Thời gian qua, Báo CCB Việt Nam đã nhận được đơn của các hội viên CCB và công dân ở TP Vinh, tỉnh Nghệ An là các ông Quách Trường Thọ và bà Trần Thị Yến trú tại khối 5, phường Cửa Nam; ông Nguyễn Khắc Nhuần trú tại khối 13, phường Quang Trung; ông Trần Ngọc Hùng và bà Trần Thị Đông, trú tại khối Trung Mỹ, phường Lê Mao; ông Nguyễn Công Hoàng và bà Đặng Thị Mai trú tại khối Vinh Tiến, phường Hưng Bình với nội dung kháng cáo Bản án sơ thẩm số 01/2008/HC-ST ngày 24-4-2008 của TAND TP Vinh về việc thu hồi đất của 7 hộ dân, trong đó có 4 gia đình hội viên CCB nêu trên mà không được bồi thường đất theo các quy định của Nhà nước. Nội dung vụ việc như sau:

Tháng 8-1992, các hộ gia đình này đã mua thanh lý, hóa giá nhà ở của Xí nghiệp kinh doanh vật liệu và trang trí nội thất TP Vinh tại khu ngã tư chợ Vinh thuộc phường Quang Trung và liên tục sinh sống, sử dụng các nhà ở này từ đó đến nay… Ngày 25-5-2007, UBND TP Vinh lập phương án thu hồi mặt bằng khu vực này và thực hiện giải phóng mặt bằng để xây Trung tâm thương mại, văn phòng cho thuê và căn hộ cao cấp đã ra Văn bản số 2035 “Phê duyệt phương án bồi thường hỗ trợ giải phóng mặt bằng xây dựng Trung tâm thương mại, văn phòng cho thuê và chung cư cao cấp tại ngã tư chợ Vinh- thuộc phường Quang Trung, TP Vinh”, trong đó nội dung chính là chỉ bồi thường, hỗ trợ về tài sản trên đất mà không bồi thường về đất cho các hộ dân đã mua hóa giá nhà. Không đồng ý với nội dung này, các hộ dân nêu trên với các chứng cứ của mình đã có đơn khiếu nại đến UBND TP Vinh, sau đó có đơn khởi kiện vụ án hành chính đến TAND TP Vinh xử sơ thẩm và sau đó là phúc thẩm tại TAND tỉnh Nghệ An, yêu cầu tòa án hủy một phần Quyết định số 2035 của UBND TP Vinh, tuy nhiên đều đã bị bác đơn. Không đồng ý với các quyết định của Tòa sơ thẩm và Tòa phúc thẩm tỉnh Nghệ An, các hộ dân này đã tiếp tục có đơn lên Viện KSND tối cao, TAND tối cao, đề nghị xem xét bản án phúc thẩm trên theo thủ tục giám đốc thẩm và gửi đơn lên T.Ư Hội CCB Việt Nam đề nghị xem xét, giúp đỡ.

Về hình thức, đây là vụ kiện giữa công dân và UBND TP Vinh; về bản chất đây là sự hiểu theo những cách khác nhau về “thuê đất” và “hóa giá nhà” giữa các bên, nhưng vấn đề là cần hiểu và tuân thủ theo đúng các quy định của pháp luật Nhà nước.

Những vấn đề khúc mắc qua quá trình xét xử tại tòa sơ thẩm và tòa phúc thẩm:

I- Sự nhập nhèm trong quá trình ra Quyết định và thực hiện Quyết định số 2035 ngày 25-5-2007 của UBND TP Vinh:“Về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng xây dựng Trung tâm thương mại, văn phòng cho thuê và căn hộ cao cấp tại ngã tư chợ Vinh, thuộc phường Quang Trung, TP Vinh”

Điều dễ thấy nhất, đây là sự vi phạm các quy định cơ bản về trình tự pháp luật và thực hiện nguyên tắc dân chủ “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” của cơ quan chính quyền cấp thành phố: UBND TP Vinh không có quyết định thu hồi đất theo trình tự quy định của pháp luật. Quyết định 2035 là quyết định phê duyệt phương án bồi thường chứ không phải quyết định thu hồi đất nhưng UBND TP Vinh lấy làm cơ sở để thu hồi đất, quyết định phạt và trả lời khiếu nại của dân. Quyết định số 2035 của UBND TP Vinh ra đời trước Quyết định số 323 ra đời ngày 24-7-2007 về thu hồi đất của UBND tỉnh Nghệ An 59 ngày; gây nên sự nghi ngờ của dư luận, cho rằng đây là sự “hợp pháp hóa” Quyết định 2035 của UBND TP Vinh. Mặt khác, trong quyết định của UBND tỉnh Nghệ An là thu hồi 12.152,5m2, nhưng trong quyết định của UBND TP Vinh chỉ thu hồi 10.011,5m2, vậy thì 2.141m2 nữa ở đâu, sao không dám thu hồi nữa? Quyết định số 2035 có sự đánh đồng giữa khái niệm “hóa giá nhà” và “thuê đất” khi tính 7 hộ dân vào diện thuê đất của Nhà nước. Ngoài ra, quá trình thực thi Quyết định 2035 lộ ra chuyện mất dân chủ khi quyết định này ra đời 25-5-2007 nhưng mãi đến ngày 26-12-2007 thì người dân mới được nhận quyết định. Khoảng cách địa lý không xa, chỉ chưa đầy 500m, nhưng sau 212 ngày người dân mới nhận được quyết định của UBND TP Vinh. Liệu đây có phải là một kỷ lục buồn của sách kỷ lục Việt Nam hiện nay?...

