Hành trình vinh quang của người nghệ sĩ - chiến sĩ Nhà hát Kịch Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng

Ngay từ ngày đầu tiên, đội ngũ văn nghệ sĩ, diễn viên của Đoàn kịch nói TCCT đã tích cực hưởng ứng phong trào “Bộ đội sáng tác, bộ đội biểu diễn”, hoà mình vào cuộc sống, chiến đấu của dân tộc bằng những vở diễn, tiêu biểu như: “Ánh sáng Hà Nội” của Hoàng Tích Linh; “Chị Nhàn”, “Nổi gió”, “Trước giờ chiến thắng” của Đào Hồng Cẩm; “Viên quận trưởng” của Chu Nghi... để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp trong lòng công chúng, bộ đội và nhân dân trong những ngày đầu giải phóng Thủ đô. 

Trong cuộc chiến tranh Chống Mỹ cứu nước, với tinh thần “Tất cả vì miền Nam ruột thịt; tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, đội xung kích của Đoàn Kịch nói TCCT đã cùng hành quân với bộ đội “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”; phục vụ cán bộ, chiến sĩ trên các tuyến lửa ác liệt phíaNam Quân khu 4; đặc biệt trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968, Đoàn đã có mặt tại Mặt trận B5 (bắc Quảng Trị) phục vụ liên tục trong 9 tháng...để cổ vũ, động viên tinh thần to lớn đối với bộ đội, góp phần tạo nên sức mạnh chiến đấu của Quân đội. Chính từ hiện thực khốc liệt ở chiến trường, những tấm gương hy sinh anh dũng của bộ đội, của những thanh niên xung phong... đã tạo nên những cảm hứng anh hùng ca để các nghệ sĩ sáng tạo lên những vở kịch vừa có tính thời sự, chính trị phục vụ chiến đấu, vừa có giá trị nhân văn cao cả. Những vở kịch trong thời kỳ này đã góp phần làm rạng danh tên tuổi của Đoàn Kịch nói TCCT. Trong đó có những vở diễn đã trở thành những mốc son tiêu biểu, đi vào huyền thoại lịch sử vẻ vang của sân khấu kịch nói cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ, đó là các vở: “Em bé giao liên”; “Sang xuân”; “Bước theo anh”, “Đôi mắt” của Nguyễn Vượng -  Đào Hồng Cẩm - Vũ Minh... Đặc biệt, vở “Đại đội trưởng của tôi” của Đào Hồng Cẩm được đánh giá “là vở xuất sắc nhất của kịch nói về đề tài quân đội, là một trong những vở tiêu biểu của sân khấu thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước”. Đây cũng là một trong những thời kỳ hoạt động sôi nổi nhất, đạt nhiều thành công nhất của Đoàn Kịch nói TCCT.

Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Đoàn Kịch nói TCCT bước vào chặng đường mới với tên gọi Đoàn Kịch nói Quân đội. Tiếp tục truyền thống và nhiệm vụ chính trị là phản ánh chân thực, đậm nét hình tượng người lính trong chiến tranh và trong hoà bình. Đoàn đã dàn dựng thành công nhiều vở diễn tiêu biểu như: “Tổ quốc”, “Đêm và ngày” của Đào Hồng Cẩm, “Những con hươu xanh” kịch Liên Xô; “Hành trình đến tự do” của Nguyễn Khải; “Cuộc đời và năm tháng” của Tạ Xuyên; “Hừng đông Thăng Long” của Huyền Kiêu; “Thành phố lặng gió” của Chu Lai, “Tôi đi tìm tôi” của Sỹ Hanh... Các vở diễn ấy đã khắc hoạ chân thực nhất về phẩm chất anh hùng, tính nhân văn cao cả của con người Việt Nam, phẩm chất cao đẹp của Bộ đội Cụ Hồ.

 Bước vào thời kỳ hội nhập và phát triển đất nước, đời sống xã hội có nhiều biến đổi nhanh chóng trên mọi lĩnh vực. Sự giao lưu hội nhập văn hoá giữa các nước trong khu vực và quốc tế, tiến bộ của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ đã đem đến cho con người đời sống tinh thần phong phú và đa dạng, nhưng văn hóa văn nghệ nói chung, nghệ thuật sân khấu Kịch nói riêng gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, Đoàn Kịch nói Quân đội luôn nhận được sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo sâu sắc của Quân uỷ Trung ương, Bộ Quốc phòng, Thủ trưởng Tổng cục Chính trị và Thường vụ Đảng uỷ cơ quan Tổng cục Chính trị trong từng thời điểm, từng nhiệm vụ chính trị, luôn là nguồn động lực to lớn để Đoàn Kịch nói Quân đội luôn giữ vững định hướng nghệ thuật chuyên nghiệp, có tổ chức, kỷ luật chặt chẽ, có bản lĩnh nghệ thuật vững vàng, không thương mại hóa sân khấu; tổ chức hoạt động biểu diễn phục vụ bộ đội và nhân dân đạt chất lượng cao cả về số lượng vở diễn và hiệu quả biểu diễn. Chủ động khắc phục mọi khó khăn, không ngừng đổi mới, sáng tạo vươn lên để dàn dựng được nhiều vở diễn, có quy mô hoành tráng, nội dung tư tưởng, chất lượng nghệ thuật cao, với hình tượng nhân vật xuyên suốt là hình tượng Bộ đội Cụ Hồ, đã kịp thời biểu diễn, phục vụ những sự kiện chính trị trọng đại của Đất nước và Quân đội. 

