Bảo tồn chim yến gắn với phát triển bền vững thương hiệu Yến sào Khánh Hòa

Hội thảo có sự tham gia của 300 đại biểu là lãnh đạo các cơ quan thuộc bộ, ngành Trung ương; đại diện các tỉnh, thành phố lân cận; các sở, ngành, xã, phường và tổ chức chính trị xã hội của tỉnh Khánh Hoà. Ngoài ra, sự kiện còn thu hút đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp và sự đồng hành của 30 cơ quan báo chí Trung ương, địa phương.

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh ngành yến sào đang đối mặt với “thử thách kép”. Tình trạng săn bắt, bẫy, giăng lưới, mua bán chim yến trái phép trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa đang diễn biến vô cùng phức tạp. Các hành vi này không còn mang tính đơn lẻ, tự phát mà dịch chuyển sang mức độ có tổ chức, tính toán kỹ lưỡng, có thị trường tiêu thụ riêng và tiềm ẩn nguy cơ hình thành các đường dây tận diệt nguồn lợi tự nhiên. Các đối tượng sử dụng công cụ hiện đại như lưới tàng hình, thiết bị phát âm thanh dẫn dụ và chọn các khu vực giáp ranh, đầm hồ, đất trống để hoạt động vào ban đêm hoặc rạng sáng nhằm né tránh lực lượng tuần tra.

Theo thống kê của Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa, chỉ từ tháng 1-2025 đến ngày 6-7-2026, lực lượng chức năng của công ty đã phát hiện 346 vụ giăng lưới bẫy bắt chim trái phép, thu giữ 762 tấm lưới với tổng chiều dài lên tới 38.100 mét. Vấn nạn này đặc biệt tăng mạnh trong giai đoạn cuối năm 2025 và đầu năm 2026.

Song song với nạn săn bắt, thương hiệu “Yến sào Khánh Hòa” còn phải đối mặt với hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tinh vi trên cả thị trường truyền thống lẫn môi trường số. Những hành vi này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến tài nguyên thiên nhiên mà còn làm suy giảm uy tín thương hiệu, đe dọa trực tiếp sức khỏe người tiêu dùng.

Điển hình gần đây, tại Đồng Tháp, lực lượng Công an đã triệt phá đường dây liên tỉnh tự in nhãn mác giả thương hiệu Yến sào Khánh Hòa, “phù phép” nước mủ trôm và chất tạo đặc thành yến sào để sản xuất gần 16.000 hũ, lon thành phẩm. Tại Vĩnh Long, cơ quan chức năng cũng khởi tố, bắt tạm giam 2 bị can, thu giữ hơn 360.000 sản phẩm nước yến và tổ yến chưng sẵn giả mạo.

Tại hội thảo, các đại biểu và chuyên gia đã tập trung thảo luận các vấn đề thông qua hai phiên thảo luận lớn. Ở phiên thảo luận thứ nhất (Bảo tồn bền vững quần thể chim yến trước nguy cơ tận diệt), các đại biểu đã tập trung mổ xẻ, phân tích hiện trạng và chỉ ra những điểm nghẽn trong công tác bảo tồn quần thể chim yến tại địa phương cũng như trên cả nước. Phiên thảo luận ghi nhận nhiều tham luận có giá trị đến từ đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa, Cục Chăn nuôi và Thú y, Chi cục Kiểm lâm vùng IV cùng Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên và Phát triển.

Ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi (Bộ NN&MT) khẳng định, Khánh Hòa là “cái nôi” của ngành yến sào Việt Nam. Ngành này hiện chiếm 3,5% giá trị sản xuất chăn nuôi nhưng mang lại giá trị gia tăng cực kỳ cao, đạt kim ngạch xuất khẩu 200 đến 300 triệu USD/năm và mở ra dư địa lớn sau khi ký Nghị định thư với Trung Quốc vào năm 2025. Dự báo năm 2025, sản lượng tổ yến thô cả nước đạt 234,612 tấn (Khánh Hòa đạt 14,112 tấn). Tuy nhiên, ngành đang đối mặt với biến đổi khí hậu, đô thị hóa và nạn săn bắt trái phép. Ông Đăng kêu gọi phối hợp theo mô hình “5 nhà” để hiện thực hóa Chiến lược quốc gia phát triển bền vững quần thể chim yến đến năm 2040, tầm nhìn 2050.

