Năm học 2008-2009, mặc dầu chưa có quyết định của cấp có thẩm quyền (ngày 21-1-2009 UBND quận Cầu Giấy mới có Quyết định 184/QĐ), Tổng công ty cổ phần VINACONEX vẫn thành lập Trường mầm non Lý Thái Tổ 2 tại khu đô thị Trung Hòa – Nhân Chính và trường tuyển sinh chui 175 cháu, tổ chức thành 10 lớp. Sau một năm hoạt động, chính VINACONEX đã tự đánh giá: “Căn cứ vào thực trạng hoạt động của hệ thống các trường cho đến nay, thì tiếp tục duy trì hệ thống các trường nói chung và trường Mầm non 2 nói riêng hiện nay bộc lộ một số vấn đề sau:

  • Tổng công ty vẫn chưa thực sự có được biện pháp hiệu quả để quản lý và thu hồi được chi phí đầu tư đã bỏ ra cho hệ thống các trường;

  • Hệ thống các trường hiện nay tồn tại như một bộ phận hạch toán phụ thuộc vào Tổng công ty… Việc tồn tại hệ thống các trường này tạo ra sự cồng kềnh trong cơ cấu bộ máy của Tổng công ty; hệ thống các trường chưa thực sự “liên thông” để tạo “đầu ra” cho học sinh tốt nghiệp. Đặc biệt, việc đào tạo ngoại ngữ và các kỹ năng cần thiết khác để học sinh có thể tiếp cận với phương pháp giáo dục và làm việc trong môi trường quốc tế còn hạn chế. Tổng công ty cần cải tổ lại hoạt động của các trường theo hướng “xã hội hóa” và “quốc tế hóa”.

Trước nguy cơ “đứa trẻ đẻ non” của mình bị chết yểu, lãnh đạo Tổng công ty VINACONEX đã “chuyển đổi mô hình quản lý trường mầm non 2 thành lập Công ty cổ phần giáo dục mầm non liên thông quốc tế VINACONEX với vốn điều lệ 20.000.000.000 đồng; gồm các cổ đông VINACONEX với tư cách là cổ đông sáng lập công ty, đóng góp 6.000.000.000 đồng tương đương 30% vốn điều lệ; Công ty CP đầu tư giáo dục liên thông quốc tế (INTERCONEX) với tư cách là một cổ đông sáng lập đóng góp 30% vốn điều lệ (6 tỷ đồng)”; Công ty LSH (Xinh-ga-po) với tư cách là một cổ đông sáng lập đóng góp 30% vốn điều lệ (6 tỷ đồng). Ngày 2-4-2009, Chủ tịch HĐQT VINACONEX Nguyễn Văn Tuân ký Quyết định số 0216/2009/QĐ-HĐQT về việc “Phê duyệt phương án hợp tác trong và ngoài nước để nâng cao chất lượng giáo dục tại trường mầm non Lý Thái Tổ 2 do Tổng công ty đầu tư tại khu đô thị Trung Hòa – Nhân Chính, Hà Nội”. Ngày 6-10-2009 các bên ký hợp đồng liên doanh đã ký Hợp đồng (HĐ) giao khoán số 338A/2009/HĐPC quản lý trường Mầm non Lý Thái Tổ 2 cho Công ty cổ phần giáo dục mầm non liên thông quốc tế VINACONEX. Khoản 2.2 (Điều 2) trong HĐ này ghi rõ: “Thời hạn quản lý sẽ là khoảng thời gian hai lăm năm (25) kể từ khi bắt đầu việc quản lý theo HĐ này và có thể được gia hạn theo quyết định của chủ sở hữu, với điều kiện công ty không vi phạm nghiêm trọng các quy định của HĐ này…”. Về số tiền giao khoán quản lý, Điều 4 của HĐ ghi rõ: “Để đổi lại việc chủ sở hữu giao khoán quản lý toàn bộ trường công ty, bằng HĐ này đồng ý vô điều kiện về việc trả cho chủ sở hữu VINACONEX tiền giao khoán quản lý như quy định dưới đây:

  • 3 năm đầu: 7.000 USD/ tháng (đã bao gồm VAT).

  • Năm thứ 4-5: 9.000 USD/ tháng (đã bao gồm VAT).

  • Từ năm thứ 6 trở đi: 10.000 USD/ tháng (đã bao gồm VAT).

