Bảo tàng Hà nội ra mắt trưng bày sắp đặt “Chiến tranh và Hòa bình” và “Vũ điệu xuân”

Chương trình do Bảo tàng Hà Nội, Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội phối hợp cùng các nghệ sĩ thực hiện. Trong đó, nghệ sĩ Thu Trần và Tây Phong thực hiện không gian sắp đặt “Chiến tranh và Hòa bình”; Nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương thực hiện không gian sắp đặt “Vũ điệu xuân.

Tham dự buổi lễ có ông Phạm Tuấn Long – Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cùng các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu, họa sĩ, nghệ sĩ, giảng viên mỹ thuật, đại diện các cơ quan thông tấn báo chí, lãnh đạo các phòng, ban, đơn vị trực thuộc Sở cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật.

Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, cho biết trưng bày được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng về chất liệu, không gian và giải pháp sắp đặt, do nhóm nghệ sĩ Thu Trần và Tây Phong thực hiện, gắn kết hài hòa với khu trưng bày ngoài trời của Bảo tàng Hà Nội.

Ông nhấn mạnh, sự kiện thuộc chuỗi Lễ hội Thiết kế sáng tạo 2026, đồng thời đánh dấu việc Bảo tàng Hà Nội mở cửa trở lại sau thời gian chỉnh lý, nâng cấp. Thời gian tới, Sở sẽ tiếp tục triển khai các giải pháp nhằm phát huy giá trị bảo tàng, hướng tới xây dựng nơi đây thành điểm đến văn hóa sáng tạo tiêu biểu của Thủ đô.

Không gian suy tưởng về ký ức và hòa bình

Cụm sắp đặt “Chiến tranh và Hòa bình” được hình thành từ các mảnh xác máy bay và vỏ bom được Bảo tàng Hà Nội sưu tầm, lưu giữ. Việc đưa những di vật chiến tranh ra khỏi không gian kho lưu trữ để giới thiệu tới công chúng thể hiện trách nhiệm của đơn vị quản lý di sản trong việc phát huy giá trị hiện vật, đồng thời tạo cơ hội để lịch sử được tiếp cận dưới những góc nhìn mới.

Không gian sắp đặt gồm hai khung kết cấu thép chính và một khoảng chuyển tiếp treo lơ lửng ở trung tâm. Các mảnh xác máy bay được bố trí ở cao độ trung gian thay vì đặt cố định dưới mặt đất, tạo nên cảm giác chuyển động và mở rộng chiều kích không gian. Cách tổ chức này giúp người xem không chỉ quan sát hiện vật như những chứng tích của quá khứ mà còn tham gia vào một hành trình trải nghiệm mang tính chiêm nghiệm.

Bên cạnh các hiện vật kim loại là các khối cầu và mảng hình học do nghệ sĩ Thu Trần thực hiện bằng vật liệu nhẹ, bọc giấy Dứa, giấy Dó và phủ sơn mài truyền thống. Sự kết hợp giữa kim loại công nghiệp và chất liệu thủ công truyền thống tạo nên đối thoại thị giác giữa quá khứ và hiện tại, giữa ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình. Trưng bày không tái hiện chiến tranh theo hướng minh họa sự kiện mà hướng đến việc khơi gợi suy ngẫm về giá trị của hòa bình, về trách nhiệm gìn giữ những thành quả của hiện tại.

Đặc biệt, cụm sắp đặt còn cộng hưởng với tác phẩm phù điêu của họa sĩ Nguyễn Hải về sự kiện phi công John McCain tại hồ Trúc Bạch ngày 26/10/1967, một dấu mốc lịch sử mang ý nghĩa khép lại quá khứ, hướng tới hòa giải và hợp tác. Sự liên kết này góp phần mở rộng tầng nghĩa cho không gian trưng bày, đặt ký ức chiến tranh trong bối cảnh đối thoại và phát triển.

Nghệ sĩ Thu Trần cho biết ý tưởng trưng bày “Chiến tranh và Hòa bình” đến từ lần bà tiếp cận những mảnh xác máy bay, vỏ bom đang lưu giữ tại Bảo tàng Hà Nội. Đứng trước các hiện vật, bà xúc động khi cảm nhận rõ dấu tích chiến tranh và giá trị của hòa bình hôm nay.

Theo nghệ sĩ, thách thức lớn nhất là tìm cách ứng xử phù hợp với những di vật nặng tính lịch sử: vừa tôn trọng nguyên bản, vừa tạo được cấu trúc thẩm mỹ mới để mở ra đối thoại giữa quá khứ và hiện tại.  Bà lựa chọn lụa, giấy dó, giấy dứa, những chất liệu mềm mại, truyền thống để đặt cạnh kim loại lạnh và cứng như một cách tạo nên sự tương phản, đồng thời gợi ra sự chữa lành, bao dung và tái sinh. Khi khán giả bước vào không gian này, tôi không mong họ chỉ nhìn thấy chiến tranh, mà hy vọng họ có thể lắng lại, suy ngẫm về ký ức và trân trọng hơn những giá trị của hiện tại.

