Thế nhưng, sau một thời gian điều tra, thu thập được khá nhiều tài liệu, không hiểu vì lý do gì mà các cơ quan luật pháp này điều rút quân, án binh bất động; để lại muôn vàn câu hỏi trong dư luận về sự nghiêm minh của luật pháp trước một vụ tiêu cực tham nhũng nghiêm trọng với những bằng chứng rõ ràng báo chí đã phanh phui mà đương sự không có một câu phản hồi chống đỡ.

Tuy các cơ quan điều tra đã rút quân, án binh bất động, nhưng họ cũng có khá nhiều tài liệu, có những kết luận bước đầu về những sai trái nghiêm trọng của ông Nguyễn Quang Minh; thậm chí có cả văn bản gửi Bộ Công thương. Thế mà lãnh đạo Bộ Công thương cố ý lờ đi.

Ngày 3-3-2009, Tổng cục An ninh có Văn bản số 63/A17P3 (về việc mất tài liệu mật của Kiểm toán Nhà nước tại Tổng công ty bia-rượu-nước giải khát Sài Gòn gửi Bộ Công thương do Trung tướng Trịnh Lương Hy ký). Trong văn bản này ghi rõ: “Tổng công ty bia-rượu-nước giải khát Sài Gòn (Sabeco) đã bị mất một số tài liệu liên quan đến công tác Đảng và công tác kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước, đây là những tài liệu mật được quy định trong danh mục tài liệu mật của Nhà nước và của Bộ Công an... Theo đánh giá của Tổng cục An ninh, việc mâu thuẫn nội bộ của Tổng công ty bia-rượu-nước giải khát Sài Gòn là nghiêm trọng. Từ khi chuyển sang mô hình Tổng công ty cổ phần, HĐQT đã đưa ra các biện pháp chấn chỉnh, minh bạch các hoạt động quản trị tập trung vào các lĩnh vực: mua bán nguyên vật liệu, đầu tư, lĩnh vực hợp tác gia công bên ngoài, lĩnh vực tiêu thụ sản phẩm đã đụng chạm đến lợi ích không chính đáng của một số người dẫn đến mâu thuẫn nội bộ trong lãnh đạo Tổng công ty... Những người được lưu giữ tài liệu kiểm toán (tài liệu mật) bị lộ ra ngoài gồm: ông Nguyễn Quang Minh, Tổng giám đốc Tổng công ty bia-rượu-nước giải khát Sài Gòn... Để bảo vệ an ninh nội bộ, duy trì và phát triển sản xuất, Tổng cục An ninh - Bộ Công an đề nghị: Bộ Công thương cho kiểm tra và có biện pháp chấn chỉnh về công tác bảo vệ nội bộ và công tác quản lý sử dụng tài liệu mật ở Tổng công ty bia-rượu-nước giải khát Sài Gòn”.

Trong một bản báo cáo của một cơ quan điều tra đã vạch ra một loạt những sai trái nghiêm trọng của Tổng giám đốc Nguyễn Quang Minh như sau:

Tình hình nội bộ:

Đến nay mâu thuẫn nội bộ Tổng công ty có dấu hiệu mất đoàn kết ngày càng trầm trọng, xuất hiện thêm nhiều đơn thư tố cáo cán bộ lãnh đạo Tổng công ty tiêu cực tham nhũng.

Việc thực hiện các hợp đồng mua nguyên vật liệu phục vụ sản xuất:

Hợp đồng máy dán nhãn Krones: Được biết phía nước ngoài đã chấp nhận thanh lý hợp đồng với Sabeco, sẽ chuyển trả số tiền hơn 300.000 EURO đã tạm ứng trước đây.

