Ngày 9-3-2007, UBND tỉnh Hà Tây (cũ) có Quyết định số 414/QĐ-UBND phê duyệt dự án đầu tư xây dựng hồ chứa nước Đồng Xô rộng 10,6 ha tại xã Vân Hòa, để phục vụ tưới tiêu cho 120 ha lúa và khoảng 61 ha hoa mầu của 2 xã Vân Hòa và Yên Bình. Dự án giao cho Ban QLDA đầu tư xây dựng cơ bản huyện Ba Vì thực hiện trong 2 năm 2007 và 2008, nhưng có lẽ do nhiều lý do nên hiện nay đơn vị thi công là Công ty CP tập đoàn Xây dựng và Du lịch Bình Minh (Công ty Bình Minh) vẫn đang thực hiện dở dang.

Một dòng suối có tới 4 cái hồ?

Năm 1999, UBND tỉnh Hà Tây (cũ) phê duyệt quy hoạch khu du lịch Thiên Sơn Thác Ngà rộng 450 ha ở vùng núi Ba Vì phạm vào cả 433,25 ha đất do Vườn quốc gia Ba Vì đang quản lý để cho Công ty Bình Minh thực hiện dự án du lịch. Những tưởng chuyện phê duyệt quy hoạch diện tích đất lớn của khu rừng đặc dụng đặc biệt quan trọng của Vườn quốc gia Ba Vì (VQGBV) phải là quyền của Bộ NNPTNT hoặc là cấp trên nữa, nhưng tỉnh Hà Tây (cũ) quyết hết, không cần hỏi ý kiến của hai cơ quan trên. Việc đúng sai thế nào ta bàn sau. Nhưng tại dự án quy hoạch này hiện nay có tới 4 cái hồ trên một dòng suối như: Suối Ổi, Suối Cả, Vai Xô và nay là Đồng Xô đang xây dựng mà theo các quyết định phê duyệt dự án đều nói là phục vụ cho nông nghiệp, làm hồ môi sinh chữa cháy rừng, giữa độ ẩm cho VQGBV… Ngoài ra còn có đường Bặn - Xoan. Nguồn tiền đầu tư cho các dự án hồ đập, đường sá đều lấy từ nguồn vốn ngân sách địa phương, tiền nhân dân đóng góp và vốn trái phiếu Chính phủ. Chỉ tính riêng hồ Đồng Xô theo quyết định phê duyệt dự án của tỉnh Hà Tây (cũ) là hơn 19 tỷ đồng, trong đó vốn trái phiếu Chính phủ khoảng 8 tỷ đồng.

Qua những thông tin trên chúng ta dễ dàng nhìn ra các công trình đều là công trình công cộng nhưng có điều lạ là nó lại nằm lọt thỏm trong khu vực quy hoạch khu du lịch Thiên Sơn Thác Ngà? Vậy bản chất của sự việc này ở đâu? Trước khi phê duyệt quy hoạch khu du lịch Thiên Sơn Thác Ngà, các nhà chức trách của tỉnh Hà Tây cũ nhìn ra vấn đề này chưa? Và có nhất thiết cần đầu tư xây dựng thêm hồ đập như thế? Hay đây chỉ là vẽ dự án để tiêu tiền nhà nước? Vẽ dự án để tư nhân biến nó thành những cái “ao” vui chơi cho du khách?

Để làm rõ vấn đề khó hiểu hiểu này, chúng ta trở lại việc quy hoạch khu du lịch Thiên Sơn Thác Ngà của hơn 10 năm về trước, Thanh tra Nhà nước đã có Kết luận thanh tra vào năm 2002, cho thấy những sai phạm của nó đến đâu, các công trình hồ đập phục vụ nhân dân hay phục vụ khu du lịch…