Trước những yêu cầu của sự nghiệp phát triển văn hóa trong Quân đội, để đáp ứng với nhu cầu hưởng thụ văn hóa, tinh thần của cán bộ, chiến sĩ trong toàn quân, ngày 2-2-2010, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã ký Quyết định số 295/QĐ-BQP thành lập Nhà hát Kịch nói Quân đội. Với vị thế, vai trò mới, Nhà hát Kịch nói Quân đội luôn nhận và hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ; dàn dựng các chương trình, vở diễn có quy mô lớn, hoành tráng, có nội dung tư tưởng tốt và chất lượng nghệ thuật cao; biểu diễn tuyên truyền kỷ niệm các ngày lễ trọng đại của Đất nước và Quân đội, phục vụ bộ đội và nhân dân, được dư luận đánh giá cao, công chúng khán giả đón nhận nồng nhiệt, ngày càng khẳng định vai trò, vị thế của sân khấu quân đội trong sự phát triển của sân khấu đương đại nước nhà. 

Kiên định, giữ vững phong cách nghệ thuật, những năm gần đây, nhất là từ năm 2019 đến nay, Nhà hát liên tục dàn dựng nhiều vở diễn về học tập và là theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, ca ngợi phẩm chất tốt đẹp của Bộ đội Cụ Hồ, những giá trị văn hóa truyền thống cách mạng của dân tộc Việt Nam. Đó là lòng yêu nước nồng nàn, tính nhân văn cao cả, sự thủy chung, tình đồng chí, đồng đội thiêng liêng, nghĩa tình quân dân son sắt, tinh thần sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì Tổ quốc... đồng thời phê phán những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ của một bộ phận cán bộ, đảng viên; và nhắc nhở thế hệ hôm nay phải sống cho xứng đáng với thế hệ cha anh đi trước, với các vở diễn sát với hơi thở của thực tiễn thời đại như: Cái chết chẳng dễ dàng gì; Những ngày không bình yên, Hố đen, Khát vọng đoàn tụ, Người con gái sông Bồ, Mưa đỏ, Ngọn đèn trước gió, Ngày ấy cổng trời, Vầng trăng trinh liệt, Điện Biên vẫy gọi, Vì Tổ quốc, Không gục ngã... giành được nhiều giải thưởng cao quý của đảng, Nhà nước, Quân đội.

Trước yêu cầu mới của cách mạng, Nhà hát tích cực tìm tòi, sáng tạo và mạnh dạn đổi mới, xây dựng các chương trình, kịch mục phong phú, đa dạng về nhiều đề tài, với những sắc màu tươi mới, ấn tượng với các đề tài xã hội, dân gian, lịch sử... thể hiện sự hội nhập kịp thời của nghệ sĩ quân đội trong dòng chảy, phát triển của sân khấu nước nhà, mà vẫn luôn giữ được nét rất riêng của những nghệ sĩ - chiến sĩ.

Trong 8 kỳ liên hoan, hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quân, toàn quốc, quốc tế và của ngành vừa qua, Nhà hát đều hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, đã giành nhiều phần thưởng cao quý: 4 Huy chương Vàng, 3 Huy chương Bạc; 1 giải xuất sắc trong tuần kịch ASEAN - Trung Quốc; 62 lượt diễn viên được tặng thưởng Huy chương (25 Huy chương Vàng, 35 Huy chương Bạc, 5 Huy chương Đồng); 2 giải Chỉ đạo Nghệ thuật xuất sắc. Hội nghệ sĩ sân khấu Việt Nam tặng giải B cho vở diễn “Hố đen” năm 2021, giải A cho vở diễn “Mưa đỏ” năm 2022, giải C cho vở diễn “Khát vọng đoàn tụ” năm 2023.

Cùng với các hoạt động nghệ thuật, Đảng uỷ, Ban Giám đốc Nhà hát Kịch nói Quân đội luôn quan tâm, chăm lo xây dựng Đảng bộ TSVM, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện “Mẫu mực, tiêu biểu”, các tổ chức quần chúng vững mạnh xuất sắc. Liên tục trong nhiều năm, Đảng bộ Nhà hát được công nhận đạt tiêu chuẩn TSVM tiêu biểu; đội ngũ cán bộ, diễn viên, nhân viên, chiến sĩ luôn có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, có năng lực chuyên môn vững vàng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trước mắt và cơ bản lâu dài. 

Hơn 70 năm  qua, với những thành tích, công lao đóng góp trong lao động nghệ thuật, Nhà hát Kịch nói Quân đội đã được Đảng, Nhà nước tặng thưởng nhiều phần thưởng cao quý: Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; Huân chương Quân công hạng Ba; Huân chương lao động; 2 Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba, Huân chương chiến công hạng Nhì... Nhiều thế hệ nghệ sĩ đã để lại dấu ấn sâu sắc trong hoạt động nghệ thuật, tiêu biểu là: NSND Quốc Trị, NSND Minh Hằng, NSND Minh Thư, NSND Thu Quế, NSƯT Lê Mai Phương, NSƯT Đới Anh Quân, NSƯT Hồ Uy Linh, Anh Huy, Văn Hát, NS Kim Dung, Trần Khánh... Họ không chỉ tỏa sáng trên sân khấu mà còn là tấm gương tiêu biểu về nhân cách của người nghệ sĩ chiến sĩ, tình đồng chí, đồng đội sâu sắc...

Hơn 70 năm qua - một chặng đường không dài so với lịch sử dân tộc, nhưng đủ để khẳng định vị thế của Nhà hát Kịch nói Quân đội, một đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp của Quân đội đã, đang và sẽ tiếp tục góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa dân tộc, giữ gìn và phát huy giá trị nghệ thuật kịch nói, đồng thời làm sáng ngời hình ảnh người nghệ sĩ - chiến sĩ văn hóa trong lòng công chúng.