Bản án dân sự kéo dài gần một thập kỷ: Những điểm nghẽn pháp lý và trách nhiệm chưa được gọi tên

(Tiếp theo và hết)

Bài 3: Gỡ điểm nghẽn pháp lý: Cần một quyết định dứt khoát để khép lại vụ việc

Bản án đã có hiệu lực, quyết định thi hành án đã ban hành, nguồn tiền thi hành án đã được xác định, các kết luận và chỉ đạo từ cơ quan Trung ương đều rõ ràng. Thế nhưng, vụ việc liên quan đến Bản án số 286/2016/DS-PT vẫn bị kéo dài suốt nhiều năm. Khi mọi căn cứ pháp lý đều đã hiện hữu, vấn đề đặt ra không còn là “có đủ cơ sở hay không”, mà là ai sẽ đưa ra quyết định dứt khoát để khép lại vụ việc.

Khi bản án, kết luận và chỉ đạo đều đã đầy đủ nhưng công lý vẫn bị “treo”

Nhìn lại toàn bộ vụ việc kéo dài gần một thập kỷ xoay quanh Bản án số 286/2016/DS-PT của TAND tỉnh Đồng Nai, có thể thấy một nghịch lý rất rõ: Các căn cứ pháp lý quan trọng nhất đều đã được xác lập, nhưng việc thi hành bản án vẫn bị đình trệ.

Bản án dân sự đã có hiệu lực pháp luật. Quyết định thi hành án đã được ban hành. Nguồn tiền thi hành án - khoản hoàn thuế GTGT hơn 8,6 tỷ đồng đã được Chi cục Thi hành án dân sự thị xã Long Khánh (cũ) xác định là phù hợp với quy định tại Điều 76 Luật Thi hành án dân sự. Các cơ quan tiến hành tố tụng Trung ương đã có kết luận thống nhất về việc không có căn cứ xử lý hình sự. Tổng cục Thuế (nay là Cục Thuế - Bộ Tài chính) cũng đã ban hành văn bản hướng dẫn, đôn đốc cụ thể việc giải quyết hoàn thuế.

Thế nhưng, càng đầy đủ về mặt pháp lý, vụ việc lại càng bị kéo dài trong thực tiễn. Bản án có hiệu lực nhưng không được thi hành dứt điểm; quyền lợi hợp pháp của người được thi hành án bị “treo” theo thời gian; còn trách nhiệm giữa các cơ quan có dấu hiệu bị phân tán, đùn đẩy.

Ở trục thi hành án dân sự, Chi cục THADS thị xã Long Khánh (cũ) đã xác định rõ khoản tiền hoàn thuế GTGT là nguồn thi hành án. Ở trục thuế, hàng loạt văn bản của Bộ Công an, Viện KSND tối cao đều nêu rõ: Không có căn cứ hình sự để tiếp tục “treo” việc hoàn thuế đối với Chi nhánh Công ty Cổ phần Tập đoàn Intimex tại Buôn Mê Thuột. Trục điều tra hình sự - yếu tố từng được viện dẫn nhiều nhất để trì hoãn thực chất đã khép lại từ nhiều năm trước.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi cốt lõi không còn nằm ở chỗ “thiếu căn cứ pháp luật”, mà ở chỗ: Ai sẽ là người đưa ra quyết định cuối cùng để kết thúc một vụ việc đã quá rõ ràng về mặt pháp lý?

Ba trục pháp lý - ba mắt xích trách nhiệm cần được kích hoạt đồng thời

Vụ việc này tồn tại đồng thời trên ba trục pháp lý: Thi hành án dân sự, quản lý thuế và điều tra hình sự. Ba trục này không tách rời nhau, mà liên thông chặt chẽ, đòi hỏi trách nhiệm rõ ràng và hành động đồng bộ.

