Đà Nẵng: Giới thiệu bộ sưu tập ký họa của liệt sĩ Hà Xuân Phong

Ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng cho biết, bộ sưu tập tranh ký họa Hà Xuân Phong hiện đang trưng bày ở Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng, với số lượng vài chục bức cho mỗi lần giới thiệu. Đây là những bức tranh ký họa được liệt sĩ Hà Xuân Phong để lại trong cuộc đời người lính của mình, là một trong những kỷ vật chiến tranh được lưu lại ở Đà Nẵng.

Từ người lính cầm cọ…

Họa sĩ Hà Xuân Phong (1937 - 1974), là người con làng biển An Hải (Sơn Trà, Đà Nẵng), đã hy sinh trong một hoàn cảnh đặc biệt, ngay trước thời điểm giải phóng đất nước. Ông để lại 150 tác phẩm ký họa chiến trường, trong đó gần 20 tác phẩm hiện ở bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam; và 131 tác phẩm ở Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng. Bộ sưu tập là một minh chứng về cuộc kháng chiến chống Mỹ mà ký họa chiến tranh ghi chép lại, góp phần khẳng định giá trị “mỹ thuật cách mạng Việt Nam ở giai đoạn chiến tranh chống Mỹ”.

Theo các đồng đội của ông, Hà Xuân Phong tốt nghiệp trung cấp hội họa tại trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam năm 1959, và tốt nghiệp trường Cao đẳng Mỹ thuật tại trường Đại học Nghệ thuật Ukraina năm 1968. Do đó, ông là một người lính đặc biệt, vừa cầm súng vừa cầm cọ, luôn say mê sáng tác, ghi lại hình ảnh cuộc sống chiến trường, ở mọi nơi ông đặt chân đến.

Đang hành quân hay nghỉ ngơi ở đâu, các đồng đội cũng thấy ông hí hoáy vẽ, ghi chép bằng đủ loại bút, than, chì, và trên đủ loại chất liệu giấy mà ông có được. Kể cả trước thời điểm nổ súng xung phong, ông cũng có thể tựa vào vách chiến hào để… vẽ.

Con người lạc quan trong ông luôn muốn ghi nhận lại mọi sự việc mà người lính cách mạng phải đương đầu, để người khác có thể nhìn và hiểu được những ý nghĩa cao quý từ chủ nghĩa cách mạng dân tộc.

Theo đó, các tác phẩm của Hà Xuân Phong rất đa dạng, vừa phản ánh chân thực những gian khó trong cuộc sống ở vùng tạm chiếm hay ở ngay nơi căn cứ địa, chiến khu; vừa ghi đậm những dấu ấn về một hay nhiều khoảnh khắc đáng nhớ trong cuộc đời cầm súng đánh giặc. Nhiều bức vẽ mang tính thời sự nóng hổi như một tác phẩm báo chí bằng tranh vẽ, tái hiện sống động sự khốc liệt của chiến tranh.

Năm 1974, trong một chuyến vận tải tiếp lương cho đồng đội, họa sĩ Hà Xuân Phong hy sinh, để lại một ba lô đầy tranh ký họa. Tài sản lao động của người chiến sĩ – họa sĩ tài hoa ấy, giờ đang trải mở trong khuôn viên Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng, để kể về những khát vọng cuộc sống hòa bình…

Đến di cảo anh hùng cách mạng

Theo các họa sĩ và nhà nghiên cứu đánh giá, Hà Xuân Phong đã lột tả thành công những đối tượng trong tranh, ghi dấu nhiều khoảnh khắc cuộc sống, bằng bút pháp thực tế, chắt lọc khung cảnh để có những bố cục tự nhiên chân thực nhất. Những cây dừa cụt ngọn xơ xác ở biển Tam Quang, những túp lều, lán trại bằng lá tạm bợ, những gò đất trên hầm trú bom; bộ đội, du kích cùng người dân vận chuyển vũ khí vượt rừng băng suối, bác sĩ quân y khám bệnh cho người dân, các chiến sĩ bên khí tài quân sự, chân dung các em bé, hình ảnh người dân đang lao động, chiến đấu bám trụ…

Tranh ký họa Hà Xuân Phong càng thuyết phục hơn bởi tính chuyên nghiệp của một họa sĩ được đào tạo trường lớp và có tài hoa thiên bẩm. Ở từng tác phẩm, lối đi nét nhấn thả, chọn màu sắc hài hòa, cách nắm bắt không gian để chừa lại những mảng sáng bố cục, đã khiến nét bút của ông thêm linh hoạt, sinh động, hấp dẫn. Nhiều họa sĩ, nhà phê bình nghệ thuật nhận định: “Những bức ký họa của họa sĩ Hà Xuân Phong ẩn chứa cả khát khao được chuyển thể sang những tác phẩm hội họa lớn”.

Ông Huỳnh Đình Quốc Thiện cho biết, Bảo tàng Đà Nẵng hiện đang lưu giữ hơn 2.500 kỷ vật, hiện vật trong chiến tranh chống Mỹ, là nhóm hiện vật đầy đủ nhất với nhiều nội dung chuyên đề khác nhau.

Trong đó, mảng nghệ thuật, mỹ thuật đặc tả về chiến tranh không nhiều. Do đó, bộ sưu tập tranh ký họa của họa sĩ – liệt sĩ Hà Xuân Phong là một tài sản lớn, đáng trân quý và theo thời gian, sẽ ngày càng lộ rõ những giá trị chân thực lịch sử, điều mà di sản văn hóa luôn chú trọng.

Theo đó, Bảo tàng Đà Nẵng đã lên kế hoạch lưu giữ, bảo tồn bộ sưu tập, trân trọng giới thiệu ở Bảo tàng Mỹ thuật, với tần suất giới thiệu ra công chúng 6 tháng/lần. Riêng trong đợt kỷ niệm 51 năm giải phóng Đà Nẵng, những thông tin, dữ liệu về cuộc đời chiến sĩ Hà Xuân Phong sẽ càng được đặc biệt giới thiệu với công chúng, và nhất là giới mỹ thuật nước nhà.

“Chúng ta có thể viết, vẽ, sáng tác, trong một cuộc sống hòa bình, một môi trường cuộc sống an bình, đầy đủ, và từ đó sẽ nhận ra, bàn tay cầm cọ cầm súng của một người chiến sĩ yêu cuộc sống, say mê với từng đường nét sinh động của cuộc đời này, giữa khói lửa chiến tranh, giữa bao nhiêu đau thương mất mát, giữa máu, nước mắt và những lựa chọn sống chết, thật sự giá trị ra sao.

Chúng ta nghĩ đến nghệ thuật để tìm cái đẹp, nhưng người họa sĩ chiến sĩ Hà Xuân Phong lại tìm thấy nghệ thuật trong chính những thời điểm sinh tử, điều ấy thật thiêng liêng và vĩ đại. Cũng là người lính đi vào chiến trường nhưng ông còn là một họa sĩ, khắc ghi chiến trường đó để kể lại cho chúng ta những câu chuyện, mà bao nhiêu người lính, những cựu chiến binh đã trải qua. Ông nằm xuống để chúng ta hôm nay bước tiếp, nên những bức ký họa của cuộc đời ông, xứng đáng được tôn vinh”, ông Quốc Thiện chia sẻ.