Thực hiện các điều cam kết ghi trong các HĐ, bên đối tác nước ngoài đã chuyển cho Công ty cổ phần bản quyền chương trình giáo dục quốc tế liên thông đã thực hiện ở Xinh-ga-po rất có hiệu quả mà chỉ lấy tượng trưng 1 USD và 5,7 tỷ đồng Việt Nam. Bên Công ty INTERCONEX đóng góp 9 tỷ đồng Việt Nam, còn phía chủ đầu tư chưa đóng góp một đồng nào.

Sau 2 năm hoạt động (năm học 2008-2009, 2009-2010), mô hình giáo dục liên thông quốc tế này tỏ ra rất có hiệu quả, thu hút được rất nhiều học sinh, doanh thu năm sau tăng hơn năm trước hơn 100%: Năm học 2008-2009, khối trường mầm non thu hút 220 học sinh, doanh thu 4 tỷ đồng; năm học 2009-2010 thu hút 385 học sinh, doanh thu 10 tỷ đồng. Khối trường tiểu học, năm học 2008-2009: 730 học sinh, doanh thu 8,3 tỷ đồng; năm học 2009-2010: 830 học sinh, doanh thu 17,4 tỷ đồng.

Trước những thành công bất ngờ mà chương trình giáo dục liên thông quốc tế này đem lại, một số người lãnh đạo VINACONEX vốn đặt lợi ích vật chất lên trên hết, vốn xem đồng tiền là tất cả đã bày đặt ra nhiều lý do vô cớ nhằm gạt các đối tác ra ngoài để tự mình gặt hái những thành quả giáo dục mà các đối tác đã bỏ bao trí tuệ, công sức và tiền bạc xây dựng nên những thành quả ban đầu.

Sau bao nhiêu thư từ, sau bao nhiêu cuộc họp nhằm cứu vãn sự sụp đổ nhưng không thành, nhà lãnh đạo giáo dục kỳ cựu với tất cả tâm huyết với ngành giáo dục, Phó giáo sư, Tiến sĩ Trần Xuân Nhĩ, nguyên Thứ trưởng Bộ GD-ĐT, người đã mất nhiều công sức thuyết phục đối tác nước ngoài vào hợp tác với ngành giáo dục Việt Nam, đã phải viết thư xin lỗi đối tác. Ai cũng phải đau lòng (và chắc có cả sự phẫn nộ) trước dòng tâm sự của vị Phó giáo sư, Tiến sĩ già này khi ông viết: “Thân gửi các đối tác Thelittle Skool-House International PTELtd (LSH) và RVMS International PTELTD (RVMS). Thưa các bạn! Đứng trước một thực trạng nghiêm trọng: Dự án nâng cao chất lượng giáo dục theo hướng liên thông quốc tế tại hệ thống trường Lý Thái Tổ do các bên VINACONEX, INTERCONEX, LSH, RVMS xây dựng, đầu tư và triển khai đang bị một số người bên VINACONEX chủ động phá vỡ bằng một loạt các hành vi: VINACONEX phủ định BCC các bên đã ký trên bản dự thảo do chính VINACONEX xây dựng. Trường THPT dán đè lôgô của VINACONEX lên các lôgô của các bên liên doanh, thu lại phòng làm việc của các bên nước ngoài; hiệu trưởng các trường Lý Thái Tổ chỉ đạo cho bảo vệ ngăn cấm các vị khách quý muốn đến học hỏi mô hình trường và gần đây nhất, họ đã đơn phương gửi các công văn đến Sở GD - ĐT Hà Nội để hủy bỏ chương trình liên kết đào tạo của các bên liên doanh… Nhà giáo sáng lập và đang làm việc tại INTERCONEX xin gửi đến các bạn thư ngỏ này để chia sẻ với các bạn”.