Ngày 7-6-2002, Thanh tra Nhà nước có Kết luận số 03/KLTT do Trưởng đoàn thanh tra Lê Sỹ Bảy ký đã vạch ra nhiều sai trái ở một số dự án hồ đập trong phạm vi dự án của khu du lịch Thiên Sơn Thác Ngà. Sau kết luận người dân đã phần nào giải tỏa được sự bức xúc bởi trước đó tranh chấp giữa dân và ông Hệ xảy ra liên miên. Cụ thể: Dự án hồ đập Vai Xô khi mới xây dựng xong, phục vụ tưới tiêu chẳng thấy đâu, người dân chỉ thấy ông chủ doanh nghiệp biến luôn hồ đập thành nơi vui chơi cho khu du lịch của mình. Không có chức năng làm thủy lợi, mỗi lúc cần nước tưới, là bà con phải lên van lạy xin xỏ, thậm chí “ẩu đả” với “tổ hợp du lịch” kia thì họ mở cái van đập cho dân lấy nước… Xây hồ đập Vai Xô không thấy phục vụ cho dân nhiều, thì nay người ta lại xây thêm một cái đập Đồng Xô khổng lồ nữa, cũng lại nói là vì mục đích... tưới tiêu cho dân?

Điều đáng nói ngoài việc phê duyệt diện tích hồ Đồng Xô rộng 10,6 ha, ngày 2-11-2007, huyện Ba Vì có Văn bản số 770/UBND-TNMT đề nghị tỉnh Hà Tây thỏa thuận với Bộ NNPTNT chuyển đổi diện tích rừng đặc dụng của VQGBV (thuộc phân khu phục hồi sinh thái) để tạo mặt bằng xây dựng hồ chứa nước Đồng Xô. Ngày 27-11-2001, UBND tỉnh Hà Tây có Văn bản 4829/UBND-NN gửi Bộ NNPTNT xin chuyển đổi 9,5 ha đất rừng nêu trên. Ngày 29-11-2007, VQGBV có Văn bản báo cáo Cục Kiểm lâm về việc tạm sử dụng 9,5 ha để lấy đất đá đắp đập. Trong văn bản của VQGBV báo cáo: “Phần diện tích tạm thời sử dụng thuộc phạm vi quy hoạch khu du lịch Thiên Sơn Thác Ngà ”… và sẽ đưa vào chương trình cho thuê môi trường rừng đặc dụng để phát triển du lịch sinh thái kết hợp bảo vệ phát triển rừng”. Dự án này đã được Chính phủ và Bộ NNPTNT phê duyệt trong giai đoạn 2. Trong khu vực xin chuyển đổi 9,5 ha có 3 hộ đang nhận khoán với VQGBV từ năm 1992 nên phải làm thủ tục thanh lý hợp đồng trước thời hạn để bàn giao diện tích trên cho chủ đầu tư…

Các quyết định làm dân sững sờ!

Mọi việc cũ chưa giải quyết xong, người dân lại sững sờ trước việc ngày 11-1-2010 Chính phủ có Văn bản số 54/TTg-KTN do Phó thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng ký đồng ý chấp thuận đề nghị của Bộ NNPTNT và ý kiến của UBND TP Hà Nội cho chuyển trả lại 30,3 ha rừng đặc dụng dưới cốt 100m mà năm 2007, tỉnh Hà Tây đã thu hồi theo quyết định 539 trả về VQGBV quản lý để cho Công ty Bình Minh thuê môi trường rừng. Số diện tích này nằm trải dài bám xung quanh khu vực hồ Đồng Xô.

Qua những văn bản của cấp thẩm quyền trên, chúng ta dễ nhận ra xung quanh khu vực hồ Đồng Xô sẽ là phát triển du lịch và Đồng Xô nằm trong phạm vi quy hoạch khu du lịch Thiên Sơn Thác Ngà đã rõ. Vậy đầu tư xây dựng hồ Đồng Xô nói là phục vụ sản xuất nông nghiệp thì ra sao hay đây chỉ là “núp bóng” để làm du lịch và ngụy tạo để tìm vàng của doanh nghiệp…?

Để làm rõ câu hỏi hóc búa này chúng ta quay trở lại một loạt dự án công cộng đã xây dựng trong khu du lịch Thiên Sơn Thác Ngà và qua xem xét về mặt địa lý chúng ta dễ nhận ra các điều cơ bản.

  • Một là, các hồ như: Suối Ổi, Suối Cả, Vai Xô… thực tế đã bị ông Hệ biến thành hồ làm du lịch. Việc này đã được Thanh tra Nhà nước kết luận từ năm 2002.

