Giáo dục quyền con người trong giáo dục phổ thông và đào tạo sinh viên luật

Trong khuôn khổ hội thảo khoa học Quốc gia với chủ đề “Chương trình giáo dục quyền con người của Liên hợp quốc giai đoạn 5 (2025 - 2029)”, do Trường Đại học Luật, Đại học Huế phối hợp cùng Viện Quyền con người, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức, nhiều giảng viên cho rằng cần đưa nội dung giáo dục quyền con người vào chương trình phổ thông và đào tạo sinh viên luật.

Từ giáo dục quyền con người trong giáo dục phổ thông

Theo TS Đào Mộng Điệp (Trường Đại học Luật, Đại học Huế), giáo dục quyền con người cho học sinh trung học phổ thông là chìa khóa để tạo ra thế hệ nguồn nhân lực chất lượng, đồng thời góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và phát triển. Điều này không chỉ là trách nhiệm của hệ thống giáo dục mà còn là trách nhiệm của toàn bộ xã hội.

Giáo dục quyền con người cho học sinh THPT là một quá trình dài hạn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, nhà trường, gia đình, cộng đồng và các tổ chức xã hội. Việc giáo dục quyền con người sẽ giúp học sinh THPT có những kiến thức cơ bản, cần thiết để có thể thực sự trở thành chủ nhân tương lai của đất nước.

Việc tập trung không chỉ vào kiến thức mà còn chú trọng đến các kỹ năng mềm, đạo đức, và tư duy phê phán đã giúp học sinh trang bị những khả năng cần thiết để tự đàm phán trong môi trường xã hội phức tạp.

“Bên cạnh đó, nâng cao nhận thức về quyền con người còn khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào hoạt động xã hội, cộng đồng, từ đó trở thành những cá nhân có trách nhiệm, nhân ái và ý thức cộng đồng cao” - TS. Điệp nhấn mạnh.

Đến bồi dưỡng tư tưởng nhân quyền cho sinh viên luật

Nếu như giáo dục phổ thông đặt nền móng, thì ở bậc đại học, đặc biệt với sinh viên luật, việc bồi dưỡng tư tưởng nhân quyền lại càng quan trọng, TS. Trần Văn Hải (Trường ĐH Luật, ĐH Huế) cho rằng, trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc lồng ghép nội dung quyền con người vào chương trình giảng dạy Luật Hình sự và Luật Tố tụng hình sự không chỉ là yêu cầu học thuật mà còn là đòi hỏi từ thực tiễn. Mục tiêu là đào tạo nên những thế hệ luật gia, kiểm sát viên, điều tra viên, thẩm phán… vừa vững chuyên môn, vừa thấm nhuần tinh thần nhân văn, thượng tôn pháp luật và bảo vệ công lý.

Theo TS Hải, sự gắn kết giữa cơ sở lý luận, quy định pháp luật và thực tiễn thực thi cần được đảm bảo. Bởi lẽ, quyền con người, với tính chất là những giá trị phổ quát, vốn có, không thể tách rời của mỗi cá nhân, phải là kim chỉ nam cho mọi hoạt động xây dựng và thực thi pháp luật hiện nay.Luật hình sự và Luật Tố tụng hình sự là công cụ sắc bén để nhà nước bảo vệ các Quyền con người khỏi sự xâm phạm của tội phạm, đảm bảo an ninh trật tự và an toàn xã hội.

TS Hải khẳng định, sinh viên luật, những người sẽ trở thành thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên, luật sư… trong tương lai, cần được trang bị những tư tưởng nhân quyền khi nhìn nhận, phân tích và đánh giá các vấn đề pháp lý, đặc biệt là các vấn đề pháp lý hình sự. Khi nghiên cứu các quy định về tội phạm và hình phạt trong Luật Hình sự, sinh viên không chỉ nắm vững các yếu tố cấu thành tội phạm, các hệ thống hình phạt mà còn phải hiểu rõ vấn đề quyền con người được thể hiện và được bảo vệ trong mỗi quy định đó.

“Một người “làm luật” nếu được trang bị kiến thức sâu sắc về quyền con người sẽ giúp họ cẩn trọng hơn trong việc tiếp cận và giải quyết các vụ án, vụ việc. Trong hoạt động định tội danh và quyết định hình phạt họ sẽ cân nhắc một cách kỹ lưỡng giữa vấn đề “lý” và vấn đề “tình” để đưa ra quyết định (phán quyết) có sự dung hoà phù hợp giữa tính “nghiêm khắc, răn đe” và sự “khoan hồng, nhân đạo” của pháp luật” - TS Hải nhấn mạnh.