Đồng hành cùng dự án, nghệ sĩ Tây Phong chia sẻ anh quan tâm đặc biệt đến cấu trúc không gian và nhịp điệu thị giác của tổng thể sắp đặt. Theo anh, điều quan trọng không chỉ là trưng bày hiện vật, mà là tạo ra một trải nghiệm không gian đủ mở để người xem tự đối thoại với lịch sử. Quá trình thực hiện đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng trong từng điểm treo, từng khoảng trống, nhằm giữ được sự cân bằng giữa yếu tố chiến tranh và hòa bình. Anh kỳ vọng không gian này sẽ mang đến cho công chúng một trạng thái chiêm nghiệm, nơi ký ức không bị khơi dậy theo cách dữ dội, mà được cảm nhận trong sự tĩnh tại và ý thức hướng tới tương lai.

 “Vũ điệu xuân” – bản hòa ca của sắc màu và tái sinh

Nếu “Chiến tranh và Hòa bình” mang đến chiều sâu lắng đọng thì “Vũ điệu xuân” của nghệ sĩ Phương Giò lại mở ra một không gian rực rỡ sắc màu, tràn đầy sức sống ngay trong khuôn viên Bảo tàng Hà Nội.

Trên giàn tre mộc mạc, những chiếc roi tuồng được làm từ vật liệu tái chế khẽ đung đưa theo gió, tạo nên nhịp điệu thị giác sinh động. Tre chất liệu quen thuộc của làng quê Việt, khi kết hợp cùng gam màu tươi vui đã tạo nên cảm giác vừa thân thuộc vừa mới mẻ, như sự gặp gỡ giữa truyền thống và sáng tạo đương đại.

Hình ảnh roi vút lên giữa không trung gợi liên tưởng đến người anh hùng dân tộc Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt ra trận, biểu tượng của ý chí quật cường, sức mạnh và tinh thần bảo vệ non sông đất nước. Tuy nhiên, trong không gian “Vũ điệu xuân”, hình tượng ấy không còn mang sắc thái chiến trận mà được chuyển hóa thành nhịp điệu của mùa xuân, của sự tái sinh và hy vọng.

Chia sẻ về “Vũ điệu Xuân”, nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương (Phương Giò) cho biết thêm tác phẩm được phát triển từ hình ảnh roi tuồng, biểu tượng ước lệ cho khí phách và tinh thần anh hùng trong nghệ thuật truyền thống. Hệ thống màu sắc đặc trưng của từng cán roi đã trở thành cảm hứng để anh tạo nên một sắp đặt thị giác đương đại như một “lễ hội sắc màu” nhân dịp Xuân Bính Ngọ, gửi gắm năng lượng mới và ước vọng hanh thông.

Anh mong công chúng tiếp cận văn hóa dân gian theo tinh thần đối thoại và làm mới. Với anh, Bảo tàng Hà Nội không chỉ là nơi lưu giữ ký ức, mà còn là không gian khởi nguồn cho sáng tạo, nơi di sản tiếp tục được nuôi dưỡng và lan tỏa trong đời sống hôm nay.

Đối thoại giữa ký ức và hiện tại

Nếu “Chiến tranh và Hòa bình” nhắc nhớ về những giai đoạn lịch sử nhiều mất mát, từ đó khơi gợi ý thức trân trọng hòa bình, thì “Vũ điệu xuân” lại lan tỏa tinh thần tái sinh, sáng tạo và hy vọng cho tương lai.

Tại lễ khai mạc, chị Trần Thị Nhung (phường Dương Nội), cho biết chị đặc biệt ấn tượng với cách các nghệ sĩ tạo nên sự tương phản giữa kim loại lạnh của di vật chiến tranh và những chất liệu mềm mại, truyền thống như lụa và giấy dó. Theo chị, không gian không mang lại cảm giác nặng nề mà trái lại, gợi sự lắng lại và suy ngẫm. “Tôi cảm nhận rõ sự chuyển động từ ký ức sang hiện tại, từ mất mát đến niềm tin. Đây là cách kể chuyện lịch sử rất khác, nhẹ nhàng nhưng sâu sắc,” chị chia sẻ.

Thông qua hình thức nghệ thuật sắp đặt, Bảo tàng Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò là thiết chế văn hóa không chỉ lưu giữ hiện vật mà còn chủ động sáng tạo không gian trải nghiệm, kết nối di sản với công chúng bằng những phương thức mới mẻ, phù hợp với xu hướng phát triển của Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn hiện nay.

Hai trưng bày hiện đang mở cửa phục vụ công chúng. Trân trọng kính mời nhân dân và du khách tới tham quan, thưởng lãm và trải nghiệm không gian nghệ thuật giàu tính suy tưởng và cảm hứng mùa xuân này.