Ở trục thi hành án dân sự, Chi cục THADS thị xã Long Khánh là cơ quan được giao trực tiếp tổ chức thi hành Bản án số 286/2016/DS-PT. Luật Thi hành án dân sự quy định rõ trách nhiệm áp dụng đầy đủ các biện pháp cần thiết để thu tiền, tài sản của người phải thi hành án đang do bên thứ ba giữ, phong tỏa tài khoản và buộc chuyển giao nhằm bảo đảm quyền lợi của người được thi hành án. Việc ban hành quyết định là cần thiết, nhưng nếu không được theo dõi, đôn đốc và tổ chức thực hiện đến cùng, thì quyết định đó chỉ dừng lại ở hình thức và bản án sẽ tiếp tục bị “treo trên giấy”.

Ở trục thuế - hoàn thuế GTGT, Cục Thuế tỉnh Đắk Lắk giữ vai trò then chốt. Luật Quản lý thuế và các văn bản hướng dẫn đều khẳng định nguyên tắc: Hồ sơ hoàn thuế phải được giải quyết đúng thời hạn, chỉ được tạm dừng khi có căn cứ pháp luật rõ ràng. Khi các cơ quan tố tụng Trung ương đã kết luận không có căn cứ hình sự; khi Tổng cục Thuế đã có văn bản yêu cầu rà soát và giải quyết theo đúng thẩm quyền; thì việc tiếp tục kéo dài hồ sơ cần được xem xét, rà soát lại về căn cứ và thời hạn theo quy định của pháp luật. Nếu chưa rõ, thì ngành Thuế có thể làm văn bản hỏi trực tiếp Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Hồ Chí Minh về kết quả điều tra 45 hóa đơn của Công ty Phú Hưng Long xuất cho Chi nhánh Công ty Cổ phần Intimex tại Buôn Mê Thuột, để trả lời cho đương sự.

Ở trục điều tra hình sự, vai trò của các cơ quan tiến hành tố tụng không chỉ dừng lại ở việc ban hành kết luận, mà còn ở việc bảo đảm các kết luận đó được tôn trọng và áp dụng thống nhất trong thực tiễn quản lý hành chính. Việc một vụ việc đã được Cơ quan tố tụng Trung ương xác định không có dấu hiệu tội phạm mua bán hóa đơn trái phép nhưng vẫn bị viện dẫn yếu tố hình sự như một yếu tố được viện dẫn thận trọng trong quá trình xử lý hồ sơ.

Chỉ khi cả ba trục pháp lý này được kích hoạt đồng thời, với trách nhiệm rõ ràng và hành động cụ thể, vụ việc mới có thể đi đến hồi kết.

Khép lại vụ việc để củng cố niềm tin pháp luật

Vụ việc của ông Nguyễn Đăng Phong không chỉ là câu chuyện của một bản án dân sự chậm thi hành, mà là khía cạnh phản ánh những điểm nghẽn trong sự phối hợp giữa các cơ quan thực thi pháp luật. Khi mỗi khâu đều lựa chọn phương án an toàn là “chờ”, là “đợi”, thì người chịu thiệt cuối cùng chính là công dân - người đã đặt niềm tin vào phán quyết của tòa án.

Giải quyết dứt điểm vụ việc này không đòi hỏi những quyết sách lớn hay thay đổi pháp luật. Điều cần thiết là một quyết định hành chính dứt khoát, đúng thẩm quyền và đúng thời điểm: hoàn thuế theo quy định để tạo nguồn thi hành án; tổ chức thi hành án đến cùng; và có cơ chế kiểm sát, giám sát để bảo đảm các quyết định đó được thực thi trên thực tế.

Một bản án được thi hành trọn vẹn không chỉ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của một cá nhân, mà còn gửi đi thông điệp mạnh mẽ về sự nghiêm minh của pháp luật. Ngược lại, một bản án bị kéo dài quá lâu sẽ làm xói mòn niềm tin xã hội, tạo cảm giác rằng công lý có thể bị trì hoãn vô thời hạn bởi sự đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan.

Khép lại vụ việc này bằng hành động cụ thể, minh bạch và dứt khoát không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là yêu cầu khách quan trong quá trình xây dựng và củng cố Nhà nước pháp quyền.