  • Thứ hai, xét về góc độ Bản đồ khoáng sản khu vực Hà Nội (tỷ lệ 1: 200.000, Hoàng Ngọc Kỷ chủ biên,) do Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam xuất bản năm 2005, cho thấy có 2 điểm vàng khu vực núi Ba Vì nằm tại xã Vân Hoà. Điểm quặng mang ký hiệu số 18 nằm ở phía trên núi Ba Vì dọc theo suối Cả là "nhiệt dịch", nghĩa là vàng gốc và điểm quặng số 20 là vàng sa khoáng, nằm tại khu cánh đồng thôn Xoan, nơi phạm vi công trình dự án đập Đồng Xô đang xây dựng. Người dân Vân Hòa cũng không lạ gì ông chủ khu dự án Thiên Sơn Thác Ngà Phùng Văn Hệ trước đây là một “bưởng vàng” có tiếng, rất thông thạo ở núi Ba Vì chỗ nào có vàng, ông này cũng giàu lên từ việc buôn vàng cám tại khu vực này… Xin lưu ý là, điểm quặng mang ký hiệu số 18 là "nhiệt dịch" (nghĩa là vàng gốc), nằm ở phía trên núi Ba Vì dọc theo Suối Cả, nơi này cũng đã bị Công ty Bình Minh “xẻ thịt” làm du lịch vào đầu những năm 2000 đến 2002 khi đó chưa có phê duyệt quy hoạch chi tiết của cấp có thẩm quyền.

  • Thứ ba, sau quy hoạch đến nay khu du lịch Thiên Sơn Thác Ngà đã thuê 252 ha trong tổng số 329 ha phê duyệt … và sắp tới là 30,3 ha nữa ở quanh khu vực Đồng Xô…

Như vậy một phần đã rõ mục đích ẩn chứa đằng sau của dự án Đồng Xô là gì.

Chỉ có điều chúng ta cần phải làm rõ: Vì sao không xây dựng hồ đập ở vị trí khác mà cứ “nhắm” vào vị trí Bản đồ địa chất khoáng sản khu vực Hà Nội thể hiện có vàng? Câu hỏi đặt ra, khi Công ty Bình Minh được chỉ định thầu, được trúng thầu liệu có từ bỏ việc khai thác vàng? Và sau khi dự án hồ Đồng Xô hoàn thành, liệu ông Hệ có từ bỏ việc ký hợp đồng thuê môi trường rừng với VQGBV? Có biến hồ Đồng Xô thành giống như hồ Vai Xô, Suối Cả… Chắc việc này ai cũng nhìn thấy…! Tuy nhiên, nhìn vào Bản đồ địa chất khoáng sản khu vực Hà Nội thể hiện có vàng thì phạm vi xây dựng các công trình trên, đã và đang bị cày xới, đã phạm vào tài nguyên của quốc gia.

**Rừng quốc gia bị “xẻ thịt”, mong được can thiệp! **

Người dân xã Vân Hòa chỉ buồn một điều rằng: Các hồ đập được đầu tư từ tiền của Nhà nước đã bị tư nhân lợi dụng làm “ao” cho du khách bơi thuyền, đất và rừng đặc dụng của VQGBV bị tư nhân lợi dụng chia năm sẻ bảy để làm du lịch. Nói là thế vì sẽ không biết còn bao nhiêu diện tích rừng đặc dụng ở VQGBV sẽ tiếp tục cho thuê nữa, không biết có bao nhiêu dự án “cày xới” vùng núi Ba Vì nữa…? Bởi trong đề án thực hiện cho thuê thí điểm môi trường rừng trước đây có thể hiện việc cho phép tỷ lệ xây dựng chiếm 3% trong diện tích dự án phê duyệt. Theo đó cho thấy rất nhiều diện tích rừng và đất rừng đặc dụng trong khu vực VQGBV đang quản lý bị “cày xới”. Chỉ tính riêng ở khu du lịch Thiên Sơn Thác Ngà, nếu theo quy hoạch là 450 ha thì tính ra có khoảng hơn 13 ha rừng bị tàn phá để làm hạ tầng cơ sở cho khu du lịch này. Đó còn chưa nói đến khu du lịch Khoang Xanh, Thác Đa, Ao Vua, Đầm Long…

