Hoàn cảnh ra đời Ngày Thương binh - Liệt sĩ

Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời. Khi chính quyền cách mạng đang còn non trẻ thì thực dân Pháp âm mưu trở lại xâm lược nước ta. Kiên quyết bảo vệ thành quả cách mạng, giữ gìn độc lập tự do, quân và dân ta ở những nơi thực dân Pháp gây hấn đã chiến đấu anh dũng, chặn lại bàn tay đẫm máu của thực dân xâm lược. Trong cuộc chiến đấu này, nhiều chiến sĩ đồng bào ta đã bị thương, có người đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường. Đảng, Bác Hồ và Nhà nước ta lúc đó đã có nhiều quyết sách quan trọng liên quan đến công tác thương binh liệt sĩ nhằm đảm bảo đời sống vật chất cũng như tinh thần của các gia đình chính sách trong thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Đầu năm 1946, Hội Giúp binh sĩ tử nạn (sau đổi tên là Hội Giúp binh sĩ bị thương) được thành lập ở Thuận Hóa, Bình Trị Thiên, ở Hà Nội và nhiều nơi khác. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được mời làm Hội trưởng danh dự của Hội Giúp binh sĩ tử nạn.

Khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ vào ngày 19-12-1946, số người bị thương và hy sinh tăng lên. Đời sống của chiến sĩ và đồng bào ta gặp muôn vàn khó khăn.

Tháng 6-1947, đại biểu của Tổng bộ Việt Minh, Hội Phụ nữ cứu quốc, Cục Chính trị Quân đội quốc gia Việt Nam, Nha Thông tin tuyên truyền và một số địa phương đã tổ chức hội nghị tại xã Hùng Sơn, huyện Đại Từ (nay là xã Đại Phúc), tỉnh Thái Nguyên. Nội dung hội nghị là thực hiện Chỉ thị của Hồ Chủ tịch chọn một ngày trong năm là “Ngày Thương binh” để đồng bào có dịp tỏ lòng hiếu nghĩa và yêu mến thương binh. Hội nghị đã thống nhất chọn ngày 27-7 hằng năm là “Ngày Thương binh toàn quốc”.

Chiều ngày 27-7-1947, cuộc mít tinh khoảng 300 người tham gia gồm đại diện Tổng bộ Việt Minh, Hội Phụ nữ cứu quốc, Trung ương Đoàn Thanh niên cứu quốc, Nha Thông tin tuyên truyền, Cục Chính trị Quân đội quốc gia Việt Nam và chính quyền địa phương tại xóm Bàn Cờ, xã Hùng Sơn (nay là xã Đại Phúc). Tại đây, ông Lê Tất Đắc - đại diện Cục Chính trị Quân đội quốc gia đã công bố bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong thư Người viết: “Ngày 27-7 là một dịp cho đồng bào ta bày tỏ lòng hiếu nghĩa, bác ái và tỏ lòng yêu mến thương binh... tôi xin xung phong gửi một chiếc áo lót lụa mà chị em phụ nữ đã biếu tôi, một tháng lương của tôi, một bữa ăn của tôi và các nhân viên tại Phủ Chủ tịch cộng lại là 1.127 đồng”.

Từ tháng 7-1955, Ngày Thương binh được đổi thành Ngày Thương binh - Liệt sĩ để ghi nhận những hy sinh lớn lao của đồng bào, chiến sĩ cả nước cho chiến thắng vẻ vang của toàn dân tộc. Sau Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc, theo Chỉ thị 223/CT-TW ngày 8-7-1975 của Ban Bí thư Trung ương Đảng, từ năm 1975, ngày 27-7 hằng năm chính thức trở thành "Ngày Thương binh - Liệt sĩ" của cả nước.

Ngày 27-7-1997 kỷ niệm 50 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) cùng Uỷ ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên đã khánh thành Khu di tích lịch sử 27-7 và dựng Bia kỷ niệm ở nơi khởi nguồn Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Đồng thời công nhận Khu di tích là “Di tích lịch sử cấp Quốc gia”. Đây là công trình văn hóa lịch sử có ý nghĩa to lớn, là “địa chỉ đỏ” đáp ứng nhu cầu du khách trong và ngoài tỉnh thăm quan, tưởng nhớ công lao to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các anh hùng liệt sĩ. Đồng thời là điểm kết nối với tuyến tham quan Khu du lịch hồ Núi Cốc và các khu di tích trong huyện Đại Từ (cũ) với các điểm di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa (Thái Nguyên) và Tân Trào (Tuyên Quang).

Khu di tích lịch sử này có tảng đá vân mây trắng hình trụ, ghi: “Nơi đây, ngày 27-7-1947, 300 cán bộ, bộ đội và đại diện các tầng lớp Nhân dân địa phương họp mặt nghe công bố thư Bác Hồ, ghi nhận sự ra đời Ngày Thương binh - Liệt sĩ ở nước ta”.