50 năm Thành phố mang tên Bác: Từ biểu tượng lịch sử đến khát vọng siêu đô thị hiện đại

Dấu mốc lịch sử và hành trình nửa thế kỷ kiến tạo phát triển

Sáng 2/7/2026, Thành phố Hồ Chí Minh long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 50 năm Ngày Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh với chủ đề “TP Hồ Chí Minh - Sáng mãi tên Người”. Đây không chỉ là sự kiện chính trị, lịch sử và văn hóa có ý nghĩa đặc biệt mà còn là dấu mốc quan trọng nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ xây dựng, phát triển và hội nhập của đô thị lớn nhất cả nước, đồng thời mở ra một giai đoạn phát triển mới với khát vọng vươn lên trở thành siêu đô thị hiện đại, trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một quyết định hành chính, mà là sự kết tinh của lòng biết ơn, niềm tự hào và trách nhiệm lịch sử của cả dân tộc đối với vị lãnh tụ kính yêu. Theo Tổng Bí thư, Thành phố Hồ Chí Minh là vùng đất giàu truyền thống yêu nước, cách mạng, nghĩa tình và sáng tạo; đồng thời là nơi ghi dấu bước chân người thanh niên Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước, mở đầu hành trình giải phóng dân tộc.

Đồng chí  khẳng định, việc mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa là vinh dự lớn lao, vừa là trách nhiệm chính trị, đạo đức và lịch sử đặc biệt. Thành phố phải tiếp tục tiên phong trong đổi mới sáng tạo, phát triển hiện đại nhưng nhân văn, giàu mạnh nhưng nghĩa tình, hội nhập sâu rộng nhưng vẫn giữ vững bản sắc dân tộc, phát triển nhanh nhưng bền vững vì hạnh phúc của nhân dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước  cũng đề nghị Thành phố Hồ Chí Minh tập trung xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; phát huy hiệu quả các cơ chế đặc thù; đẩy mạnh cải cách hành chính, quản trị số; quy hoạch đô thị theo hướng đa trung tâm; đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ và chuyển đổi số; đồng thời chăm lo tốt hơn đời sống nhân dân và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Trong diễn văn kỷ niệm, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang khẳng định việc thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh là niềm vinh dự thiêng liêng nhưng đồng thời cũng là trách nhiệm lớn lao trước Đảng, nhân dân và lịch sử. Đồng chí  nhấn mạnh, sau khi mở rộng không gian phát triển, thành phố có thêm nguồn lực và động lực mới, song điều quan trọng là phải chuyển hóa các lợi thế đó thành kết quả cụ thể trong tăng trưởng kinh tế, quản trị đô thị và nâng cao chất lượng sống của người dân. “Khát vọng càng lớn thì ý chí càng mạnh, trách nhiệm càng cao thì quyết tâm càng lớn” là tinh thần xuyên suốt được nhấn mạnh trong giai đoạn phát triển mới.

Nhìn lại 50 năm qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã khẳng định vị thế đầu tàu kinh tế, trung tâm lớn về tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ và hội nhập quốc tế. Dấu mốc nửa thế kỷ không chỉ là dịp tổng kết thành tựu mà còn là điểm khởi đầu cho một hành trình phát triển mới, với mục tiêu trở thành siêu đô thị hiện đại, thông minh và có sức cạnh tranh khu vực.

Từ ngày 2/7/1976, khi Quốc hội khóa VI quyết nghị đổi tên Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh, tên gọi này đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí cách mạng và khát vọng phát triển. Trên thực tế, ý tưởng này đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử, khi nhiều nhân sĩ trí thức đề xuất từ năm 1946, và đến năm 1954 đã được nhà thơ Tố Hữu nhắc đến như một biểu tượng của niềm tin vào ngày thống nhất đất nước.

Sau năm 1975, Thành phố Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn vô cùng khó khăn: hạ tầng xuống cấp, kinh tế trì trệ, đời sống nhân dân thiếu thốn. Tuy nhiên, chính trong thử thách đó, thành phố đã hình thành tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm”, trở thành bản sắc phát triển đặc trưng. Cuối thập niên 1970, nhiều cơ chế “xé rào” trong sản xuất và lưu thông hàng hóa được triển khai, góp phần khôi phục kinh tế và tạo tiền đề quan trọng cho công cuộc Đổi mới toàn quốc từ năm 1986.

Từ thực tiễn phát triển, nhiều mô hình của Thành phố Hồ Chí Minh sau đó đã được Trung ương nghiên cứu và nhân rộng, khẳng định vai trò tiên phong của đô thị đầu tàu trong đổi mới tư duy phát triển kinh tế.

Động lực tăng trưởng mới và khát vọng siêu đô thị đa trung tâm

Bước vào thời kỳ đổi mới, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt với hàng loạt mô hình kinh tế mang tính đột phá. Năm 1991, Khu chế xuất Tân Thuận - khu chế xuất đầu tiên của Việt Nam - ra đời, mở đường thu hút đầu tư nước ngoài và thúc đẩy công nghiệp xuất khẩu. Tiếp đó là Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, Công viên phần mềm Quang Trung, Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh cùng hệ thống khu công nghiệp và đô thị mới hiện đại.