Hợp đồng malt, houblon: Trong năm 2008, hợp đồng malt với Công ty Thái Tân; Sabeco đã ký hợp đồng dài hạn với điều kiện hợp đồng là không thay đổi về giá suốt quá trình thực hiện hợp đồng, đến nay giá malt thế giới đã giảm rất nhiều so với thời điểm ký hợp đồng, nhưng việc thương thảo giảm giá đã không được chấp nhận. Sabeco đã yêu cầu giảm còn 615 USD/tấn DDP (CIF 850 USD/tấn). Thực tế tại thời điểm ký hợp đồng, Công ty Thái Tân lấy nguồn malt từ nhà cung cấp Joe White Malting/ADM Ô-xtrây-li-a và tại thời điểm ký hợp đồng với Công ty Thái Tân, Sabeco vẫn có những hợp đồng trực tiếp với nhà cung cấp của Ô-xtrây-li-a này (đây là vấn đề bình thường, vì ký qua nhiều tầng nấc nên giá thành nguyên liệu bị đội lên). Đáng chú ý, trong Hợp đồng malt số AU-08-27 ngày 21-6-2008 giữa Sabeco với ADM Malting với số lượng 1.500 tấn, đơn giá 715 USD/tấn CIF TP Hồ Chí Minh giao tại TP Hồ Chí Minh trong khi hợp đồng giữa Sabeco với Thanh Tùng, Hợp đồng số 03/08-TTG-SGB với số lượng 10.000 tấn với đơn giá lên đến 940 USD/tấn (chênh lệch giá giữa nhà cung cấp nước ngoài và trong nước hơn 200 USD/tấn); mặc dù nguồn sản suất malt chủ yếu của Thanh Tùng cũng nhập từ Ô-xtrây-li-a và Trung Quốc cung cấp cho Sabeco.

Các năm 2007, 2008 và dự kiến phân bổ malt cho các nhà cung cấp trong các năm 2009,2010; Sabeco tập trung chủ yếu cho các nhà cung cấp như Công ty Thái Tân chiếm 55% tổng lượng nguyên liệu cung cấp, các nhà sản xuất trực tiếp nước ngoài chỉ từ 5% đến 10% là trái với chủ trương của Tổng công ty Sabeco theo yêu cầu mua trực tiếp từ nhà sản xuất trên 70% sản lượng (Nghị quyết số 08/2006 ngày 10-11-2006); Hội đồng quản trị yêu cầu Tổng giám đốc ký hợp đồng dài hạn chốt giá theo thời điểm, nhưng Tổng giám đốc ký hợp đồng dài hạn 3 năm và không thay đổi giá trên hợp đồng, như hợp đồng với Công ty Thái Tân dẫn đến thực tế khi giá malt thế giới đã giảm rất sâu từ hơn 1.000 USD/tấn xuống còn hơn 600 USD/tấn làm Sabeco thiệt hại rất lớn, theo ước tính sơ bộ số tiền thiệt hại có thể lên đến hàng chục triệu USD. Dư luận cho rằng các công ty Thái Tân, Thanh Tùng đang cung cấp nguyên vật liệu cho Sabeco là “sân sau” của Tổng giám đốc nhiều khả năng có tiêu cực trong các hợp đồng này, đặc biệt chú ý thông tin báo chí có nêu Tổng giám đốc có tài khoản ngoại tệ rất lớn ở ngân hàng đứng tên một người họ hàng tên N.H.N đăng ký hộ khẩu tại Hai Bà Trưng, Hà Nội có thể là tiền “lại quả” của các nhà cung cấp trong nước và đại diện các nhà cung cấp của nước ngoài tại Việt Nam.

Hợp đồng lon nhôm với Công ty Crown Sài Gòn:

Giá lon nhôm mà Sabeco mua của Công ty Crown Sài Gòn tại thời điểm tháng 9-2008 là 98 USD/1.000 bộ với tổng số lượng ký hợp đồng là 400 triệu bộ, với điều kiện là không thay đổi giá suốt quá trình thực hiện hợp đồng.

Giá lon nhôm hiện nay là 78,5 USD/1.000 bộ (chênh lệch gần 20 USD/1.000 bộ), vì vậy hiện nay Sabeco vẫn phải thanh toán theo giá 98 USD/1.000 bộ đã ký trong hợp đồng.

