Đà Nẵng: Đánh giá quy hoạch đầu tư bảo tồn di sản Hội An

Hội nghị đã thu hút hơn 200 khách mời, là đại diện lãnh đạo các Bộ: VHTTDL, Xây dựng, Tài chính, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, các nhà khoa học, nghiên cứu, chuyên gia tư vấn, tổ chức quốc tế quan tâm…

Hơn 1.300 tỷ đồng cho quy hoạch đầu tư

Báo cáo của chính quyền thành phố Đà Nẵng cho thấy, thực hiện mục tiêu bảo tồn vững chắc và phát huy bền vững các giá trị di sản văn hóa thế giới, địa phương đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch đầu tư tổng thể Đô thị cổ Hội An giai đoạn 2012 – 2025, với tổng kinh phí đầu tư hơn 1.300 tỷ đồng.

Nguồn vốn này gồm các khoản vốn từ chương trình mục tiêu quốc gia, vốn chương trình hỗ trợ có mục tiêu của chính phủ, vốn trái phiếu, vốn ODA, vốn từ chương trình hành động quốc gia về du lịch, từ nguồn khai thác di tích, du lịch, và vốn từ các nguồn tài trợ.

Phạm vi triển khai quy hoạch này bao gồm không gian văn hóa kiến trúc cổ, và không gian di sản văn hóa phi vật thể tại Đô thị cổ Hội An, nhằm 2 mục tiêu chính: nâng cấp hệ thống hạ tầng kỹ thuật khu phố cổ phù hợp với yêu cầu bảo tồn di sản văn hóa, giảm thiểu các tác động bất lợi của môi trường đến di tích, chủ động phòng chống thiên tai, biến đổi khí hậu, đồng thời xây dựng, đề xuất quy chế quản lý di sản phù hợp quy định pháp luật; và tổ chức quy hoạch hướng đến đáp ứng yêu cầu của một di sản văn hóa thế giới gắn với các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, làm cơ sở cho các bước phát triển tiếp theo. Đô thị cổ Hội An, đối tượng đầu tư quy hoạch phải trở thành đô thị Di sản thế giới – Thành phố sinh thái – Thành phố du lịch.

Với một khối lượng yêu cầu và nội dung triển khai như vậy, theo ngành văn hóa Đà Nẵng, chương trình hành động quy hoạch đầu tư bảo tồn Đô thị cổ Hội An đã diễn ra trong suốt 13 năm qua, là cả một quá trình vận động đầy nỗ lực, quy tụ, thu hút rất nhiều hướng, nguồn đầu tư, từ ngân sách đến xã hội hóa, từ vật thể đến các tri thức khoa học và giá trị lịch sử cộng đồng…

Địa phương đã xây dựng rõ 5 nhóm dự án thành phần trong quy hoạch, gồm bảo tồn, phục hồi văn hóa phi vật thể; bảo tồn, trùng tu di tích; xây dựng hạ tầng kỹ thuật; nạo vét sông, xây dựng đê kè bảo vệ; và đầu tư các công trình hạ tầng phục vụ du lịch.

Địa phương đã chủ động triển khai các nhóm nhiệm vụ đầu tư bảo tồn di sản văn hóa, gồm không gian kiến trúc, quy hoạch Đô thị cổ, các công trình cổ, công trình cũ, các giá trị văn hóa phi vật thể, xây dựng các bảo tàng, cơ sở dữ liệu về di sản, truyền thông di sản…; và nhóm nhiệm vụ quy hoạch đầu tư gắn với phát triển du lịch, gồm quy hoạch phát triển du lịch gắn với định hướng phát triển du lịch – thương mại – dịch vụ thành mũi nhọn kinh tế cho địa phương vùng đô thị Hội An, và xây dựng các sản phẩm du lịch giá trị.

Mở rộng tầm nhìn trách nhiệm!

Tại hội nghị tổng kết, có 16 tham luận của các tổ chức nghiên cứu, đoàn thể, các nhà khoa học, các chuyên gia tư vấn trong nước và quốc tế được trình bày, tổng hợp, đánh giá lại toàn diện bối cảnh và thực tiễn hoạt động tổ chức quy hoạch bảo tồn Đô thị cổ Hội An. Một số tham luận trực tiếp đề cập các yêu cầu quan trọng về xây dựng thiết chế hoạt động, quản lý và bảo tồn Đô thị cổ, như hướng tiếp cận của UNESCO về di sản văn hóa, khuyến nghị liên quan trong bối cảnh mới; so sánh cơ hội của Đô thị cổ Hội An với mô hình Đô thị cổ Lệ Giang (Trung Quốc) về mặt ứng dụng số hóa, trí tuệ nhân tạo; quy hoạch gắn với phát triển công nghiệp văn hóa…

Theo lãnh đạo sở VHTTDL Đà Nẵng, các ý kiến, bài học kinh nghiệm thực tiễn từ quá trình vận động đầu tư quy hoạch đã qua, không đơn giản gói gọn trong một chương trình tổng kết là đủ. Phía sau những số liệu đã làm được, Đô thị cổ Hội An, cũng như công tác bảo tồn, tôn tạo các giá trị văn hóa di sản tại địa bàn, khái quát tầm văn hóa quốc tế, vẫn cần đặt ra rất nhiều mục tiêu hành động và mở rộng tầm nhìn trách nhiệm.

Đây là lý do khiến hội nghị tổng kết được chú ý, đặt vấn đề phải trở thành một diễn đàn để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các tổ chức quốc tế thảo luận, với các nội dung quan tâm, như mối quan hệ giữa bảo tồn di sản với phát triển đô thị và du lịch, làm sao hài hòa giữa gìn giữ giá trị di sản với mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Những vấn đề cốt lõi từ hội nghị đưa ra, như nhận chân rõ trách nhiệm quy hoạch và đầu tư bảo tồn, mô hình quản lý di sản, mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, xây dựng cơ chế chính sách - tài chính - pháp lý, phát huy vai trò của cộng đồng và hợp tác quốc tế… sẽ là những cơ sở, kinh nghiệm quan trọng để địa phương có được dữ liệu và nhận thức rõ về các giá trị di sản.

Căn cứ những kiến nghị, đề xuất đó, thành phố Đà Nẵng sẽ tiến hành đánh giá các công việc thực tiễn đã làm, tiến hành kiến nghị chính phủ cho phép xây dựng quy hoạch tổng thể di sản Đô thị cổ ở giai đoạn tiếp theo. Đặc biệt với các đề xuất mang tính chiến lược, sáng tạo, có giá trị ứng dụng cao, phù hợp với thực tiễn quản lý di sản tại Đô thi cổ Hội An và các đô thị di sản tại Việt Nam, địa phương sẽ tập trung làm rõ, đưa ra các giải pháp, kiến nghị các nhà nghiên cứu, tư vấn quan tâm cùng giải đáp và thực thi.

Điều quan trọng, là Đô thị cổ Hội An, trong bối cảnh mới, sau khi sáp nhập địa giới hành chính với thành phố Đà Nẵng, cần được nhận diện rõ cơ hội và những thách thức bảo tồn, phát triển. Vấn đề này không chỉ nằm ở quy mô, giá trị đầu tư, mà phải thiết đặt rõ tầm nhìn trách nhiệm của chính quyền và các giới chuyên môn, làm sao giữ được những cốt cách văn hóa bền vững!