Nêu rõ vấn nạn săn bắt, ông Võ Văn Công, Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Khánh Hòa cho biết, nạn săn bẫy chim yến bằng lưới tàng hình ngày càng tinh vi nhưng địa phương chưa xử lý được vụ việc điển hình nào. Việc giải cứu (trung bình 140-160 vụ, cứu 1.000-2.000 cá thể/năm) chủ yếu do lực lượng bảo vệ của Công ty Yến sào Khánh Hòa thực hiện. Ông Công đề xuất tỉnh sớm ban hành chỉ thị cấp bách bảo vệ đàn yến, quy hoạch lại vùng nuôi và kiến nghị nâng mức độ bảo vệ chim yến trong luật để tăng chế tài xử lý.

Chia sẻ các giải pháp, đại diện Chi cục Kiểm lâm vùng IV cho biết, đơn vị đã áp dụng 3 kinh nghiệm cốt lõi: chuyển từ xử lý vi phạm sang quản lý nguy cơ; nâng cao nhận thức cộng đồng; kết hợp định vị GPS và drone. Nhờ đó, lực lượng đã tuần tra hơn 2.100 lượt, xử lý 105 vụ vi phạm, phạt trên 3,5 tỷ đồng, thu hồi hơn 23.000m lưới bẫy và giải cứu gần 15.000 cá thể chim hoang dã.

Tại phiên thảo luận thứ hai, bà Trịnh Thị Hồng Vân, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Yến sào Khánh Hòa phản ánh tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) đối với nhãn hiệu “Yến sào Khánh Hòa” đang diễn biến phức tạp trên cả thị trường truyền thống lẫn không gian số.

Dù thương hiệu đã được bảo hộ tại Việt Nam và nhiều quốc gia (Trung Quốc, Pháp, Hàn Quốc, Singapore, Úc...), tình trạng giả mạo vẫn gia tăng tinh vi. Qua thống kê cho thấy hiện có 122 doanh nghiệp sử dụng trái phép dấu hiệu “Yến sào Khánh Hòa”; 280 tài khoản mạng xã hội, website mạo danh để kinh doanh; 42 doanh nghiệp đăng ký tên thương mại chứa dấu hiệu liên quan và có 55 đơn đăng ký nhãn hiệu có khả năng gây nhầm lẫn.

Bà Vân kiến nghị cần hoàn thiện cơ chế pháp lý, tăng cường phối hợp thực thi và ứng dụng AI để giám sát, bảo vệ thương hiệu trên môi trường số.

Theo Nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong nhận định, các ý kiến tại hội thảo sẽ được cụ thể hóa thành các giải pháp, cơ chế và chính sách thiết thực, góp phần xây dựng ngành Yến sào Khánh Hòa phát triển theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch, bền vững và có sức cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế.

Phát biểu bế mạc hội thảo, ông Trịnh Minh Hoàng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa đánh giá cao các ý kiến đóng góp tâm huyết và có giá trị thực tiễn từ các đại biểu. Hội thảo thống nhất nhận thức rằng bảo tồn quần thể chim yến tự nhiên là điều kiện tiên quyết để bảo vệ đa dạng sinh học và giữ vững uy tín thương hiệu Yến sào Khánh Hòa. Nhiều vấn đề then chốt đã được mổ xẻ như nạn săn bắt trái phép, công tác quản lý nuôi yến, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và chống hàng giả . Thời gian tới, tỉnh Khánh Hòa cam kết chỉ đạo các ngành triển khai đồng bộ giải pháp xử lý nghiêm vi phạm, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương, nhà khoa học và truyền thông để chung tay bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này.

https://www.facebook.com/yensaokhanhhoa.com.vn