Những mô hình này đã góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp, dịch vụ và công nghệ cao, tạo nền tảng cho kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế. Trong suốt quá trình phát triển, thành phố luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của Trung ương thông qua nhiều nghị quyết quan trọng, đặc biệt là Nghị quyết 98/2023/QH15 về cơ chế, chính sách đặc thù, giúp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế và tạo dư địa phát triển mới.

Đến năm 2025, quy mô GRDP của Thành phố Hồ Chí Minh đạt khoảng 3,03 triệu tỷ đồng, chiếm gần 23,5% GDP cả nước; tổng thu ngân sách đạt hơn 746.000 tỷ đồng; vốn FDI đạt gần 8,9 tỷ USD. Thành phố tiếp tục đóng góp khoảng một phần ba tổng thu ngân sách quốc gia, khẳng định vai trò trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại và dịch vụ lớn nhất Việt Nam.

Không chỉ là trung tâm sản xuất và tiêu dùng lớn, Thành phố Hồ Chí Minh còn là nơi hội tụ dòng vốn, tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao, đóng vai trò quan trọng trong nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế quốc gia.

Song hành với tăng trưởng kinh tế là sự chuyển biến mạnh mẽ về hạ tầng và không gian đô thị. Từ một đô thị với hệ thống kênh rạch ô nhiễm và ngập nước, thành phố đã hình thành loạt công trình biểu tượng như đại lộ Võ Văn Kiệt, Nguyễn Văn Linh, Mai Chí Thọ, Phạm Văn Đồng; hầm vượt sông Sài Gòn; cầu Phú Mỹ, cầu Ba Son, hệ thống cầu Thủ Thiêm cùng nhiều khu đô thị mới hiện đại.

Đặc biệt, tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong phát triển giao thông công cộng, mở ra mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), hướng tới thành phố xanh, thông minh và bền vững.

Cùng với đó, các chính sách an sinh xã hội luôn được chú trọng. Chương trình Xóa đói giảm nghèo từ năm 1992 trở thành mô hình tiêu biểu cả nước. Các chương trình nhà tình nghĩa, nhà tình thương, chăm lo người có công, công nhân và người lao động tiếp tục khẳng định bản sắc “nghĩa tình” đặc trưng của thành phố. Nhiều dự án chỉnh trang đô thị, đặc biệt là cải tạo kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, đã cải thiện rõ rệt môi trường sống và chất lượng đô thị.

Từ ngày 1/7/2025, Thành phố Hồ Chí Minh chính thức bước vào giai đoạn phát triển mới khi mở rộng địa giới hành chính trên cơ sở hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Sau mở rộng, thành phố có diện tích hơn 6.700 km², dân số trên 13,6 triệu người, lực lượng lao động hơn 7,2 triệu người, chiếm khoảng 23,6% GRDP cả nước, hơn 33% tổng thu ngân sách quốc gia và gần 23% kim ngạch xuất nhập khẩu.

Không gian phát triển mới mở ra cơ hội hình thành siêu đô thị đa trung tâm, kết nối công nghiệp, cảng biển, logistics, tài chính, khoa học - công nghệ và kinh tế biển, tạo sức cạnh tranh mới cho khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới quản trị, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, xây dựng chính quyền số và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ.

Trong giai đoạn phát triển tiếp theo, hạ tầng tiếp tục được xác định là động lực then chốt với các dự án lớn như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài, hệ thống metro và đường sắt đô thị, trung tâm logistics và cảng biển.

Đặc biệt, ngày 29/4/2026, hàng loạt công trình trọng điểm được khởi công như Quảng trường trung tâm và Trung tâm hành chính Thành phố Hồ Chí Minh, Metro số 2 Bến Thành - Thủ Thiêm, Khu đô thị Đại học Quốc tế và Công viên cảnh quan Bến Nhà Rồng - Khánh Hội, góp phần định hình diện mạo siêu đô thị hiện đại trong tương lai.

Song song với phát triển hạ tầng, Thành phố Hồ Chí Minh xác định chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, logistics thông minh và tài chính số được xác định là động lực tăng trưởng mới.

Đặc biệt, việc xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ nâng cao vị thế Việt Nam trên bản đồ tài chính khu vực, thu hút dòng vốn toàn cầu và thúc đẩy hội nhập sâu rộng.

Trong chiến lược dài hạn, thành phố xác định con người là trung tâm của phát triển, tập trung xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và đội ngũ doanh nhân có tư duy toàn cầu.

Với nền tảng 50 năm phát triển, truyền thống năng động, sáng tạo và nghĩa tình, cùng cơ chế đặc thù và không gian phát triển mở rộng, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước hiện thực hóa khát vọng trở thành siêu đô thị hiện đại, thông minh, đáng sống và có sức cạnh tranh hàng đầu khu vực, xứng đáng với niềm tin của nhân dân cả nước và tên gọi thiêng liêng mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.