Trong đơn kiến nghị ngày 16-7-2010 gửi Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng và nhiều cơ quan chức năng, ông Vũ Tiến Trinh, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần đầu tư giáo dục liên thông quốc tế viết: “Chúng tôi, Công ty INTERCONEX đang bị Tổng công ty cổ phần VINACONEX thực hiện các hành vi trái pháp luật, bội ước và phá vỡ một liên doanh đầu tư, tư vấn quản lý giáo dục có yếu tố nước ngoài (Xinh-ga-po) đang hoạt động có hiệu quả, gây thiệt hại đến chúng tôi, đến các đối tác nước ngoài và thiệt hại đến mô hình giáo dục có hiệu quả…

Trước sự việc nghiêm trọng như vậy, chúng tôi – những người tâm huyết với giáo dục Việt Nam viết đơn này kiến nghị Thủ tướng Chính phủ cho thanh tra những hoạt động vi phạm pháp luật của lãnh đạo Tổng công ty VINACONEX trong việc thực hiện hợp đồng liên doanh đã ký kết giữa các bên để đảm bảo cho dự án được thành công”.

Khi biết lãnh đạo của VINACONEX phá bỏ hợp đồng liên doanh và tự mình đảm đương công việc của nhà trường, thay đổi chương trình học của các cháu, hàng loạt phụ huynh học sinh đã có nhiều kiến nghị.

Ông Phan Quang Trung, bố cháu Phan Châu Tuệ Anh nói: “… Không thể đưa các em học sinh ra làm thí nghiệm theo kiểu từng năm một, đã làm thì phải duy trì toàn bộ quá trình học thì mới được… Tôi đề nghị phải giữ chương trình này, phải tìm cách bảo vệ quyền lợi các cháu…”

Ông Michael Saram, bố cháu Justin Saram nói: “Tôi đã mất 6 tháng để lựa chọn chương trình này… Phương án thứ ba bảo con chúng tôi rời trường thì thật là ngớ ngẩn (stupid)… Đây là một sự quản lý vô trách nhiệm…”.

Ông Lại Hoàng Chung, bố cháu Lại Như Minh nói: “Chúng tôi rất hài lòng với chương trình vì thấy cháu tiến bộ. Nguyện vọng của phụ huynh là chương trình này cần phải được tiếp tục… Tôi hiểu trong các liên doanh này VINACONEX mạnh về mảng đầu tư nhưng có lẽ về mảng giáo dục thì có thể chưa đặt lên hàng đầu mà có khi lại đưa ra ý kiến thuần về kinh doanh (xin lỗi, đây chỉ là ý kiến cá nhân). Phải làm mọi cách để cho con trẻ được đảm bảo quyền lợi. Theo ngôn ngữ ngoài đường thì làm thế này người ta gọi là đem con bỏ chợ…”.

Bất chấp luật pháp, bất chấp những lời phải trái, bất chấp tương lai của hàng ngàn con trẻ, trong cuộc họp ngày 5-7-2010 với các đối tác, ông Nguyễn Thành Phương, Tổng giám đốc VINACONEX tuyên bố với giọng đầy ngạo mạn và thách thức: “Theo quan điểm của chúng tôi, qua họp lãnh đạo là chúng ta sẽ không đi tiếp dự án này nữa… Còn nếu chia tay mà phải có chi phí gì cho phù hợp chúng tôi sẵn sàng… Lãnh đạo VINACONEX đã lường hết những vấn đề này, các anh muốn đi đến đâu thì chúng tôi cũng đi được…”.

Có lẽ ông Nguyễn Thành Phương nghĩ rằng, nhiều lãnh đạo của VINACONEX (có người đã rời VINACONEX giữ cương vị lãnh đạo cao hơn) đã từng lừa dân, lừa nước, chiếm đoạt được những khối tài sản khổng lồ lên đến cả trăm ngàn tỷ (theo thời giá hiện tại) mà vẫn bình yên vô sự, chẳng ai hề hấn gì, bây giờ tiếp tục lừa đảo hàng ngàn con trẻ thì cũng chẳng làm sao? Nhưng ông Nguyễn Thành Phương cũng nên nhớ rằng, số tài sản khổng lồ mà quý vị đã chiếm được là mồ hôi, là xương máu của nhân dân, mà đã là xương máu thì “xương máu không đùa với quan tham”. Khi sự chạy chọt, lo lót không còn hiệu lực; khi những người che chắn không còn quyền lực; khi các cơ quan quyền lực thực thi hết trách nhiệm và quyền hạn của mình thì các vụ tham nhũng tại khu đô thị Trung Hòa – Nhân Chính, tại Thảo Điền TP Hồ Chí Minh, tại dự án mở rộng và hoàn thiện đường Láng – Hòa Lạc liệu có thể lọt lưới pháp luật?

TRẦN ĐÌNH BÁ