Triệu chứng chung: Bắt đầu người nóng sốt, nếu cặp nhiệt độ khoảng 38-400C, có trường hợp hơn 400C, ho khan từng lúc, chảy nước mũi trong, chảy nước mắt, hai mí mắt nặng; sốt thời gian từ 3-5 ngày; thường xuất hiện những nốt đỏ hơi nổi cao, sờ tay thì vướng như hạt vừng. Bệnh tiến triển theo 3 giai đoạn: thời kỳ phát sốt; thời kỳ sởi mọc; và thời kỳ sởi bay.
Thời kỳ phát sốt (sởi chưa mọc): Bệnh khởi đầu bằng sốt 3-4 ngày, xem kỹ ở vùng tai, gáy, mặt có vài điểm ban đỏ, người nóng, ho khan, chảy nước mũi trong, chảy nước mắt, mệt mỏi, sốt cao dần, lưỡi thon, đỏ, rêu lưỡi vàng mỏng, môi đỏ. Phép trị: làm cho sởi mọc ra càng nhanh, càng nhiều, càng tốt.
Bài 1: Hạt mùi 30g, sao vàng đun nước cho uống liền 3 ngày.
Bài 2: Gạo tẻ rang vàng đun nước uống.
Thời kỳ sởi mọc:
Bắt đầu xuất hiện những nốt sởi nhiều, mọc đầy 3-4 ngày. Sởi mọc tuần tự: ở mặt xuống cổ, gáy, vai, ngực, lưng, tay, bụng và hai chân, mọc ngày càng dày, sắc đỏ. sốt cao, ho nhiều, đại tiện nhão, khó đi ngoài hoặc táo, nước tiểu vàng; có hiện tượng ngứa ở mặt, người
Bài thuốc 1: sài đất (12g); sắn dây (12g); lá tre non (10g); rau rệu (12g sao qua).Bài thuốc 2: sắn dây (12g); là nhài (12g sao qua); dấp cá (10g). Liều lượng: hai bài trên là thuốc khô, nếu tươi thì liều lượng gấp 3 lần, phải sao qua từng vị. Tất cả sao vàng, đun nước uống liền trong 3 ngày.
Chú ý: Thời kỳ này nếu thấy sởi không mọc đều ở chỗ nào thì lấy hạt mùi 30g sao thơm bọc vải mềm (cũ) đập dập, chấm với rượu trắng xoa vào chỗ chưa mọc, ngày xoa từ 2-3 lần, xoa xong ủ ấm, sởi sẽ mọc ra càng nhiều càng tốt.
Thời kỳ sởi bay (khoảng 2-3 ngày):
Sốt có giảm, còn có thể sốt về chiều, người mệt, miệng khô, thỉnh thoảng ho khan, lưỡi thon, đỏ, rêu ít. Bài thuốc: Hoa nhài sao vàng sắc nước uống; rau rệu khô 50g sao vàng sắc uống liên tục 15 ngày; hoặc dùng lá dấp cá tươi 200g, sắc nước uống liên tục trong 15 ngày.
Kiêng kỵ: Kiêng gió lạnh, kiêng nước, kiêng thức ăn sống lạnh, chất tanh; kiêng dùng thuốc mát, lạnh (dù thời tiết nóng); không dùng thuốc cay thơm và nóng; kiêng dùng thuốc bổ, nếu đi ỉa cũng chỉ dùng vị: lá đinh lăng 30g, sao vàng; lá mơ lông sao cháy 30g; cà rốt 20g (khô) sắc lấy nước cho uống.
Kiêng ăn: Cam, chuối tiêu, trứng vịt, các thức ăn, nước uống để ở trong tủ lạnh, chất ngọt, tanh, mỡ, nên ăn cà rốt, khoai tây, rau ngót, thịt lợn thăn, thịt bò, gạo tẻ; uống nước gạo tẻ rang vàng.
Kết luận: Bệnh sởi thường phát hiện vào mùa xuân, hay lây, nếu không phát hiện, chữa kịp thời, chủ quan đơn giản, sẽ gây ra những hậu quả đáng tiếc. Tuy nhiên nếu biết chữa kịp thời thì sẽ khỏi, cần theo hướng dẫn về cách điều trị, kiêng khem theo chế độ ăn uống của bác sĩ.
Sởi nhẹ:
Sốt 3-5 ngày thấy sởi mọc hạt đỏ lấm thấm ở sau tai, mặt, cổ, vai rồi mọc xuống ngực, tay, bụng rồi xuống chân (từ trên đầu xuống dưới); mọc ra nhiều, màu sắc đỏ tươi (như hoa đào), mềm nhuận, tinh thần tỉnh táo, ăn uống, đại tiện bình thường; ngoài 3-5 ngày sởi lặn dần từ trên mặt xuống người, rồi xuống hai chân từ 7-10 ngày là bay hết.
Sởi nặng:
Sởi đã mọc sau 3 ngày mà nốt ở mặt không bay được, hoặc mới mọc sáng chiều đã lặn sởi gấp; khắp mình chưa mọc sởi, mà hai cạnh sườn đã mọc, hai mép sưng lên, cổ họng sưng đau không ăn được; khi lên sởi kèm cả phá ban, thở ngược lên… màu sắc đỏ tía, hay tối, khô, không nhuận; có triệu chứng nóng đại tràng… đi kiết, cần đưa đi vệnh viện cứu chữa.
Cách đề phòng bệnh sởi: Kiêng ăn các chất cay, nóng: ớt, hạt tiêu, gừng, cá rô, dứa, mít,… Ăn nhiều, tính nóng trong, phát ra sởi, ngứa, mụn nhọt…
Vân Từ
(Theo sách Lương y: Nguyễn Thị Phương)