Bộ tiểu thuyết văn học xuất sắc viết về Bác Hồ

PGS. TS Nguyễn Thế Kỷ - nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, hiện là Chủ tịch Hội đồng lý luận phê bình văn học nghệ thuật Trung ương. Trong hơn 10 năm trở lại đây, ông đã viết nhiều tác phẩm gây ấn tượng sâu sắc cho bạn đọc. Không kể các tác phẩm báo chí, lý luận phê bình, tiểu thuyết, thơ, chỉ riêng bộ tiểu thuyết “Nước non vạn dặm” đã chứng tỏ ông là một nhà văn lớn trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Đây có thể coi là bộ tiểu thuyết văn học xuất sắc nhất hiện nay viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Việt Nam.

Bộ tiểu thuyết gồm 5 tập phản ánh sinh động, hấp dẫn về 5 giai đoạn quan trọng nhất về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà tiêu đề mỗi tập đã thể hiện điều đó: Nợ Nước non, Lênh đênh biển lớn, Từ Việt Bắc về Hà Nội, Đường lên Điện Biên, Việt Nam - Hồ Chí Minh.

Có được bộ tiểu thuyết này, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ phải dành rất nhiều công sức tâm huyết và trí tuệ. Chắc chắn ông đã đọc rất nhiều sách báo trong nước và nước ngoài của hàng trăm tác giả viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh để chắt lọc những tinh túy từ các cuốn sách này kết hợp với kinh nghiệm cuộc sống và tài năng sáng tạo. Và chắc chắn ông cũng phải đến rất nhiều địa danh ở Việt Nam và những địa danh của nhiều nước trên thế giới nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sống và đi qua để có thực tế và cảm nhận mới viết được bộ tiểu thuyết Nước non vạn dặm.

Ở Việt Nam, tiểu thuyết “Búp Sen Xanh” của nhà văn Sơn Tùng được coi là tác phẩm văn học viết hay nhất, sinh động nhất về Chủ tịch Hồ Chí Minh từ thời niên thiếu đến lúc trưởng thành hàm chứa những tư liệu quý giá mà ít người được biết và động chạm đến những điều sâu kín, tế nhị nhất.

Nhưng bộ tiểu thuyết “Nước non vạn dặm” đã thành công ở một điểm khác là thể hiện vừa đủ, sâu sắc, nhiều cảm xúc và hài hòa giữa kiệt xuất chính trị với một danh nhân văn hóa, nhà báo và nhà thơ thiên tài Hồ Chí Minh. Cái hay và gây tranh luận là rất nhiều câu chuyện, tình tiết liên quan về cuộc sống đời thường và tình yêu của Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng như rất nhiều đoạn đối thoại của nhiều nhân vật khác nhau khiến người đọc trăn trở, suy tư liệu điều này có đúng không, liệu điều này có hạ thấp hay cường điệu, liệu điều này có phản ánh được nét đẹp tâm hồn và sự tinh tế ứng xử của con người Hồ Chí Minh. Nhưng dù ở góc độ nào thì vẫn phải kết luận những điều mà tác giả viết là hợp lý, hợp tình, hợp cành. Đặc biệt là văn phong, ngữ điệu và cách dùng từ của tác giả trong nhiều đoạn mô tả về Chủ tịch Hồ Chí Minh đối thoại với nhiều lớp người khác nhau ở trong nước cũng như ở nhiều nước khác, cùng những câu nói của Người thì chỉ có những người rất hiểu về ngôn ngữ phong phú thuộc bản quán, địa phương của Việt Nam mới viết được như thế.