II- Những sự khó hiểu của các cấp Tòa sơ thẩm và phúc thẩm

Tại các cấp tòa, phía đại diện UBND TP Vinh đã đưa ra các lập luận, lý lẽ của mình; theo đó, tòa án hai cấp cho rằng, các giấy tờ, công văn trong việc hóa giá nhà đều ghi: “Xí nghiệp chỉ bán tài sản cố định trên đất” tức là chỉ bán nhà chứ nhà không đi kèm với đất là không phù hợp với thực tiễn vì nhà (đây là nhà cấp 4) phải ở trên đất chứ không phải nhà chung cư, nếu là nhà chung cư cũng phải ở trên mặt đất chứ không thể lơ lửng, thoát ly khỏi mặt đất được, các hộ dân mua thanh lý, hóa giá nhà là để ở. Thứ hai là, nhận định của tòa sơ thẩm và tòa phúc thẩm không đứng với diễn biến của vụ việc khi cho rằng: “Các hộ gia đình trên đã vi phạm điểm a, b, khoản 4, điều 14, Nghị định số 84/2007/NĐ-CP” bởi các hộ dân này đã được Xí nghiệp kinh doanh vật liệu và trang trí nội thất Vinh thanh lý, hóa giá nhà vào tháng 8-1992 (trước khi thanh lý, hóa giá nhà, các hộ dân này vẫn đang quản lý, sử dụng nhà) và đến ngày 20-12-1993, Quy hoạch tổng thể phát triển TP Vinh đến năm 2010 mới được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; như vậy, việc thanh lý, hóa giá nhà được thực hiện trước khi có quy hoạch 4 tháng và quy hoạch được phê duyệt hơn 1 năm. Thứ ba, án sơ thẩm và phúc thẩm cho rằng: “Việc thanh lý, hóa giá nhà của các hộ dân nói trên là sai vì họ không có giấy tờ mua bán nhà theo Nghị định số 61…”. Việc áp dụng Nghị định số 61 ngày 5-7-1994 để nhận định là không đúng bởi lẽ nghị định này ban hành năm 1994, trong khi các hộ dân được thanh lý, hóa giá nhà năm 1992. Thứ tư, bản án phúc thẩm cho rằng, tại thời điểm lập phương án bồi thường, Nghị định số 84/2007 của Chính phủ chưa ban hành nên không áp dụng nghị định này để xem xét tuy nhiên đối chiếu với quy định tại điểm d, khoản 3, điều 8, Nghị định số 197/2004 và điểm 2.3 mục 2 phần II Thông tư số 116/2004 của Bộ Tài chính thì trường hợp của 7 hộ đang khởi kiện phải được xem xét bồi thường theo đúng quy định của Nghị định 197 và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Đất đai năm 2003. Thứ năm, cấp Tòa sơ thẩm TAND TP Vinh xử ngày 20-9-2011 do thẩm phán Nguyễn Thị Ngọc Bảo chủ tọa làm việc rất tắc trách khi gia đình ông Nguyễn Khắc Nhuần đã báo cáo tòa nhiều lần rằng vợ ông Nhuần là bà Nguyễn Thị Thúy Nga đã mất từ tháng 10-2010 (tức là đã mất gần 1 năm so với ngày Tòa xử), nhưng tòa vẫn đưa quyết định triệu tập bà Nga đến dự và nhiều lần nhắc tên bà Nga trong phiên tòa, gây sự phản cảm lớn trong gia đình ông Nhuần và dư luận theo dõi phiên tòa.

Dư luận nhân dân TP Vinh đang nóng lòng theo dõi vụ việc và mong Tòa phúc thẩm, Tòa án NDTC xem xét công minh theo đúng các quy định của pháp luật, hủy bỏ Quyết định số 2035 của UBND TP Vinh, trả lại các quyền lợi hợp pháp và chính đáng, đảm bảo đời sống cho 7 hộ dân ở TP Vinh đang rất bế tắc từ Quyết định 2035, trả lại niềm tin của nhân dân vào chính quyền và cơ quan pháp luật.

Nhóm PV Báo CCB Việt Nam