Người viết bài này xin xin tạm gác bàn luận nhiều về vùng núi Ba Vì bị “xẻ thịt”, chỉ mạn phép tổng hợp đưa ra một số quan điểm và ý kiến của dư luận nhân dân, ý kiến của các nhà khoa học trong buổi tọa đàm do Báo Khoa học & Đời sống tổ chức nhằm bảo vệ Ba Vì khỏi sự “xâu xé” của những người có tiền (buổi tọa đàm tổ chức vào tháng 3-2011). Bởi lẽ khi giao thời Hà Tây sáp nhập vào Hà Nội, khiến cho một số cơ quan quản lý, các ban ngành buông lỏng việc giám sát, dẫn đến tình trạng trầm trọng như đã xảy ra. Do đó, nếu lúc này rà soát lại các dự án đã được phê duyệt khi Ba Vì còn thuộc Hà Tây hay lúc đã sáp nhập về Hà Nội cũng là hợp lẽ. Tại buổi tọa đàm, dư luận nhân dân và các nhà khoa học đưa ra một số kiến nghị:

  1. Khu vực VQGBV là khu vực bảo tồn cấp Nhà nước, không thể để cho bất cứ một nhóm cá nhân nào chiếm làm của riêng. Phải ngừng ngay và cấm hẳn việc cho xe ủi đào bới khu vực rừng quốc gia cho dù bất cứ vì mục đích gì.

  2. Đề nghị thành lập Đoàn thanh tra liên ngành thanh tra việc đào vàng, phá lở núi và làm ô nhiễm khu vực suối và xử lý nghiêm những kẻ vi phạm. Chúng ta đều biết, năm 2005, trước dư luận Nhà nước đã thành lập Đoàn thanh tra liên ngành thanh tra những vi phạm tại khu rừng Sóc Sơn suốt 3 tháng liền, kết quả 12 quan chức phải hầu tòa. Năm 1998, Hà Nội đã hủy dự án Thủy cung Thăng Long, sau khi hai Phó thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt và cấp 21 ha đất thiêng cho Chủ đầu tư. Cuối năm 2008, Hà Nội cũng hủy Dự án TTTM cao 17 tầng ở Chợ 19/12 vì ý nghĩa lịch sử tâm linh. Trong năm 2009, Hà Nội đã đình chỉ xây dựng khách sạn liên doanh với nước ngoài Novotel on the Park ở Công viên Thống Nhất khi dự án này không những đã được phê duyệt mà thực tế đã thi công xong phần tầng hầm và đã tiêu hết 14,5 triệu đô-la Mỹ.

Thiết nghĩ thì các dự án đã và đang đầu tư ở khu vực núi Ba Vì, nhất là dự án về du lịch sinh thái, không thể coi là sự đã rồi và ỷ thế đã được tỉnh Hà Tây xét duyệt…

  1. Rất nhiều chuyên gia ngành địa chất đang đề nghị UNESCO chấp thuận cho xây dựng Ba Vì thành công viên địa chất cấp quốc tế để phục vụ nghiên cứu khoa học và kinh tế du lịch. Nhiều nhà nghiên cứu đặt câu hỏi rằng: Đà Lạt cách TP Hồ Chí Minh 300km mà có thể trở thành một thành phố nghỉ dưỡng thu hút khách du lịch khắp nước. Hà Nội có Sóc Sơn, Ba Vì mà tại sao không thể tạo thành một “Đà Lạt sát bên Thủ đô” hai loại hình du lịch sinh thái “Du lịch đồng quê” ở ngay Trung tâm văn hóa Lúa nước của người Mường và “Làng du lịch và chữa bệnh” của người dân tộc Dao với 300 loài thuốc quý mà không nơi nào có thể tìm thấy được.

  2. Cần tổ chức các chuyến khảo sát sâu và nhiều hội thảo khoa học rộng rãi để chung sức đóng góp bảo vệ toàn bộ khu vực VQGBV, không những thế đây còn là khu đất linh thiêng quan trọng nhất của đất nước, nơi còn có tên là “Trấn sơn - Hòn núi đứng gác non sông”…

Với những lời tâm huyết của các nhà khoa học, với sự tâm huyết của nhân dân Vân Hòa về bảo vệ rừng quốc gia Ba Vì, hơn lúc nào hết, dư luận mong rằng, những nhà chức trách của Nhà nước có tâm hãy soi xét kỹ lưỡng trước khi ra quyết định để hài hòa lợi ích của Nhà nước, của nhân dân… Không nên để sự việc kéo dài gây bức xúc trong dư luận.

Bài và ảnh: Doanh Chính