Đọc kỹ tác phẩm này người đọc nhận thấy bút pháp của một nhà báo tôn trọng sự thật về thời gian, địa điểm con người, sự kiện, nhưng cũng là bút pháp của một nhà văn giàu cảm xúc hình tượng, giàu trí tưởng tượng và trái tim rung cảm, kết tinh trí tuệ của một đời hoạt động báo chí và văn học nghệ thuật. Tác phẩm bảo đảm tính chân thực ở mức có thể đồng thời vẫn rất rõ nét về một tiểu thuyết văn học có sự sáng tạo của nhà văn. Trong tác phẩm có rất nhiều các đối thoại rất linh hoạt, có hồn cốt sắc thái trong các nhân vật, thể hiện sự sáng tạo văn chương của tác giả. Trong năm tập của bộ tiểu thuyết thì có lẽ tập 1 thể hiện sinh động và rõ nét nhất sự sáng tạo văn học. Đây là tập mô tả thời niên thiếu ở quê nhà và mối quan hệ quê hương, gia đình, anh em, bạn hữu của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong đó có nhiều điều chỉ biết thông qua tư liệu nên tác giả phải viết bằng trí tưởng tượng. Ở trong tập 1, tôi có cảm giác tác giả có sự thăng hoa và tâm hồn bay bổng như trong một giấc mơ. Trong các tập tiếp theo cho đến tập cuối cùng, sau mỗi tập càng đậm chất tư liệu và có chút hơi hướng biên niên sử do tác giả phải bảo đảm tính chân thật lịch sử về Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Chắc chắn rằng tác giả đã nghiên cứu rất kỹ tiểu sử của Chủ tịch Hồ Chí Minh và đặc biệt là cuốn sách “Cuộc đời hoạt động của Hồ Chủ tịch” của tác giả Trần Dân nên bộ tiểu thuyết dù là một tác phẩm văn học vẫn bảo đảm sự chân thực, khách quan về tiểu sử của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Mặt khác, đây là tác phẩm văn học nên vẫn có sự tìm tòi, khám phá sáng tạo của một nhà văn mà phải có vốn sống phong phú mới viết được.

Ấn tượng sâu sắc về tiểu thuyết là cuộc sống đời thường của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong quan hệ bạn bè, người thân từ tuổi ấu thơ ở quê nhà, lúc đi học cho đến những năm tháng lênh đênh khắp bốn phương trời để tìm đường cứu nước. Những đối thoại với người cha nghiêm khắc và kính yêu, người mẹ thủy chung, nhân hậu, giàu đức hy sinh, cũng như với người chị, người anh và bạn bè, thể hiện cậu bé Nguyễn Sinh Cung cũng bình thường như bạn đồng trang lứa, nhưng đã hé lộ những nét tinh túy của một nhân tài kiệt xuất trong tương lai. Một chi tiết nhỏ là khi người cha bày tỏ ý muốn cho hai anh em Nguyễn Sinh Cung từ quê nhà ra Vinh học thì người anh trả lời là vâng theo ý cha, nhưng cậu bé Cung lại trả lời khác ý của anh đã nói lên sự độc lập trong con người Nguyễn Sinh Cung được hình thành từ nhỏ.

Người đọc nhiều khi phải dừng lại để suy tưởng và tự vấn lương tâm về những phát ngôn và ứng xử của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong rất nhiều tình huống mà người thường không thể xử lý được.

Thành công của bộ tiểu thuyết văn học này giúp bạn đọc hiểu được đúng đắn chân thực về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời vẫn rung động tâm can về những áng văn uyển chuyển, mượt mà, rất con người, mà bất cứ ai dù già hay trẻ, nam hay nữ, dù người trong nước hay nước ngoài cũng đều cảm nhận mình có chút gì đó như con người của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Một tác phẩm văn học, nhất là tác phẩm văn học viết về một nhân vật lịch sử kiệt suất có thật, có thể có nhiều đánh giá và nhận xét khác nhau về nội dung và nghệ thuật là điều bình thường. Vì thế bộ tiểu thuyết văn học lịch sử “Nước non vạn dặm” không nằm ngoài thông lệ đó.

Với cảm nhận của tôi thì bộ tiểu thuyết “Nước non vạn dặm” có sức sống lâu bền cùng với thời gian.