Vậy số tiền thiệt hại mà Sabeco phải trả do chênh lệch giá là rất lớn, gần 7 triệu USD.

Dấu hiệu vi phạm pháp luật ở Tổng công ty Sabeco:

Theo tài liệu thu thập được tại các hợp đồng mua máy dán nhãn Krones, hợp đồng mua vỏ lon nhôm, hợp đồng mua malt, hợp đồng houblon.

Chủ trương của HĐQT Sabeco tại Nghị quyết số 08/2006/NQ-HĐQT ngày 10-11-2006 nêu: Đối với nguyên liệu nhập ngoại (malt, houblon viên, houblon cô đặc), đồng ý cho Tổng giám đốc tiến hành thương thảo với các nhà cung cấp theo nguyên tắc thống nhất về số lượng cung ứng nguyên liệu cho kế hoạch sản xuất năm 2007, xác định giá trị thực hiện 6 tháng hoặc cả năm 2007 theo phương thức có lợi nhất cho Tổng công ty. Từ kế hoạch năm 2008 trở đi, chủ động quan hệ mua trực tiếp từ các nhà chế biến malt, houblon ở ba khu vực thị trường: Ô-xtrây-li-a, châu Âu, Ca-na-đa để đặt mua về số lượng và giá cả, ở thời điểm tốt nhất trong năm với số lượng đạt tối thiểu 70% nhu cầu kế hoạch sản xuất hàng năm.

Những điểm trái với chủ trương của HĐQT:

1- Ký hợp đồng không thay đổi về giá trong suốt quá trình thực hiện hợp đồng, thường hợp đồng từ 3 đến 5 năm (Nghị quyết yêu cầu chốt giá ở thời điểm tốt nhất trong năm).

2- Ưu tiên số lượng lớn (gần 60%) cho các nhà cung cấp trong nước như Thanh Tùng, Thái Tân, Đường malt (Nghị quyết yêu cầu mua tối thiểu 70% trực tiếp từ nhà sản xuất nước ngoài).

3- Thiệt hại: Ký hợp đồng mua malt, houblon với điều kiện không thay đổi về giá suốt quá trình thực hiện hợp đồng trái với Nghị quyết số 08/2006 ngày 10-11-2006 của Chủ tịch HĐQT thiệt hại hàng chục triệu USD, riêng hợp đồng mua lon nhôm số tiền thiệt hại gần 7 triệu USD.

Nhận xét và đề xuất:

Tổng giám đốc Sabeco đã ký hợp đồng mua máy dán nhãn Krones, mua malt, houblon, vỏ lon nhôm không tuân thủ Nghị quyết của HĐQT, ký kết hợp đồng nhiều điều khoản rủi ro, nhất là điều kiện không thay đổi về giá suốt quá trình thực hiện hợp đồng dẫn đến thiệt hại về kinh tế rất lớn. Nghi vấn có tiêu cực khi ưu tiên gần 60% sản lượng cho các nhà cung cấp trong nước mà không mua trực tiếp từ nước ngoài để giá thành đội lên. Tổng giám đốc Nguyễn Quang Minh có dấu hiệu vi phạm pháp luật, điều 165 Bộ luật hình sự (tội cố ý làm trái quy định Nhà nước về quản lý gây hậu quả nghiêm trọng).

Tất cả những thông tin trên đây, gần hai năm nay hàng chục tờ báo đã phanh phui làm rõ. Nhiều nhà lãnh đạo, UBT.Ư về phòng chống tham nhũng đã có nhiều ý kiến yêu cầu lãnh đạo Bộ Công thương làm rõ, xử lý nghiêm. Qua cách “hành xử” của Bộ Công thương, dư luận dễ nhận thấy rằng Bộ Công thương muốn làm ngược lại. Nếu như ở đâu cũng xử lý phòng chống tham nhũng như Bộ Công thương thì tham nhũng không những không bị ngăn chặn, đẩy lùi mà lại còn có điều kiện phát triển mạnh mẽ hơn.

TRẦN ĐÌNH BÁ