Đòn thương chiến Mỹ - Trung hạ nhiệt

Căng thẳng bùng phát vào cuối tháng 9, khi Bộ Thương mại Mỹ bất ngờ mở rộng “Danh sách thực thể” nhắm vào các công ty Trung Quốc bị cáo buộc sử dụng công ty con để lách các hạn chế xuất khẩu của Mỹ đối với thiết bị sản xuất chip và hàng công nghệ cao. Trước đó, ông Trump đã áp phí đối với các tàu vận tải biển liên quan đến Trung Quốc dưới lý do Trung Quốc có các chính sách không công bằng trong lĩnh vực hàng hải và logistics toàn cầu.

Chưa dừng ở đó, Bộ Giao thông vận tải Mỹ còn đề xuất cấm các hãng hàng không Trung Quốc sử dụng không phận Nga cho các chuyến bay giữa Trung Quốc và Mỹ. Lý do là bởi khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra năm 2022, các hãng hàng không Mỹ bị cấm bay qua không phận Nga, trong khi các hãng hàng không Trung Quốc không chịu lệnh cấm đó nên đã tận dụng lợi thế này để tăng thị phần so với các hãng của các quốc gia khác trên các tuyến bay quốc tế.

Những cú đòn mà Washington liên tục giáng xuống khiến Bắc Kinh không còn có thể ngồi yên chịu trận. Hôm 9-10, Trung Quốc quyết định trả đũa bằng con bài đất hiếm. Theo quy định mới của Trung Quốc, các công ty nước ngoài sản xuất sản phẩm chứa thiết bị hoặc vật liệu Trung Quốc sẽ phải xin giấy phép xuất khẩu từ Bắc Kinh, ngay cả khi không có doanh nghiệp Trung Quốc tham gia trong giao dịch.

Khỏi phải nói “cú đòn hiểm” đất hiếm này của Bắc Kinh khiến Washington bất an thế nào. Với việc Trung Quốc hiện kiểm soát tới 92% sản lượng đất hiếm qua tinh chế của thế giới, quyết định kiểm soát chặt nguồn tài nguyên quý hiếm của Bắc Kinh có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến nhiều ngành công nghiệp không thể thiếu với Mỹ là sản xuất chip, pin mặt trời, nam châm siêu mạnh... có thể bị tê liệt.

Đối đầu thương mại Mỹ - Trung đã lên tới đỉnh điểm, có thể tác động mang tính tàn phá với nền kinh tế của hai nước và thế giới bởi sự phụ thuộc lẫn nhau giữa Bắc Kinh và Washington khá chặt chẽ. Bất chấp những căng thẳng về kinh tế, cả hai bên vẫn được hưởng lợi đáng kể từ hợp tác thương mại. Hàng hóa Trung Quốc là một trong những nguồn cung quan trọng nhằm thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng đa dạng của thị trường Mỹ, trong khi Mỹ là thị trường tiêu thụ đảm bảo đầu ra cho nền sản xuất khổng lồ của Trung Quốc.

Chính vì thế, theo Tổng giám đốc Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), một cuộc phân ly giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới do tranh chấp thương mại có thể khiến sản lượng kinh tế toàn cầu giảm 7% trong dài hạn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, nếu quan hệ thương mại giữa hai cường quốc bị gián đoạn, kinh tế Mỹ sẽ gặp khó khăn hơn so với kinh tế Trung Quốc. Những năm gần đây, trước rào cản thuế quan và phi thuế quan mà Mỹ liên tục dựng lên, Trung Quốc đã tích cực chuyển hướng, tìm cách đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Nay các đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc là Hiệp hội Các nước Đông Nam Á (ASEAN) và Liên minh Châu Âu (EU) chứ không còn là Mỹ như trước đây.

Không những thế, những quyết định áp thêm thuế với hàng hóa Trung Quốc của ông Trump lại tạo ra một nghịch lý không ngờ là thúc đẩy làn sóng mua hàng hoảng loạn từ các công ty Mỹ, mang lại lợi ích cho chính các nhà sản xuất Trung Quốc. Các khách hàng Mỹ, bao gồm cả những tên tuổi lớn như OpenAI, đã nói rõ rằng đây là những “đơn hàng khẩn cấp” để tránh khả năng bị áp thuế cao. Nhiều công ty Mỹ và đặc biệt là cộng đồng nông dân Mỹ, những người vốn là lực lượng ủng hộ quan trọng của ông Trump, đang tỏ ra thất vọng trước sự gián đoạn trong quan hệ với Trung Quốc và gây sức ép để Nhà Trắng thay đổi chính sách.

Trong bối cảnh đó, việc tung thêm các đòn thương mại nữa không đem lại lợi thế cho Mỹ mà chỉ làm cho tình hình xấu thêm. Viễn cảnh đó buộc ông Trump phải có điều chỉnh, tìm cách hạ nhiệt bớt căng thẳng. Sau cuộc trao đổi với Phó thủ tướng Trung Quốc - Hà Lập Phong tại Malaysia, Bộ trưởng Tài chính Mỹ - Scott Bessent tỏ ra lạc quan: “Tôi nghĩ mọi thứ đã hạ nhiệt. Chúng tôi hy vọng Trung Quốc sẽ thể hiện sự tôn trọng mà chúng tôi đã dành cho họ, và tôi tin tưởng rằng Tổng thống Donald Trump, nhờ mối quan hệ tốt đẹp với Chủ tịch Tập Cận Bình, sẽ có thể đưa mọi thứ trở lại đúng hướng”.

Căng thẳng Mỹ - Trung đã tạm thời hạ nhiệt. Nhưng mục tiêu chiến lược của Mỹ là kiềm chế Trung Quốc sẽ khiến mối quan hệ Washington - Bắc Kinh lúc nào cũng có thể bùng nổ.