay từ phần thủ tục vì thiếu vắng các thành phần tham gia tố tụng cho thấy quy trình tố tụng đang vận hành một cách thiếu hiệu quả. Nếu tình trạng này tiếp diễn, nguy cơ “hoãn để rồi lại hoãn” sẽ biến quyền được xét xử công bằng thành một lời hứa bị treo lơ lửng.

Vắng mặt không lý do: Không thể coi là chuyện bình thường

Đáng lo ngại hơn cả là thái độ của những người được triệu tập hợp pháp nhưng vẫn vắng mặt không lý do. Giám định viên, người làm chứng, nguyên đơn dân sự, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan không phải là những nhân vật bên lề, mà là các chủ thể giữ vai trò then chốt trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án.

Pháp luật quy định rõ: Tham gia tố tụng không chỉ là quyền, mà còn là nghĩa vụ pháp lý. Việc không chấp hành giấy triệu tập của tòa án, không có lý do chính đáng, là biểu hiện của sự coi nhẹ kỷ cương pháp luật và thiếu tôn trọng hoạt động xét xử.

Luật sư Trần Hồng Lĩnh - Trưởng văn phòng luật sư Lĩnh Chính Thắng (Hải Phòng) nhìn nhận: Trong một vụ án đã kéo dài 11 năm, sự vắng mặt không lý do của hàng loạt chủ thể tố tụng không thể được xem là sự trùng hợp ngẫu nhiên hay sơ suất hành chính. Dù xuất phát từ nguyên nhân nào - thiếu ý thức pháp luật, tâm lý né tránh, hay sự thiếu quyết liệt trong thực thi các biện pháp tố tụng - thì hệ quả cuối cùng vẫn là công lý bị trì hoãn và quyền lợi hợp pháp của bị cáo tiếp tục bị xâm hại.

“Nếu những hành vi không tuân thủ nghĩa vụ tố tụng này không được xem xét, xử lý nghiêm theo đúng quy định, thì không chỉ vụ án này bị kéo dài, mà còn tạo ra tiền lệ xấu, làm suy yếu hiệu lực của các quyết định triệu tập và uy tín của tòa án” - Luật sư Lĩnh nói thêm.

Công lý không thể “chờ đủ người” trong vô thời hạn

Các bị cáo trong vụ án đều là CCB - những người từng cống hiến, hy sinh cho đất nước. Họ không đòi hỏi sự ưu ái, càng không xin đặc quyền, mà chỉ yêu cầu một điều căn bản: Được xét xử công khai, nghiêm túc và dứt điểm theo đúng pháp luật.

Việc họ phải mang thân phận bị cáo suốt hơn một thập kỷ, trong khi vụ án liên tục bị hoãn, là điều khó có thể chấp nhận trong một Nhà nước pháp quyền. Công lý, nếu đến quá muộn, sẽ không còn trọn vẹn ý nghĩa của nó.

Đã đến lúc các cơ quan tiến hành tố tụng cần có giải pháp quyết liệt hơn để bảo đảm sự có mặt của các chủ thể liên quan, áp dụng đầy đủ các chế tài pháp luật cho phép, nhằm chấm dứt tình trạng trì hoãn kéo dài. Xét xử đúng luật là điều bắt buộc, nhưng xét xử kịp thời và nghiêm minh mới là yêu cầu cao nhất của công lý.

Xã hội cần một phán quyết rõ ràng: Các bị cáo có tội hay không có tội. Chỉ khi đó, niềm tin của nhân dân, trong đó có đội ngũ CCB, vào pháp luật và công lý mới thực sự được củng cố.